Giải bài tập - Sách áp dụng từ năm học 2026-2027 lớp 4

- Nghe/hát bài “Lớn lên em sẽ làm gì?” (Sáng tác: Trần Hữu Pháp).

- Có những nghề gì được nhắc tới trong bài hát?

Nghe/hát bài “Bầu và bí” (Nhạc: Phạm Tuyên, lời: Ca dao cổ).

Bài hát nhắn nhủ chúng ta điều gì?

- Kể những việc em đã làm được khi ở nhà, ở trường.

- Khi làm những việc đó, em cảm thấy như thế nào?

- Em hãy cùng bạn kể tên các tài sản (đồ chơi, đồ dùng,...) của mình.

- Khi em bị mất hay hỏng một món đồ chơi/đồ dùng, em cảm thấy như thế nào?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

- Những tài sản nào trong các bức tranh trên được gọi là của công?

- Hãy kể tên các tài sản là của công khác mà em biết.

Em cùng các bạn nghe/hát bài “Đến đây cùng chơi”

(Nhạc Anh, lời Việt: Đào Ngọc Dung).

Em có cảm nghĩ gì về lời mời gọi của các bạn trong bài hát?

- Em hãy chia sẻ vài điều (về tính cách, sở thích,...) của người bạn mà em yêu quý nhất.

- Tình bạn đó mang đến cho em điều gì?

- Em cùng các bạn nghe/hát bài “Con heo đất” (Sáng tác: Ngọc Lễ).

- Bạn nhỏ trong bài hát đã làm gì? Việc làm đó có tác dụng gì?

- Em cùng các bạn hát/nghe bài hát “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” (Nhạc: Lê Mây, lời: Phùng Ngọc Hùng).

- Theo em, vì sao nói “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”?

Đọc bài thơ và trả lời câu hỏi:

TIẾNG CHỔI TRE

Những đêm hè
Khi ve ve
Đã ngủ
Tôi lắng nghe
Trên đường Trần Phú
Tiếng chổi tre
Xao xác
Hàng me
Tiếng chổi tre
Đêm hè
Quét rác…

Những đêm đông
Khi cơn dông
Vừa tắt
Tôi đứng trông
Trên đường lặng ngắt
Chị lao công
Như sắt
Như đồng
Chị lao công
Đêm đông
Quét rác...

Sáng mai ra
Gánh hàng hoa
Xuống chợ
Hoa Ngọc Hà
Trên đường rực nở
Hương bay xa
Thơm ngát
Đường ta
Nhớ nghe hoa
Người quét rác
Đêm qua.

Nhớ em nghe
Tiếng chổi tre
Chị quét
Những đêm hè
Đêm đông gió rét
Tiếng chổi tre
Sớm tối
Đi về
Giữ sạch lề
Đẹp lối
Em nghe!

(Tố Hữu)

- Việc làm của chị lao công giúp ích gì cho cuộc sống của chúng ta?

- Hãy kể thêm một số công việc của người lao động khác mà em biết. Những công việc đó có đóng góp gì cho xã hội?

a) Em hãy quan sát tranh và cho biết những người trong tranh đang gặp khó khăn gì.

Em còn biết những hoàn cảnh khó khăn nào khác?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

- Em hãy nêu biểu hiện của yêu lao động qua các bức tranh trên.

- Hãy nêu thêm các biểu hiện khác của yêu lao động mà em biết.

Đọc các trường hợp dưới đây và thực hiện yêu cầu:

a. Trong giờ ra chơi, vì mải chơi đùa với các bạn nên Lan làm rơi chiếc kẹp tóc mà không biết. Thấy vậy, Hoa nhặt lên và trả lại cho bạn.

b. Đến nhà Minh chơi, Tuấn rất thích thú với giá sách xếp đầy những quyển truyện tranh các loại. Được bạn đồng ý, Tuấn mới lấy truyện để đọc.

c. Chiếc bút mực của Vy bị hỏng. Thấy vậy, Hồng cho bạn mượn chiếc bút dự phòng của mình. Vy dùng bút rất cẩn thận. Cuối giờ, Vy trả lại bút cho Hồng và cảm ơn bạn.

d. Hải cho Đông mượn quyển sách khoa học để mang về nhà đọc. Vì sơ ý làm rách nên Đông đã dán lại trước khi mang trả cho Hải và xin lỗi bạn.

- Hãy nêu biểu hiện tôn trọng tài sản của người khác trong các trường hợp trên.

- Kể thêm các biểu hiện thể hiện việc tôn trọng tài sản của người khác.

Đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi:

a. Trong giờ ra chơi, thấy một số bạn đang đùa nghịch và vẽ lên bàn, Dũng liền đến gần và nhắc nhở các bạn.

b. Lân cùng các bạn lau những vết bẩn trên bức tranh tường dọc hai bên đường thôn.

c. Là lớp trưởng, mỗi khi đến giờ Giáo dục thể chất, Hoa luôn nhắc các bạn sử dụng cẩn thận các thiết bị và dụng cụ của trường.

d. Thấy các bạn đang tranh nhau ngồi lên chiếc xe tập thể dục ở công viên, Ly khuyên: “Từng bạn ngồi lên để tránh bị hỏng các bạn nhé!”.

- Hãy nêu các biểu hiện của bảo vệ của công.

- Kể thêm các biểu hiện của bảo vệ của công mà em biết.

