Bài 16. Nội dung cơ bản của Hiến pháp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản công dân (NH2627 lớp 10) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được Hiến pháp quy định.

Em hãy đọc các thông tin, tình huống sau để trả lời câu hỏi:

1. Quyền con người là những quyền tự nhiên, cơ bản vốn có của mỗi người, được pháp luật thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện.

2. Hiến pháp Việt Nam khẳng định quyền con người, quyền công dân được tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm. Mọi người có quyền sống và được pháp luật bảo hộ về tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm. Cá nhân có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, chỗ ở, cùng với quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

Hiến pháp đồng thời bảo đảm quyền sở hữu tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền nghiên cứu khoa học, sáng tạo văn hoá, và quyền bình đẳng trong tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ y tế, văn hoá, giáo dục. Những quy định này không chỉ phù hợp với các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên, mà còn tạo cơ sở pháp líquan trọng để mỗi cá nhân được phát triển toàn diện trong xã hội.

3. Trong khi dọn dẹp vệ sinh ven đường, cô T phát hiện một em bé sơ sinh bị bỏ rơi. Cô vội vàng đưa em đến bệnh viện để kiểm tra sức khoẻ, sau đó tiến hành các thủ tục nhận nuôi theo quy định của pháp luật.

1/ Hãy nêu một số quyền cơ bản của con người được quy định trong Hiến pháp và phân loại các quyền đó theo nhóm (gợi ý: quyền về thân thể, quyền tự do cá nhân, quyền kinh tế – văn hoá – xã hội).

2/ Hành vi bỏ rơi trẻ em trong tình huống 3 vi phạm quy định nào của Hiến pháp về quyền con người? Hành vi đó có thể dẫn đến những hậu quả gì?

3/ Công dân nên làm gì để thực hiện tốt nghĩa vụ tuân theo các quy định của Hiến pháp về quyền con người trong cuộc sống hằng ngày?

Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định công dân Việt Nam có các quyền dân sự quan trọng như: quyền có nơi ở hợp pháp; quyền tự do đi lại và cư trú trong nước; quyền ra nước ngoài và từ nước ngoài về nước theo luật định; quyền bình đẳng nam, nữ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Bên cạnh đó, Hiến pháp còn ghi nhận công dân còn có các quyền chính trị như: quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình theo luật định; quyền bầu cử khi đủ 18 tuổi, quyền ứng cử vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân khi đủ 21 tuổi; quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận, kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước; quyền biểu quyết đối với công dân khi đủ 18 tuổi khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân.

1/ Hãy chỉ ra sự khác biệt trong quy định của Hiến pháp giữa quyền con người và quyền công dân.

2/ Nêu ý nghĩa của việc thực hiện quyền công dân về dân sự, chính trị.

3/ Hãy nêu một số ví dụ về việc thực hiện tốt quyền dân sự, chính trị của công dân mà em biết.

Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

Bên cạnh các quyền về dân sự, chính trị, Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) còn quy định công dân có các quyền về kinh tế, văn hoá, xã hội nhằm bảo đảm điều kiện sống, học tập, lao động và phát triển toàn diện. Cụ thể:

Về kinh tế, công dân có quyền sở hữu tài sản hợp pháp; quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cầm; quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc; được bảo đảm điều kiện lao động công bằng, an toàn, được hưởng lương và chế độ nghỉ ngơi; được bảo đảm an sinh xã hội.

Về văn hoá, công dân có quyền nghiên cứu khoa học, sáng tạo văn học, nghệ thuật và thụ hưởng các giá trị văn hoá; quyền tham gia đời sống văn hoá, sử dụng các cơ sở văn hoá; quyền sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp và xác định dân tộc của mình.

Về xã hội, công dân có quyền học tập; quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ và bình đẳng trong sử dụng dịch vụ y tế; quyền kết hôn, li hôn trên nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, bình đẳng; quyền được sống trong môi trường trong lành gắn với nghĩa vụ bảo vệ môi trường; quyền được bảo đảm an sinh xã hội.

1/ Hãy xác định các quyền của công dân được Hiến pháp quy định theo từng lĩnh vực (kinh tế, văn hoá, xã hội) và cho biết ý nghĩa của việc thực hiện những quyền này.

2/ Hãy nêu một số ví dụ về việc thực hiện tốt quyền kinh tế, văn hoá, xã hội của công dân mà em biết.

Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân, mọi người có nghĩa vụ tôn trọng quyền của người khác và thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước, xã hội (Điều 15). Hiến pháp quy định công dân có nghĩa vụ trung thành với Tổ quốc, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quân sự, góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân (Điều 44, 45). Đồng thời, công dân phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội (Điều 46) và thực hiện nghĩa vụ nộp thuế theo quy định của pháp luật (Điều 47). Những quy định này không chỉ tạo cơ sở pháp lí để bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, mà còn thể hiện chuẩn mực về trách nhiệm và đạo đức công dân. Qua đó, Hiến pháp gắn kết trách nhiệm cá nhân với sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.

1/ Hãy nêu các nghĩa vụ cơ bản của công dân và giải thích vì sao quyền công dân luôn gắn liền với nghĩa vụ công dân.

2/ Hãy nêu ví dụ về việc thực hiện các nghĩa vụ cơ bản của công dân trong cuộc sống hằng ngày và cho biết việc thực hiện các nghĩa vụ đó mang lại ý nghĩa gì.

1. Em hãy lập bảng theo mẫu sau và điền thông tin phù hợp:

2. Em hãy chỉ ra một số hành vi thể hiện sự tôn trọng hoặc không tôn trọng các quy định của Hiến pháp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

3. Em hãy đọc trường hợp sau để thực hiện yêu cầu:

Vì hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ muốn N học xong lớp 7 sẽ nghỉ học để phụ giúp công việc buôn bán của gia đình. N rất buồn, muốn đi học tiếp nhưng không biết phải làm gì để thuyết phục bố mẹ thay đổi ý kiến.

1/ Việc bố mẹ cho N nghỉ học là phù hợp hay không phù hợp với quy định của Hiến pháp? Vì sao?

2/ Hãy đề xuất cách để giúp N thuyết phục bố mẹ cho đi học tiếp.

1. Dựa trên các quy định của Hiến pháp về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, em hãy thiết kế một Bảng quy tắc ứng xử dành cho học sinh trong nhà trường.

Yêu cầu: Liệt kê ít nhất 5 việc nên làm (để thực hiện quyền) và 5 việc không được làm (để tránh vi phạm nghĩa vụ).

Hình thức: Trình bày dưới dạng sơ đồ tư duy, infographic hoặc bảng kẻ tay trang trí sinh động để dán tại góc học tập của lớp.

2. Em hãy cùng nhóm bạn đưa ra các giải pháp nâng cao ý thức chấp hành Hiến pháp, pháp luật cho học sinh trong trường học và chia sẻ lại với cả lớp.