Bài 14: Khái niệm, đặc điểm, vị trí của Hiến pháp nước Cộng hòa cã hội chủ nghĩa Việt Nam (NH2627 lớp 10) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Hãy nêu một khẩu hiệu về Hiến pháp mà em biết và chia sẻ ý nghĩa của khẩu hiệu đó.

Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

Hiến pháp là đạo luật nền tảng của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Hiến pháp năm 2013 được thông qua ngày 28 - 11 - 2013 tại Kì họp thứ 6, Quốc hội khoá XIII và được sửa đổi, bổ sung ngày 16 - 6 - 2025 tại Kì họp thứ 9, Quốc hội khoá XV. Nội dung của Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) gồm có 11 Chương với 120 Điều, quy định những vấn đề cơ bản, quan trọng nhất của đất nước như: chế độ chính trị; quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; chính sách kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, môi trường; bảo vệ Tổ quốc; tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước (Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Hội đồng bầu cửquốc gia, Kiểm toán nhà nước); hiệu lực của Hiến pháp và việc sửa đổi Hiến pháp. Qua đó, Hiến pháp xác lập nền tảng pháp lí cho toàn bộ hệ thống pháp luật và định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia.

Hiến pháp là gì? Vì sao Hiến pháp được gọi là đạo luật nền tảng của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam?

Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

- Hiến pháp quy định những vấn đề chung cơ bản nhất của Nhà nước và xã hội: Nội dung Hiến pháp quy định về chế độ chính trị; chế độ kinh tế; chính sách xã hội, văn hoá, giáo dục, khoa học, công nghệ, môi trường; quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước;...

- Hiến pháp là văn bản có hiệu lực pháp lí cao nhất trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam: Hiến pháp là luật gốc, các quy định trong Hiến pháp là cơ sở để xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật khác trong hệ thống pháp luật (bộ luật, luật, pháp lệnh, nghị định, thông tư, quyết định,...). Các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật khác được xây dựng và ban hành để cụ thể hoá nhằm thực hiện Hiến pháp nên đều phải phù hợp, không được trái Hiến pháp.

- Hiến pháp có quy trình làm và sửa đổi đặc biệt: Hiến pháp được xây dựng, ban hành, sửa đổi, bổ sung theo trình tự, thủ tục đặc biệt được quy định trong Hiến pháp. Cụ thể, Điều 120 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định về việc làm và sửa đổi Hiến pháp như sau:

1. Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội có quyền đề nghị làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp. Quốc hội quyết định việc làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành.

2. Quốc hội thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp. Thành phần, số lượng thành viên, nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban dự thảo Hiến pháp do Quốc hội quyết định theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội.

3. Ủy ban dự thảo Hiến pháp soạn thảo, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và trình Quốc hội dự thảo Hiến pháp.

4. Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Việc trưng cầu ý dân về Hiến pháp do Quốc hội quyết định.

5. Thời hạn công bố, thời điểm có hiệu lực của Hiến pháp do Quốc hội quyết định.

Hãy trình bày các đặc điểm cơ bản của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nêu một ví dụ thực tế để minh hoạ cho đặc điểm đó.

Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

Điều 119 (trích)

1. Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lí cao nhất.

Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp.

Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lí.

2. Khoản 1 Điều 37 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định: "Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em”. Căn cứ vào quy định của Hiến pháp, Quốc hội ban hành Luật Trẻ em đề quy định về quyền, bồn phận của trẻ em; nguyên tắc, biện pháp bảo đảm thực hiện quyền trẻ em; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân trong việc thực hiện quyền và bồn phận của trẻ em.

1/ Hãy giải thích vì sao Hiến pháp là văn bản có hiệu lực pháp lí cao nhất.

2/ Hiến pháp có vai trò như thế nào trong việc định hướng nội dung khi xây dựng Luật Trẻ em?

1. Em hãy cho biết các ý kiến sau đúng hay sai. Vì sao?

a. Hiến pháp là cơ sở để xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

b. Chủ tịch Quốc hội có quyền làm, sửa đổi, bổ sung Hiến pháp.

c. Hiến pháp là luật bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

d. Hiến pháp quy định những vấn đề cơ bản, quan trọng nhất của Nhà nước và xã hội.

2. Em hãy xác định các nội dung sau thể hiện đặc điểm nào của Hiến pháp và giải thích vì sao.

a. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đình chỉ việc thi hành văn bản của chính quyền địa phương vì có nội dung trái với Hiến pháp.

b. Để thông qua Hiến pháp, phải được ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành.

c. Căn cứ Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quốc hội ban hành Luật Hôn nhân và gia đình.

d. Hiến pháp xác lập những nguyên tắc chung về chế độ chính trị, bộ máy nhà nước và quyền con người.

3. Em hãy lập bảng theo mẫu sau và điền vào các thông tin phù hợp để làm rõ đặc điểm của Hiến pháp:

4. Em hãy đọc các tình huống sau đề trả lời câu hỏi:

a. Khi thảo luận về Hiến pháp, K cho rằng: "Hiến pháp là những điều lớn lao và chỉ dành cho người lớn nên chỉ người lớn mới cần phải tìm hiểu và thực hiện, học sinh chỉ cần thực hiện tốt nội quy trường học là đủ". B không đồng ý vì cho rằng mọi quyền lợi của học sinh như quyền được học tập, quyền được bảo vệ đều do Hiến pháp quy định nên học sinh cũng cần phải tìm hiểu và thực hiện.

Em đồng ý với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

b. G thấy một bài viết trên mạng có nội dung xuyên tạc, bôi nhọ các quy định trong Hiến pháp Việt Nam nhưng vẫn chia sẻ về trang cá nhân vì cho rằng đó là quyền tự do ngôn luận. Đ khuyên G nên gỡ bài vì đó là hành vi vi phạm pháp luật và thiếu tôn trọng Hiến pháp.

Nếu là Đ, em sẽ giải thích như thế nào để G hiểu và thực hiện trách nhiệm của công dân đối với Hiến pháp?

5. Em hãy nêu những việc học sinh nên làm trong cuộc sống hằng ngày để thực hiện tốt trách nhiệm của công dân đối với Hiến pháp.

Em hãy thiết kế một sản phẩm truyền thông (khẩu hiệu, tranh vẽ,...) giới thiệu về Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và thuyết trình ý nghĩa của sản phẩm đó trước lớp.