Đọc truyện và trả lời câu hỏi:

Người bạn mới

Một ngày kia, Mác đang trên đường từ trường trở về nhà sau buổi học. Dọc đường, cậu thấy một cậu bé cũng trạc tuổi như cậu đang đi phía trước làm rớt bọc đồ mang trên vai, trong đó rơi ra rất nhiều sách vở, còn có cả hai cái áo len, một đôi găng tay, một cây gậy chơi bóng chày và một máy thu băng.

Mác giúp cậu ta nhặt các thứ vung vãi trên đường. Do cả hai cùng đi về một hướng nên Mác mang giúp cậu ta một ít đồ. Hai bạn vừa đi vừa nói chuyện và cười đùa vui vẻ.

Sau đó Mác trở về nhà. Từ đó cả hai tiếp tục gặp nhau, thỉnh thoảng ở trường hoặc cùng đi ăn trưa và vẫn giữ mối quan hệ bạn bè trong suốt nhiều năm sau đó. [...] 

(Theo Giôn Sla-tơ, Phú Nguyễn dịch, Một điều nhỏ, Báo Tuổi trẻ online ngày 4-5-2004)

 - Em có nhận xét gì vê việc làm của Mác dành cho người bạn mới của mình? Cuộc gặp gỡ đã mang lại cho hai bạn điều gì?

- Theo em, vì sao chúng ta cần thiết lập quan hệ bạn bè?

Đọc truyện và trả lời câu hỏi:

Cô chủ không biết quý tình bạn

Ngày xưa, có một cô bé xinh xắn nuôi một con gà trống đẹp mã. Buổi sớm thức dậy, gà trống gáy:

- Ò ó o! Ò ó o! Xin chào cô chủ tí hon!

Gà trống chạy đến vui vẻ nhặt những hạt thóc trong lòng bàn tay cô bé, rồi nhảy lên bờ rào đứng. [...]

Vậy mà một hôm nhìn thấy con gà mái của bà hàng xóm, cô bé thích lắm, liền nói với bà:

- Bà đổi cho cháu con gà mái lấy con gà trống của cháu nhé!

Gà trống nghe vậy buồn thiu, cúi đầu xuống, chiếc mào rũ sang một bên. Không làm thế nào được, cô chủ đã quyết định rồi.

Bà hàng xóm bằng lòng. Cô bé mang gà mái về. Con gà mái này có lớp lông tơ dày ấm áp. Cô bé ôm gà mái vào lòng vuốt ve, cho nó một nắm hạt kê và một bình nước.

Một lần khác, bà hàng xóm lại mua về một con vịt. Thấy vịt, cô bé rất thích, liền gạ gẫm:

- Bà đổi cho cháu con vịt nhé, cháu sẽ đưa bà con gà mái.

Gà mái nghe chuyện buồn lắm, bộ lông tơ xù ra. Còn biết sao nữa, vì cô chủ muốn thế. Cô bé lại làm thân với con vịt. Cả hai cùng đi ra sông tắm.

- Quạc! Quạc! Quạc! Cô chủ của tôi ơi! Cô đừng bơi xa, sông sâu lắm đấy!

Cô bé thích lắm, vùng vẫy bên con vịt. Lúc cô lên bờ, vịt cũng lên theo.

Thế rồi, một hôm có người bà con đến chơi, dắt theo một con chó con. Cô bé rất thích, liền nói:

- Ôi, con cún tuyệt quá! Bác cho cháu nhé! Cháu sẽ biếu bác con vịt. [...]

Cô chủ vuốt ve con cún và kể lể:

- Ta có một con gà trống, ta đem đổi lấy gà mái. Rồi ta lại đổi gà mái lấy vịt. Còn lần này ta đổi vịt lấy chú mày đấy!

Cún con nghe nói vậy bèn cụp đuôi lại, chui vào dưới gầm ghế. Đêm đến, nó lấy chân cạy cửa trốn đi:

- Ta không muốn kết bạn với cô chủ này. Cô ấy không biết quý tình bạn.

Sáng hôm sau, khi bừng tỉnh dậy, cô bé chẳng còn thấy một con vật nhỏ bé nào quấn quýt bên mình nữa.

(Theo Va-lăng-tanh Ô-xê-ê-va, Kể chuyện 3, NXB Giáo dục, 1983)

- Em có nhận xét gì về cách ứng xử của cô chủ nhỏ đối với những người bạn của mình? Cuối cùng, điều gì đã xảy đến với cô bé?

- Em rút ra được bài học gì từ câu chuyện trên?

- Theo em, vì sao chúng ta cần giữ gìn tình bạn?

Quan sát những bức tranh sau và trả lời câu hỏi:

- Hãy nêu vai trò của tiền qua các bức tranh trên.

- Theo em, tiền còn có vai trò nào khác?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

- Các bạn trong tranh đang được hưởng những quyền gì?

- Em còn biết quyền nào khác của trẻ em?

- Những sản phẩm trên cần thiết cho cuộc sống của chúng ta như thế nào?

- Nêu nhận biết của em về công sức của người lao động khi làm ra các sản phẩm đó.

- Theo em, vì sao chúng ta phải biết ơn người lao động?

b) Em hãy nêu những biểu hiện của sự cảm thông, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn trong những bức tranh sau:

Em hãy kể thêm những việc làm khác thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn.

Đọc truyện và trả lời câu hỏi

Những giọt mồ hôi trên trán mẹ

Cô bé bận lắm, ngoài học trên lớp, cô bé còn ôn bài và sinh hoạt ở các câu lạc bộ. Để cô bé có nhiều thời gian, mẹ thường phải thức dậy từ sáng sớm để chạy đua với mặt trời và thức rất khuya để làm việc nhà. Ấy thế mà chưa bao giờ mẹ than vãn mệt mỏi với cô bé cả. Nhìn khuôn mặt mẹ lúc nào cũng chỉ thấy cố gắng và cố gắng.

Cô bé thương mẹ lắm! Cô bé thường xuyên giúp mẹ làm việc nhà. Quần áo mẹ phơi khô mà chưa kịp gấp, cô bé không ngần ngại gấp gọn gàng, rồi còn cất vào tủ của mọi người nữa. Thấy những ngăn kệ phủ bụi mẹ chưa kịp lau, cô bé đã làm giúp mẹ mỗi chiều. Nhìn cô bé chăm chỉ, mẹ rất vui.

Một hôm, cô bé có một người bạn đến chơi. Ngoài tiếp bạn rất chu đáo, cô bé vẫn không quên tranh thủ làm việc nhà. Thấy vậy, người bạn rất ngạc nhiên và hỏi:

- Sao cậu phải làm nhiều như thế? Ở nhà tớ, mẹ tớ là người làm hết những việc này đấy.

Ngước mắt nhìn người bạn mới, cô bé mỉm cười trả lời:

- Vì nhìn những giọt mồ hôi trên trán mẹ nên tớ làm đấy!

(Theo Ba Lê, Thói quen nhỏ, hạnh phúc to, NXB Dân Trí, 2020)

- Cô bé đã thể hiện tình yêu lao động như thế nào? Những việc làm của cô bé đã đem lại điều gì?

- Theo em, vì sao phải yêu lao động?

Đọc truyện và trả lời câu hỏi:

Chuột con mượn rìu

Chiếc rìu của nhà chuột con bị hỏng, nó phải chạy sang mượn rìu nhà bạn hươu. Dùng xong, chuột con nghĩ: “Chiếc rìu này sắc thật, nếu mà nó thuộc về mình thì tốt biết mấy! Hay là mình cứ để ở nhà, không trả lại hươu nữa!”.

Chuột con không trả lại rìu cho hươu. Tuy nhiên, trong lòng nó cảm thấy không dễ chịu chút nào, lúc nào cũng như nghe thấy tiếng nói: “Mượn rìu mà chưa trả!” Mấy ngày sau, chuột con không thể chịu đựng được nữa, nó liền đem chiếc rìu sang trả cho bạn hươu và nói: “Tớ dùng xong rìu rồi, cảm ơn bạn hươu nhé!”. Hươu cười và nói: “Không có gì, lần sau cần dùng thì cứ sang mượn tớ nhé!”.

Sau khi trả chiếc rìu cho hươu, chuột con cảm thấy lòng khoan khoái hơn rất nhiều.

(Theo Hoàng Thuý, Truyện kể về những thói quen tốt, NXB Hồng Đức, 2019)

- Chuột con cảm thấy thế nào khi không trả rìu cho hươu?

- Vì sao chuột con cảm thấy khoan khoái sau khi trả rìu cho hươu?

- Theo em, vì sao phải tôn trọng tài sản của người khác?

Đọc truyện và trả lời câu hỏi:

Ghế đá kêu đau

Hằng năm, ở trường tôi, mỗi khoá học sinh cuối cấp đều tặng cho nhà trường một bộ bàn ghế đá làm kỉ niệm.

Những chiếc bàn, chiếc ghế nhẵn nhụi, bóng láng được đặt dưới bóng cây bàng, cây phượng mát rượi. Đây là nơi chúng tôi ngồi nói chuyện, vui đùa những lúc ra chơi hay những lần đi dọn vệ sinh trường, cũng là nơi mà các thầy cô giáo ngồi lại nói chuyện trong những giờ giải lao.

Nhưng gần đây, những chiếc bàn, chiếc ghế đá ấy đã bị một số bạn học sinh dùng vật nhọn khắc lên nhiều hình thù kì quái. Tệ hơn, các bạn còn dùng bút xoá để viết, vẽ bậy với những từ ngữ không đẹp. Dần dần, những chiếc bàn, ghế ấy bị sứt mẻ, xấu xí. Mặc dù nhà trường đã có biện pháp ngăn chặn nhưng “những nhà điêu khắc vô danh” ấy vẫn lén lút hoạt động.

(Theo Lê Thị Diễm Thu, Báo Thiếu niên Tiền phong, Chủ nhật, số 37/2011)

- Em có nhận xét gì về việc làm của các bạn học sinh đối với bộ bàn ghế đá? Việc làm đó gây ra hậu quả gì?

- Theo em, vì sao phải bảo vệ của công?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

- Các bạn trong mỗi tranh đã làm gì để thiết lập quan hệ bạn bè?

- Theo em, còn có cách nào khác để thiết lập quan hệ bạn bè?

Đọc các cách để duy trì quan hệ bạn bè dưới dây và trả lời câu hỏi:

a. Tôn trọng bạn, kể cả khi bạn có những điều khác biệt với mình.

b. Chia sẻ vui buồn cùng bạn.

c. Giúp đỡ khi bạn gặp khó khăn.

d. Động viên, khích lệ để bạn không ngừng cố gắng.

- Em sẽ chọn từ khoá nào để tạo thành bông hoa tình bạn?

- Theo em, còn những cách nào khác để duy trì quan hệ bạn bè?

Đọc truyện và trả lời câu hỏi

Hũ bạc của người cha

Ngày xưa, có một người nông dân rất siêng năng. Về già, ông để dành được một hũ bạc. Tuy vậy, ông rất buồn vì người con trai của ông rất lười biếng. Một hôm, ông bảo con: “Cha muốn trước khi nhắm mắt thấy con kiếm nổi bát cơm. Con hãy đi làm và mang tiền về đây!”.

Bà mẹ sợ con vất vả, liền dúi cho một ít tiền. Người con cầm tiền đi chơi mấy hôm, khi chỉ còn vài đồng mới trở về đưa cho cha. Người cha vứt ngay nắm tiền xuống ao. Thấy con vẫn thản nhiên, ông nghiêm giọng: “Đây không phải tiền con làm ra”.

Người con lại ra đi. Bà mẹ chỉ dám cho ít tiền ăn đi đường. Ăn hết tiền, anh ta đành tìm vào một làng xin xay thóc thuê. Xay một thúng thóc được trả công hai bát gạo, anh chỉ dám ăn một bát. Suốt ba tháng, dành được chín mươi bát gạo, anh bán lấy tiền.

Hôm đó, ông lão đang ngồi sưởi lửa thì con đem tiền về. Ông liền ném luôn mấy đồng vào bếp lửa. Bất chấp lửa nóng, người con vội đưa tay vào bếp lấy tiền ra. Ông lão cười chảy nước mắt: “Bây giờ cha tin tiền đó chính tay con làm ra. Có làm lụng vất vả, người ta mới biết quý trọng đồng tiền.”

(Theo Truyện cổ tích Chăm, Tiếng Việt 3, tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2020)

- Vì sao lần thứ nhất, người con lại thản nhiên khi thấy người cha ném tiền xuống ao?

- Lần thứ hai, khi thấy người cha ném tiền vào lửa, người con đã làm gì? Vì sao?

- Theo em, vì sao chúng ta phải quý trọng đồng tiền?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

- Các bạn trong tranh đã thực hiện bổn phận gì?

- Theo em, trẻ em còn có những bổn phận nào khác?

- Hãy nêu những việc làm thể hiện lòng biết ơn người lao động qua các bức tranh trên.

- Theo em, còn việc làm nào khác để thể hiện lòng biết ơn người lao động?

Đọc truyện và trả lời câu hỏi:

GIÚP BẠN

Gia đình dê con không may gặp hoả hoạn. Đồ đạc trong nhà đều bị thiêu rụi, may mắn cả nhà không ai bị thương.

Thầy giáo hà mã kể chuyện không may của gia đình dê con cho các bạn nhỏ nghe. Các bạn nghe xong ai nấy đều thương cảm gia đình dê con.

Nhà khỉ cách nhà dê không xa, khỉ con chủ động mời dê con tới nhà mình. Khỉ kể chuyện của gia đình dê con với mẹ rồi xin phép mẹ tặng cho dê con một số sách vở, quần áo, đồ chơi và vật dụng sinh hoạt. Khỉ nói với dê: “Dê ơi! Bạn đừng buồn, quần áo, sách vở và đồ chơi này mình tặng cho bạn đấy!”.

Khỉ mẹ cũng làm rất nhiều đồ ăn ngon cho dê con. Cả nhà thay nhau gắp thức ăn cho dê, quan tâm dê chu đáo.
Dê con cảm động nói: “Mọi người tốt với cháu quá! Cháu thấy ấm áp như đang ở nhà mình vậy”.

(Theo Nguyễn Thị Vi Khanh, Tôi có cảm xúc tích cực, còn bạn thì sao?, NXB Văn học, 2016)

- Khỉ con đã làm gì để giúp dê con? Khi được giúp đỡ, dê con cảm thấy thế nào?

- Em sẽ làm gì nếu những người xung quanh em gặp khó khăn?

- Theo em, sự cảm thông, giúp đỡ có ý nghĩa như thế nào đối với những người đang gặp khó khăn?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

- Các bạn trong tranh đã bảo quản tiền như thế nào?

- Theo em, còn có cách nào khác để bảo quản tiền?

Đọc câu chuyện dưới đây và trả lời câu hỏi:

Hành trình yêu thương

Tháng 7 năm 2006, người dân ở huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam phát hiện trong vườn hoang một bé sơ sinh đang thoi thóp, cơ thể lấm máu, bị kiến và súc vật cắn mất một phần cơ thể. Em được đưa vào bệnh viện điều trị và được các bác sĩ đặt tên là Thiện Nhân, với mong muốn ghi nhận lòng thiện, điều nhân của những người đã giúp đỡ và cứu mang em.

Sau đó, Thiện Nhân may mắn trở thành con nuôi trong gia đình cô Trần Mai Anh (Hà Nội). Mẹ Mai Anh đã dạy em tập ăn, tập nói, kiên trì, bền bỉ, đồng hành cùng em nhiều năm, đưa em tới nhiều quốc gia như Italia, Đức, Mỹ,... để chạy chữa, tái tạo phần cơ thể bị mất.

Ngày hôm nay, Thiện Nhân đã khỏe mạnh và có cuộc sống bình thường như bao bạn bè khác. Thiện Nhân rất mê thể thao, có thể chơi bóng rổ, bóng đá cả ngày mà không chán. Trong học tập, bạn luôn tự giác và tích cực tham gia mọi hoạt động của trường, lớp.

Sự độc lập trong tính cách của Thiện Nhân chính là điều khiến mẹ Mai Anh yêu thích. Bạn thường đặt báo thức để tự thức dậy mỗi sáng mà không cần ai gọi. Khi ở nhà, bạn luôn thể hiện sự quan tâm, chu đáo tới từng thành viên trong gia đình. Mỗi khi có thời gian rảnh, bạn thường giúp mẹ và các anh trai làm những việc như nấu cơm, quét dọn nhà cửa,...

(Theo lời kể của cô Mai Anh - mẹ Thiện Nhân)

- Theo em, những em nhỏ bị bỏ rơi ngay từ khi mới chào đời đã bị tước đi những quyền gì của trẻ em?

- Việc làm của cô Mai Anh có ý nghĩa gì đối với Thiện Nhân?

- Thiện Nhân đã thực hiện tốt những bổn phận gì của trẻ em?

- Theo em, vì sao phải thực hiện tốt quyền và bổn phận của trẻ em?

Quan sát những tranh sau và trả lời câu hỏi:

- Hãy nêu những việc làm để tiết kiệm tiền qua các bức tranh trên.

- Theo em, còn có cách nào khác để tiết kiệm tiền?

1/ Nhận xét các ý kiến dưới đây:

a. Lười lao động là đáng chê cười.

b. Chỉ người nghèo mới phải lao động

c. Lao động đem lại cho con người niềm vui.

d. Cần quý trọng những người yêu lao động.

e. Trẻ em có bổn phận làm những việc phù hợp với khả năng.

1/ Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Chỉ sử dụng tài sản của người khác khi được cho phép.

b. Khi đã được cho mượn đồ thì có quyền sử dụng tùy ý.

c. Có thể sử dụng đồ dùng của người khác trước, hỏi mượn sau.

d. Khi sử dụng tài sản của người khác, tránh làm hỏng, làm mất.

1/ Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

Lâm: Không bảo vệ của công là thiếu ý thức, trách nhiệm.

Nga: Ai cũng có quyền sử dụng của công theo ý thích của mình.

Phúc: Bảo vệ của công là việc của bác trưởng thôn và các chú công an.

Trang: Biết bảo vệ của công là thể hiện nếp sống văn minh

1. Em lựa chọn cách nào để thiết lập quan hệ bạn bè? Vì sao?

a. Tự tin giới thiệu bản thân và hỏi tên bạn.

b. Luôn thể hiện thái độ vui vẻ, cởi mở.

c. Chỉ trò chuyện với người quen khi đến môi trường mới.

d. Giao tiếp bằng mắt và mỉm cười khi trò chuyện.

e. Liên tục kể với bạn về bản thân mình.

g. Thể hiện sự quan tâm và chi sẻ sở thích của mình với bạn.

h. Luôn tỏ ra mình là người thông minh, tài giỏi.

1. Em lựa chọn cách nào để duy trì quan hệ bạn bè? Vì sao?

a. Tỏ ra không hài lòng khi bạn kết thân với người khác.

b. Rủ bạn cùng tham gia các trò chơi.

c. Luôn bênh vực bạn trong mọi trường hợp.

d. Thường xuyên trò chuyện với bạn.

e. Kể bí mật của bạn cho người khác biết.

g. Luôn ở bên khi bạn cần động viên, an ủi.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Cần phải biết ơn người lao động vì họ đã tạo ra của cải cho xã hội.

b. Không cần biết ơn người lao động vì chúng ta đã trả tiền để mua sản phẩm của họ.

c. Chỉ cần biết ơn những người lao động xung quanh ta.

d. Không cần coi trọng những người lao động chân tay.

e. Trân trọng thành quả của người lao động là biết ơn người lao động.

1. Kể về một người có hoàn cảnh khó khăn mà em biết theo gợi ý sau:

- Tên của người đó;

- Nơi họ sống;

- Những khó khăn mà họ đang gặp;

- Những việc em có thể làm để giúp đỡ họ.

2/ Em đồng tình hoặc không đồng tình với việc làm của bạn nào dưới đây? Vì sao?

a. Hằng ngày, sau khi đi học về, Long thường giúp bố mẹ nhặt rau, quét nhà.

b. Mỗi lần bố nhờ việc gì, Kiên thường làm một cách qua loa, cẩu thả.

c. Mai luôn tích cực tham gia các buổi lao động vệ sinh trường, lớp.

d. Tuấn thường chọn việc nhẹ để làm, còn việc nào khó thì để bạn làm.

e. Mỗi khi đến phiên trực nhật lớp, Nam cùng các bạn vui vẻ làm.

g. Hương hay lấy lí do bận học bài để không phải làm việc nhà.

2/ Bạn nào biết tôn trọng tài sản của người khác, bạn nào chưa biết tôn trọng tài sản của người khác? Vì sao?

2/ Bạn nào biết bảo vệ của công, bạn nào chưa biết bảo vệ của công?

2. Nhận xét về thái độ, hành vi của các bạn trong những trường hợp dưới đây:

a. Cả nhà Linh đi nghỉ mát với gia đình các cô chú cùng cơ quan của bố. Ở đó, có rất nhiều bạn cùng lứa tuổi nhưng Linh cảm thấy không thoải mái và tỏ ra không thích chơi cùng các bạn.

b. Nghỉ hè, Tuấn được bố mẹ cho về quê thăm ông bà. Thấy các bạn ở quê chơi nhiều trò rất vui và lạ, Tuấn chủ động làm quen và nhờ các bạn hướng dẫn để cùng chơi.

c. Tâm cùng mẹ đến chơi nhà cô Hoa. Cô có con gái bằng tuổi Tâm. Vì là lần đầu đến chơi nên Tâm chỉ dám thì thầm hỏi mẹ về bạn ấy.

d. Mặc dù là thành viên mới tham gia vào câu lạc bộ bóng đá nhưng Thanh không ngại giới thiệu bản thân và cùng trao đổi về chủ đề bóng đá với các bạn một cách vui vẻ.

2. Nhận xét hành vi của các bạn trong tranh

1/ Chơi trò chơi: Kể về các quyền và bổn phận của trẻ em

Chia lớp thành hai đội với hai vòng chơi:

Vòng 1: Kể về các quyền của trẻ em.

Vòng 2: Kể về các bổn phạn của trẻ em.

Trong cùng một thời gian, đội nào kể được đúng và nhiều hơn sẽ thắng cuộc.

2. Việc làm của bạn nào dưới đây thể hiện hoặc không thể hiện sự biết ơn người lao động? Vì sao?

a. Mỗi lần nghe thấy tiếng rao của cô bán hàng rong, Lê lại nhại theo giọng của cô.

b. Châu muốn sau này lớn lên sẽ trở thành giáo viên như bố mình.

c. Thanh lấy nước mời chú thợ điện và cảm ơn chú đã sửa điện cho nhà mình.

d. Chi yêu quý bác giúp việc như người nhà.

e. Bảo nhận hàng xong đi vào nhà ngay mà không chào chú giao hàng.

2/ Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

Trang: Cần động viên, an ủi khi người khác gặp chuyện buồn.

Tuấn: Quan tâm, giúp đỡ người gặp khó khăn là việc của người lớn.

Hùng: Trên các phương tiện công cộng, cần nhường chỗ cho người khuyết tật.

Vân: Chỉ giúp đỡ người khó khăn nếu họ là người mình quen biết.

Huyền: Nên rủ bạn khuyết tật cùng chơi.

3/ Em sẽ khuyên bạn điều gì?

a. Huy là học sinh giỏi nhưng rất ít khi tham gia các hoạt động ở trường. Mỗi khi được phân công việc gì, bạn thường từ chối với lí do: “Mình đến trường là để học tập chứ không phải để làm những việc khác.”

b. Trong buổi sinh hoạt lớp, cô giáo khen Hùng tích cực lao động giữ gìn sạch, đẹp trường, lớp. Khuê không đồng tình vì cho rằng học giỏi mới đáng được khen.

c. Quỳnh không bao giờ giúp bố mẹ làm việc nhà.

d. Lớp Hường sắp tham gia Hội chợ Xuân do nhà trường tổ chức. Hường được phân công mang cờ, hoa để trang trí gian hàng của lớp nhưng bạn từ chối.

3/ Em sê khuyên bạn điều gi? Vì sao?

a. Quân tự ý dùng đồ của người khác khi chưa hỏi mượn.

b. Hằng mượn đồ của người khác nhưng không giữ cẩn thận.

c. Tùng mượn đồ của bạn nhưng không trả lại bạn.

3/ Xử lí tình huống

a) Tan học, các bạn ùa ra sân trường, chỉ còn Hiền và Lan ngồi trong lớp vừa vẽ tranh vừa chờ bố mẹ đến đón. Hiền về trước nên nhắc Lan: “Khi nào về, bạn nhớ tắt quạt nhé!”. Lan đáp: “Bạn cứ làm như đó là quạt của nhà mình vậy!”.

Nếu là Hiền, em sẽ nói gì với Lan?

b) Thấy cây xoài trong nhà văn hóa thôn sai trĩu quả, Long bảo Hậu: “Tớ cõng, bạn kéo cành nhiều quả kia xuống hái nhé!”. Thấy Hậu có vẻ chần chừ, Long nói: “Cây xoài này là của chung mà, có phải của nhà ai đâu mà cậu phải lo!”.

Nếu là Hậu, em sẽ nói gì với Long?

c) Cuối tuần, hai anh em Hải và Loan được bố mẹ cho đi chơi ở Hồ Gươm. Loan thích thú, kéo tay anh hướng về phía đám hoa đầy màu sắc và nói: “Hoa đẹp quá! Em hái bông này nhé!”.

Nếu là Hải, em sẽ nói gì với Loan?

3. Em đồng tình hoặc không đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

a. Người thông minh, tài giỏi không cần có nhiều bạn bè.

b. Những người luôn vui vẻ, hoà đồng và hay giúp đỡ mọi người sẽ dễ dàng kết bạn với người khác.

c. Mỗi người chỉ cần một người bạn thân là đủ.

d. Khi muốn kết bạn với ai đó, cần thể hiện sự quan tâm của mình đến họ.

3. Đưa ra lời khuyên cho bạn trong các tình huống dưới đây:

1/ Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

2/ Hành vi nào sau đây xâm phạm đến quyền trẻ em? Vì sao?

a. Đánh đập, hành hạ trẻ em

b. Bắt trẻ em nghỉ học để làm việc.

c. Nhắc nhở khi trẻ em lười học.

d. Yêu cầu trẻ em phụ giúp công việc gia đình phù hợp lứa tuổi.

3. Xử lí tình huống

a. Trên đường đi học, thấy bác đầu bếp của trường bị đổ xe hàng, Phương nói với Khánh: “Mình qua nhặt đồ giúp bác đi!”. Khánh nói: “Không phải việc của mình đâu!”.

Nếu là Phương, em sẽ làm gì?

b. Cô giáo yêu cầu các bạn giới thiệu về nghề nghiệp của người thân. Một bạn bên cạnh chê nghề nghiệp của bố mẹ Mai.

Nếu là Mai, em sẽ nói gì với bạn đó?

c. Các bác ở quê gửi cho nhà Nhung rất nhiều rau, củ, quả. Tuy nhiên, nhà bạn ít người, ăn không hết nên có thể các thực phẩm đó sẽ bị hỏng. Anh của Nhung bảo nếu hỏng thì bỏ đi.

Nếu là Nhung, em sẽ làm gì?

3/ Lựa chọn thái độ, hành vi thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ

a. Chân thành

b. Tỏ vẻ thương hại, ban ơn

c. Tôn trọng, tế nhị

d. Lời nói, cử chỉ phù hợp

e. Ánh mắt thân tình

g. Quan tâm, lắng nghe

4/ Xử lí tình huống

a. Tổ của Lan tổ chức bình bầu một bạn tiêu biểu trong học tập và trong các hoạt động tập thể. Lan bầu cho Kiên vì Kiên vừa học giỏi vừa tích cực tham gia các hoạt động tập thể, nhất là trong lao động. Nhưng một số bạn lại bầu cho Hoa vì cho rằng mặc dù Hoa không chăm chỉ lao động nhưng lại học giỏi hơn Kiên.

Nếu là thành viên trong tổ của Lan, em sẽ chọn ai? Vì sao?

b. Em chưa lau dọn xong nhà cửa thì bạn hàng xóm sang rủ chơi cầu lông.

Em sẽ làm gì?

c. Ngọc đang chơi thì thấy ông nội chăm sóc cây trong vườn.

Nếu là Ngọc, em sẽ làm gì?

4/ Xử lí tình huống

a. Trong khi chờ bố mẹ đến đón, Đức và Hải nhìn thấy một quả bóng ở góc sân trường. Đức nói với Hải: “Ai để quên quả bóng ở đằng kia kìa, chúng mình mang về đi!”

Nếu là Hải, em sẽ làm gì?

b. Tâm hỏi mượn Lan chiếc xe đạp, nhưng Lan băn khoăn vì đó là chiếc xe bạn ấy cũng đi mượn của người khác.

Nếu là Lan, em sẽ làm gì?

c. Cây táo nhà bác hàng xóm trồng gần hàng rào nhà Nam sai trĩu quả, nhìn rất thích mắt. Thấy vậy, em trai rủ Nam: “Bác không có ở nhà đâu, anh em mình hái ăn đi!”

Nếu là Nam, em sẽ làm gì?

4/ Em sẽ làm gì nếu chứng kiến các hành vi dưới đây? Vì sao?

a. Một bạn ăn kẹo cao su xong, dính bã kẹo lên ghế đá ở sân trường.

b. Hai bạn nữ đang hái hoa ở khuôn viên nhà văn hoá thôn.

c. Một em nhỏ trèo lên bức tượng ở công viên.

d. Vào giờ ra chơi, một số bạn nam bê chậu hoa ở hành lang lớp học để làm gôn đá bóng.

4. Đưa ra lời khuyên cho bạn trong các tình huống dưới đây:

a. Ở lớp, Lan chỉ có một người bạn thân là My. Có điều gì muốn chia sẻ, người đầu tiên mà Lan nghĩ đến chính là bạn ấy. Mới đây, My cùng gia đình chuyển đến sống ở một nơi khác. Lan cảm thấy rất buồn, cô đơn và không muốn nói chuyện với bất kì ai.

Em sẽ khuyên Lan điều gì?

b. Thái rất thích chơi cờ vua. Thấy vậy, mẹ Thái nói: “Con trai cô Nga cũng thích chơi cờ vua. Để mẹ dẫn con qua chơi với bạn ấy nhé!” Thái phân vân vì chưa quen bạn ấy.

Em sẽ khuyên Thái điều gì?

4. Em cùng các bạn trong nhóm xây dựng kịch bản và sắm vai xử lí các tình huống dưới đây:

a. Bạn của em có chuyện vui/buồn.

b. Bạn của em bị trêu chọc.

c. Bạn của em mắc khuyết điểm.

2/ Bày tỏ ý kiến

a. Thảo lập một cuốn sổ để ghi chép các khoản tiết kiệm và chi tiêu của mình.

b. Hoàng bỏ hết tiền vào ống tiết kiệm, bạn không chi tiêu vào bất kì việc gì.

c. Phương thường đòi bố mẹ mua cho mình quần áo và đồ dùng đắt tiền.

d. Lan thường sử dụng giấy - một mặt để làm giấy nháp.

e. Mẹ Chung bán hàng tạp hoá. Cuối ngày, Chung thường giúp mẹ đếm và phân loại số tiền bán được trong ngày. Thỉnh thoảng, mẹ cho ít tiền lẻ nhưng Chung không tiêu mà bỏ ống tiết kiệm.

3/ Em tán thành hay không tán thành ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

Lâm: Trẻ em có quyền vui chơi, không cần làm việc gì.

Nga: Cho con đi học hay không là quyền của cha mẹ.

Hùng: Trẻ em không phải làm các công việc nặng nhọc.

Mai: Trẻ em có quyền được bày tỏ ý kiến, quan điểm cá nhân.

Tuấn: Trẻ em chỉ cần học, không cần tham gia các hoạt động khác.

Hằng: Mọi hành vi xâm phạm quyền trẻ em đều bị trừng phạt nghiêm khắc.

4. Em có lời khuyên gì dành cho bạn?

a. Huy giẫm chân bẩn lên hành lang mà bác lao công vừa lau sạch.

b. Tổng kết năm học, cả lớp được đi liên hoan tại nhà hàng tự chọn. Một số bạn lấy rất nhiều đồ ăn mà không ăn hết.

4/ Xử lí tình huống

a. Linh dự định chiều Chủ nhật sẽ cùng các bạn tới giúp bà cụ neo đơn ở cùng xóm nhưng Hải mời Linh chiều hôm đó sang nhà bạn dự sinh nhật. Nếu là Linh, em sẽ làm gì?

b. Ông nội Phong ốm nặng nên bạn rất buồn. Nếu là bạn của Phong, em sẽ làm gì?

c. Với mong muốn mang đến một mùa đông ấm áp cho các bạn vùng cao, trường em phát động phong trào “Áo ấm tặng bạn”. Em sẽ làm gì?

3/ Xử lí tình huống

a. Sau tết Nguyên đán, Toàn có một số tiền mừng tuổi. Bạn băn khoăn không biết nên sử dụng số tiền đó vào việc gì: mua món đồ mà mình rất thích; đưa cho bố mẹ giữ hộ; nuôi lợn đất,...

Nếu là Toàn, em sẽ làm gì với số tiền đó?

b. Bố mẹ cho Kim 200 000 đồng để tổ chức sinh nhật với ba người bạn. Kim chưa biết mua gì.

Nếu là Kim, em sẽ làm như thế nào?

4/ Em hãy quan sát các bức tranh sau và cho biết bạn nào thực hiện đúng, bạn nào thực hiện chưa đúng bồn phận của trẻ em. Vì sao?

4/ Đưa ra lời khuyên cho bạn

a. Bố mẹ cho Quyết một chiếc xe đạp cũ còn tốt nhưng bạn đòi mẹ mua chiếc xe đạp mới.

b. Để chuẩn bị cho buổi liên hoan lớp cuối năm, các bạn dự định tổ chức thật hoành tráng để các bạn lớp khác trầm trồ.

5/ Xử lí tình huống

a. Linh rất thích xem phim. Mỗi khi đi học về, bạn lại mở ti vi xem mà không phụ giúp bố mẹ việc nhà cũng không ôn bài. Thấy vậy, mẹ nhắc nhở và không cho Linh xem phim nữa. Bạn ấm ức và cho rằng mẹ đã vi phạm quyền vui chơi, giải trí của trẻ em.

Nếu là bạn của Linh, em sẽ khuyên Linh điều gì?

b. Trên đường đi học, em thấy bạn cùng xóm bắt nạt em nhỏ.

Em sẽ làm gì trong tình huống đó?

1. Hãy sưu tầm và kể cho các bạn nghe về một tấm gương yêu lao động mà em biết. Em học tập được điều gì từ tấm gương đó?

1. Chia sẻ về những việc em đã và sẽ làm để thể hiện sự tôn trọng tài sản của người khác.

1. Chia sẻ những việc em đã chứng kiến hoặc đã và sẽ làm để góp phần bảo vệ của công.

1. Hãy chia sẻ về những việc mà em đã và sẽ làm để thiết lập quan hệ bạn bè với những người bạn mới.

1. Em hãy kể về một tình bạn đẹp của bản thân hoặc của các bạn khác mà em biết. Chia sẻ những việc em đã và sẽ làm để duy trì tình bạn.

1. Hãy chia sẻ một số việc em đã làm để thể hiện lòng biết ơn người lao động. Khi đó, em cảm thấy thế nào?

1. Em hãy tìm những câu ca dao, tục ngữ, bài thơ, bài hát,... nói về sự cảm thông, giúp đỡ con người.

2. Chia sẻ cảm xúc của em sau khi đã làm xong một công việc (ở trường, ở nhà, ở nơi công cộng,...).

2. Em hãy cùng các bạn trong lớp thiết kế góc tìm đồ (bút, thước kẻ, mũ, áo khoác,...) để giúp các bạn tìm lại được những thứ bị bỏ quên.

2. Em hãy:

- Tìm hiểu và nhận xét về ý thức bảo vệ tài sản trường, lớp của các bạn học sinh trong trường và đề xuất các biện pháp để bảo vệ các tài sản đó.

- Ghi lại kết quả làm việc theo mẫu gợi ý.

2. Em hãy vẽ hoặc viết về bản thân để tự giới thiệu với những người bạn mới.

2. Em hãy cùng các bạn thảo luận để xây dựng quy tắc ứng xử với bạn bè.

2. Sưu tầm các câu ca dao, tục ngữ, bài thơ, bài hát, tranh, ảnh, truyện,... về người lao động.

2. Em hãy viết những lời yêu thương để gửi đến người có hoàn cảnh khó khăn (Ví dụ: một bạn ở vùng cao bị lũ quét cuốn trôi hết sách vở, một bạn bị bệnh nặng không thể đến trường,...).

3. Em hãy tự giác thực hiện các công việc ở nhà, ở trường phù hợp với khả năng của bản thân và đánh dấu vào bảng theo gợi ý dưới đây:

3. Nhắc nhở bạn bè, người thân tôn trọng tài sản của người khác.

3. Sưu tầm các câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn hoặc các câu thơ nói về tình bạn

1. Lập và thực hiện kế hoạch tiết kiệm tiền phù hợp với điều kiện của bản thân theo bảng gợi ý sau:

1. Hãy vẽ một bức tranh về quyền trẻ em và chia sẻ ý nghĩa của bức tranh đó với các bạn

3. Cùng các bạn trong nhóm xây dựng và biểu diễn tiểu phẩm về chủ đề “Biết ơn người lao động”.

3. Em hãy cùng các bạn trong nhóm xây dựng và thực hiện kế hoạch giúp đỡ người khó khăn theo bảng gợi ý sau:

2. Nhắc nhở bạn bè tiết kiệm sách vở, quần áo, đồ dùng, đồ chơi, điện, nước,...

2. Em hãy tự đánh giá việc thực hiện bổn phận của mình xem điều gì em đã thực hiện tốt, điều gì còn chưa tốt. Đối với những việc chưa tốt, em hãy lập kế hoạch để khắc phục theo bảng gợi ý sau: