Giải bài tập - Sách áp dụng từ năm học 2026-2027 lớp 5

Bài tập 1. Đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi:

Kim Đồng, tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1929, là người dân tộc Nùng ở tỉnh Cao Bằng. Sinh ra trong cái nôi cách mạng, anh sớm giác ngộ lí tưởng cách mạng và trở thành đội trưởng Đội Nhi đồng cứu quốc. Tuy còn nhỏ nhưng Kim Đồng đã nhận thức rõ được nhiệm vụ cách mạng của mình. Anh tích cực tham gia hoạt động, khuyến khích, vận động các bạn tham gia và làm liên lạc cho Việt Minh. Năm 1943, khi mới 14 tuổi, trong một lần làm nhiệm vụ canh gác, anh đã dũng cảm hi sinh để bảo vệ các đồng chí lãnh đạo rút lui về chiến khu an toàn. Tấm gương của anh Kim Đồng trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, trí thông minh, lòng dũng cảm để các thế hệ thiếu niên noi theo.

a. Điều gì ở Kim Đồng khiến nhiều thế hệ thiếu niên noi theo?

b. Chia sẻ cảm xúc của em trước sự hi sinh anh dũng của Kim Đồng.

Bài tập 1. Nêu khó khăn của các bạn trong những bức tranh sau:

a. Kể thêm những khó khăn trong học tập và cuộc sống mà em biết.

b. Trong các khó khăn trên, khó khăn nào em từng gặp hoặc thấy quen thuộc nhất? Em đã vượt qua nó như thế nào?

Bài tập 1. Tô màu vào ở các bức tranh thể hiện cái đúng, cái tốt.

Nếu chứng kiến tình huống ở tranh 3 và tranh 4, em sẽ làm gì? Vì sao?

Bài tập 1. Quan sát các bức tranh và trả lời câu hỏi.

a. Kể tên các loại môi trường sống trong các bức tranh.

b. Em đang sống chủ yếu trong môi trường nào?

c. Nêu một điểm mà em thích nhất ở môi trường em đang sống.

Bài tập 1. Nối mỗi trường hợp với ô chữ về điểm khác biệt phù hợp.

Trong các điểm khác biệt trên, điểm nào em từng gặp nhiều nhất trong lớp mình?

Bài tập 1. Viết tên các loại kế hoạch cá nhân ở từng bức tranh dưới đây:

Bài tập 1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu.

a. Tranh nào thể hiện tình huống có nguy cơ bị xâm hại? Vì sao?

b. Tranh nào thể hiện tình huống an toàn? Vì sao?

Bài tập 1. Đọc thông tin và thực hiện yêu cầu.

Bác Hồ là tấm gương sáng về sử dụng tiền hợp lí. Bác nói với kiến trúc sư thiết kế ngôi nhà sàn cho Bác, đơn sơ, giản dị, chỉ cần một phòng ngủ và một phòng làm việc nhỏ. Được tin một hợp tác xã chuẩn bị đúc tượng Bác, Bác nói dừng việc đó lại và dùng số tiền ấy xây thêm một phòng học cho học sinh. Là Chủ tịch nước nhưng quần áo của Bác cũng chỉ có vài bộ. Bữa ăn hằng ngày của Người cũng hết sức đơn giản. Bác yêu cầu bữa ăn chỉ vừa đủ, tránh lãng phí vì đó là công sức, tiền bạc của nhân dân; lãng phí, xa hoa là có tội với nhân dân.

Tuy nhiên, quan điểm tiết kiệm của Bác không phải là hà tiện mà "việc gì nên làm thì tốn kém bao nhiêu cũng làm, việc gì không đáng làm thì chỉ một xu cũng không làm". Khi thấy thời tiết nóng bức, Bác nói với các đồng chí văn phòng rút hết tiền trong sổ tiết kiệm của Bác đem sang Bộ Quốc phòng để mua nước cho chiến sĩ. Vào dịp Quốc khánh hằng năm, Bác vẫn cho bắn pháo hoa chào mừng dù tốn kém, bởi "bắn pháo hoa để nhân dân vui", cổ vũ tinh thần, giúp nhân dân hăng hái học tập, sản xuất và chiến đấu. Nhưng với bản thân mình, trong Di chúc, Người căn dặn: "Sau khi tôi qua đời, chớ nên tổ chức điếu phúng linh đình, để khỏi lãng phí thời giờ và tiền bạc của nhân dân".

(Theo Bùi Thế Đông, Bác Hồ – tấm gương sáng ngời về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, nhasanbacho.vn)

a. Thông tin trên nói về đức tính gì của Bác Hồ?

b. Bác Hồ đã sử dụng tiền như thế nào?

c. Em học được bài học gì qua việc sử dụng tiền của Bác?

Bài tập 2. Đánh dấu ✓ vào ☐ ở các trường hợp là người có công với quê hương, đất nước và giải thích cho sự lựa chọn đó.

Bài tập 2. Biết vượt qua khó khăn sẽ giúp chúng ta điều gì?

(Khoanh tròn vào chữ cái trước những ý em chọn)

a. Rèn luyện được phẩm chất cần cù, siêng năng.

c. Giúp người khác có thể dựa dẫm vào mình.

e. Mất nhiều thời gian cho mỗi công việc.

h. Gây mệt mỏi, căng thẳng cho đầu óc và cơ thể.

b. Gặt hái được nhiều thành công trong học tập, rèn luyện.

d. Có được nhiều niềm vui trong học tập và cuộc sống.

g. Mất thời gian và cơ hội để vui chơi, giải trí.

k. Biết quý trọng công sức của mình và của người khác.

Sau khi khoanh, hãy chọn một lợi ích quan trọng nhất với em và giải thích ngắn gọn.

Bài tập 2. Đánh dấu ✓ vào ☐ trước biểu hiện của bảo vệ cái tốt, cái đúng.

☐ a. Bênh vực bạn khi bạn bị hiểu lầm.

☐ b. Im lặng khi thấy bạn nói dối.

☐ c. Nhắc nhở bạn thực hiện đúng nội quy trường lớp.

☐ d. Giữ bí mật về lỗi lầm của bạn.

☐ e. Nói sự thật với thầy cô khi cần thiết.

Trong các việc làm chưa đúng, việc nào học sinh thường dễ mắc phải nhất? Vì sao?

Bài tập 2. Đánh dấu ✓ vào ☐ ở các ý kiến đúng về ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường sống. 

☐ a. Bảo vệ sức khoẻ con người.

☐ b. Giữ cho Trái Đất xanh – sạch – đẹp.

☐ c. Để sử dụng tài nguyên lâu dài.

☐ d. Giúp động vật và thực vật có nơi sinh sống.

☐ e. Giữ nguồn nước và không khí trong lành.

☐ g. Bảo vệ môi trường không mang lại lợi ích thiết thực cho con người.

Hãy chọn một ý nghĩa mà em cho rằng quan trọng nhất và giải thích vì sao.

Bài tập 2. Đánh dấu ✓ vào ☐ người khác. trước biểu hiện tôn trọng sự khác biệt của

☐ a. Chú ý lắng nghe, ngay cả khi ý kiến của bạn khác với mình.

☐ b. Bình phẩm những khiếm khuyết về ngoại hình của người khác.

☐ c. Muốn người khác thay đổi thói quen, sở thích giống mình.

☐ d. Chơi hoà đồng với các bạn có hoàn cảnh gia đình khác nhau.

☐ e. Chào đón các bạn đến từ quốc gia khác.

Chọn một việc làm chưa đúng và viết ra cách ứng xử phù hợp hơn.

Bài tập 2. Nêu sự khác biệt giữa các kế hoạch cá nhân ở bài tập 1 theo gợi ý dưới đây.

Bài tập 2. Tô màu vào hình thể hiện tình huống không an toàn, có nguy cơ bị xâm hại.

Theo em, dấu hiệu nào là nguy hiểm nhất? Vì sao?

Bài tập 2. Quan sát các bức tranh và thực hiện yêu cầu.

a. Hãy nêu những cách sử dụng tiền hợp lí trong các bức tranh trên.

b. Ngoài những cách trên, theo em còn có những cách sử dụng tiền hợp línào khác?

c. Nếu là nhân vật trong mỗi bức tranh, em có hành động giống như bạn không? Vì sao?

Bài tập 3. Khoanh tròn vào chữ cái trước phương án em lựa chọn.

a) Ai là người có công với quê hương, đất nước trên lĩnh vực chính trị?

A. Văn Cao.

B. Trần Đại Nghĩa.

C. Phạm Văn Đồng.

D. Trịnh Văn Bô.

b) Ai là người có công với quê hương, đất nước trên lĩnh vực kinh tế?

A. Bạch Thái Bưởi.

B. Phạm Văn Đồng.

C. Tôn Thất Tùng.

D. Hoàng Hoa Thám.

c) Chúng ta cần phải biết ơn người có công với quê hương, đất nước vì

A. họ là những người có nhiều cống hiến cho quê hương, đất nước.

B. họ là những người biết cách làm giàu cho gia đình.

C. họ là những người rất giỏi giang, thành đạt.

D. họ là những người có hiểu biết sâu rộng về nhiều lĩnh vực.

d) Để tỏ lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước, chúng ta cần

A. bày tỏ lòng biết ơn vào ngày lễ kỉ niệm là đủ.

B. nói lời cảm ơn là đủ.

C. ghi nhớ trong lòng là đủ.

D. có lời nói, thái độ và việc làm chân thành phù hợp.

e) Câu tục ngữ nào thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước?

A. Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ.

B. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

C. Lá lành đùm lá rách.

D. Kính lão đắc thọ.

g) Hành vi nào dưới đây không thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước?

A. Viết về tấm gương người có công với quê hương, đất nước.

B. Tỏ thái độ thờ ơ, thiếu nghiêm túc khi tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa.

C. Tìm hiểu, tuyên truyền về lịch sử quê hương, đất nước.

D. Cố gắng học giỏi để sau này xây dựng quê hương giàu đẹp.

Trong các việc làm để tỏ lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước ở mục "g", theo em viêc làm nào phù hợp nhất với học sinh lớp 5?

Bài tập 3. Đánh dấu ✓ vào ☐ thể hiện sự tán thành hoặc không tán thành với mỗi ý kiến sau và giải thích vì sao.

a. Những bạn nào có hoàn cảnh gia đình khó khăn thì mới cần phải biết cách vượt qua khó khăn.

☐ Tán thành

☐ Không tán thành

Bởi vì:

b. Ý chí vượt qua khó khăn là khả năng bẩm sinh của mỗi người nên không cần phải rèn luyện hay tập luyện.

☐ Tán thành

☐ Không tán thành

Bởi vì:

c. Tinh thần vượt qua khó khăn cần thiết đối với con trai hơn là con gái.

☐ Tán thành

☐ Không tán thành

Bởi vì:

d. Để vượt qua khó khăn, trong mọi tình huống, hoàn cảnh, chúng ta không nên nhờ sự hỗ trợ, giúp đỡ của người lớn.

☐ Tán thành

☐ Không tán thành

Bởi vì:

Bài tập 3. Điền các từ: niềm tin, xã hội, dũng cảm, lẽ phải, hạnh phúc vào ô trống một cách thích hợp.

Bảo vệ cái đúng, cái tốt là biểu hiện của lòng (1) ............................... và sự tôn trọng (2) ............................... Khi chúng ta biết ủng hộ những điều tích cực, (3) ............................... sẽ trở nên văn minh và tốt đẹp hơn. Điều đó không chỉ mang lại (4) ............................... cho người khác mà còn giúp bản thân chúng ta có thêm (5) ............................... vào những giá trị đạo đức trong cuộc sống.

Trong các từ vừa điền, từ nào thể hiện phẩm chất quan trọng nhất khi bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

Bài tập 3. Quan sát các bức tranh dưới đây và thực hiện yêu cầu.

a. Tranh nào thể hiện việc làm bảo vệ môi trường?

b. Tranh nào thể hiện việc làm gây ô nhiễm, ảnh hưởng xấu đến môi trường? Vì sao?

Bài tập 3. Điền các từ: tự tin, tôn trọng, hoà hợp, khác biệt, đoàn kết vào ô trống một cách thích hợp.

Tôn trọng sự (1) ................................. của người khác giúp mọi người sống (2) ................................., yêu thương và (3) ................................. nhau hơn. Khi được (4) .................................,  mỗi người sẽ cảm thấy (5) ................................. và được là chính mình.

Trong các từ vừa điền, theo em, từ nào quan trọng nhất và thể hiện rõ nhất chủ đề của bài học? Vì sao?

Bài tập 3. Đặt tên cho các loại kế hoạch cá nhân từ các loại công việc trong những hình vẽ dưới đây. Sau đó, hãy vẽ và viết thêm những kế hoạch khác mà em cần xây dựng.

Trong các loại kế hoạch trên, em thấy kế hoạch nào là quan trọng nhất đối với em trong tuần này? Vì sao?

Bài tập 3. Đánh dấu ✓ νào ☐ trước những việc cần làm khi cảm thấy không an toàn, có nguy cơ bị xâm hại.

☐ a. Từ chối, tránh xa.

☐ b. Giữ im lặng.

☐ c. Kêu cứu khi cần.

☐ d. Báo cho người tin cậy.

☐ e. Nhanh chóng tìm nơi có đông người.

☐ g. Gọi điện cho bố mẹ, thầy cô hoặc người thân.

☐ h. Nói "không" khi cảm thấy sợ hoặc khó chịu.

☐ i. Tự giải quyết một mình.

Bài tập 3. Khoanh tròn vào chữ cái trước phương án em lựa chọn.

a) Vì sao chúng ta phải sử dụng tiền hợp lí?

A. Để thể hiện mình là người giàu có với bạn bè.

B. Để không bao giờ phải làm việc.

C. Để có nhiều tiền thích gì mua nấy.

D. Đề phòng những rủi ro có thể xảy ra trong cuộc sống.

b) Cách sử dụng tiền không hợp lí là:

A. Lựa chọn mặt hàng có giá cả hợp lí.

B. Mua những gì mà mình thích.

C. Mua hàng vừa đủ dùng.

D. Mua hàng phù hợp với khả năng của mình.

c) Ai phải sử dụng tiền hợp lí?

A. Người lớn.

B. Người nghèo.

C. Tất cả mọi người.

D. Những người sử dụng tiền.

d) Việc nên làm trước khi đi mua sắm là:

A. Lên kế hoạch trước khi mua sắm.

B. Xin bố mẹ thật nhiều tiền để mua đồ mình thích.

C. Mang túi thật to để đựng được nhiều đồ.

D. Chỉ ghi những đồ mình thích ra giấy để mua.

e) Việc không nên làm khi đi mua hàng là:

A. Chỉ mua những thứ mình thực sự cần.

B. Mua đồ vừa đủ dùng.

C. Mua hàng còn hạn sử dụng.

D. Mua thật nhiều đồ ăn giảm giá để tích trữ dù không dùng hết ngay.

g) Việc nên làm khi thấy đồ giảm giá là gì?

A. Mua thật nhiều, thật nhanh không sẽ hết hàng.

B. Không mua vì đồ giảm giá thường có chất lượng không tốt.

C. Đợi giảm giá nữa rồi mới mua.

D. Xem hạn sử dụng, mua nếu thấy cần thiết.

Bài tập 4. Nối tên các ngày lễ, ngày kỉ niệm ở cột A với thời gian tương ứng ở cột B.

Chọn một ngày mà em thấy ý nghĩa nhất và giải thích lí do.

Bài tập 4. Để rèn luyện được ý chí, lòng quyết tâm vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống, em nên và không nên thực hiện những việc làm nào sau đây? (Đánh dấu ✓ vào ô phù hợp).

Sau khi đánh dấu, em hãy chọn một việc nên làm và cho biết em sẽ thực hiện việc đó như thế nào trong tuần tới.

Bài tập 4. Nối cách bảo vệ cái đúng, cái tốt ở cột B với tình huống tương ứng ở cột A.

Trong các tình huống trên, tình huống nào em cần nhờ người lớn hỗ trợ? Vì sao?

Bài tập 4. Kể 3 việc làm cụ thể để bảo vệ môi trường ở nhà.

Em thực hiện những việc làm này vào lúc nào trong ngày? Việc duy trì chúng hằng ngày đã mang lại thay đổi gì cho ngôi nhà của em?

Bài tập 4. Tô màu vào ở ý kiến mà em tán thành.

Vì sao em không tán thành với các ý kiến còn lại?

Bài tập 4. Đánh dấu ✔ vào ☐ thể hiện sự tán thành hoặc không tán thành với mỗi ý kiến sau và giải thích vì sao.

a. Lập kế hoạch sẽ giúp chúng ta biết cách phân bổ thời gian, công sức hợp lí cho từng giai đoạn.

Bởi vì: .........

b. Làm việc theo kế hoạch sẽ khiến công việc rập khuôn và thiếu sáng tạo.

Bởi vì: .........

c. Đôi khi, chúng ta sẽ có nhiều động lực khi ở trong hoàn cảnh “nước đến chân mới nhảy”.

Bởi vì: .........

d. Biết lập kế hoạch còn thể hiện chúng ta là người sống tự giác và có trách nhiệm.

Bởi vì: .........

Bài tập 4. Đánh dấu ✓ vào ☐ trước những lí vì sao chúng ta phải phòng, tránh xâm hại? 

☐ a. Bảo vệ an toàn cho bản thân.

☐ b. Giữ sức khoẻ thể chất và tinh thần.

☐ c. Để không làm phiền người khác.

☐ d. Giúp trẻ em được sống an toàn.

☐ e. Giúp trẻ em tự tin hơn trong cuộc sống.

☐ g. Ngăn ngừa những nguy hiểm có thể xảy ra.

Bài tập 4. Đánh dấu ✓ vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với ý kiến của mỗi bạn dưới đây và giải thích vì sao.

Bài tập 5. Trong các ý kiến dưới đây, ý kiến của bạn nào không đúng? Vì sao?

a. Hạnh: "Bất kì ai cống hiến cho quê hương, đất nước, dù ở lĩnh vực nào thì đều là người có công với quê hương, đất nước".

Linh: "Những người chiến đấu chống giặc ngoại xâm mới là người có công với quê hương, đất nước".

b. Thủy: “Việc đền ơn đáp nghĩa là trách nhiệm của Nhà nước và người lớn. Học sinh còn nhỏ, chưa có điều kiện để làm việc này".

Sơn: "Đền ơn đáp nghĩa là trách nhiệm của mọi công dân. Tuỳ điều kiện, hoàn cảnh mà thực hiện theo những cách khác nhau".

Bài tập 5. Đánh số thứ tự cho các bước thực hiện giúp vượt qua khó khăn.

Theo em, bước nào là khó nhất khi thực hiện? Vì sao?

Bài tập 5. Khoanh tròn vào chữ cái trước ý kiến mà em tán thành.

a. Chỉ cần mình không làm sai là được, không cần quan tâm đến hành vi của người khác.

b. Sự im lặng của người tốt chính là mảnh đất màu mỡ cho cái ác sinh sôi.

c. Lên tiếng bảo vệ cái đúng, cái tốt sẽ giúp cuộc sống của chúng ta an toàn và công bằng hơn.

d. Ủng hộ việc làm tốt của người khác cũng chính là cách mình học làm người tốt.

e. Nên im lặng trước cái sai, cái xấu để tránh rắc rối.

Vì sao em không tán thành ý kiến còn lại?

Bài tập 5. Tô màu vào môi trường ở trường học. ở các việc làm đúng nhằm góp phần bảo vệ

Sau khi tô màu, em hãy chọn một việc mà em sẽ thực hiện tốt hơn trong tuần tới.

Bài tập 5. Quan sát tranh và nhận xét về hành vi của các bạn trong mỗi trường hợp.

a. Bạn nào đã tôn trọng sự khác biệt của người khác? Vì sao?

b. Bạn nào chưa tôn trọng sự khác biệt của người khác? Vì sao?

c. Theo em, việc tôn trọng sự khác biệt của người khác có giúp chính em nhận được sự tôn trọng tương tự từ mọi người không? Vì sao?

Bài tập 5. Ghi Đ vào ô ☐ trước ý kiến đúng và ghi S vào ô ☐ trước ý kiến sai dưới đây.

☐ a. Kế hoạch cá nhân có thể chia thành kế hoạch ngắn hạn, trung hạn, dài hạn.

☐ b. Làm việc gì cũng cần phải có kế hoạch rõ ràng để dễ thành công.

☐ c. Không nên lập kế hoạch dài hạn vì khó có thể thực hiện được.

☐ d. Với kế hoạch ngắn hạn trong một ngày thì không cần lập kế hoạch.

☐ e. Không được phép điều chỉnh kế hoạch đã lập.

☐ g. Để đạt được mục tiêu, cần kiên trì thực hiện kế hoạch đã lập.

☐ h. Việc thực hiện kế hoạch đôi khi cũng cần người lớn hỗ trợ.

☐ i. Mặc dù kế hoạch đã được xây dựng nhưng đôi khi vẫn cần phải bổ sung một số nội dung.

☐ k. Với học sinh, chỉ cần lập những kế hoạch liên quan đến việc học tập.

Theo em, ý kiến nào dễ khiến học sinh mắc sai lầm nhất? Vì sao?

Bài tập 5. Ghi Đ vào ☐ thể hiện ý đúng, ghi S vào ☐ thể hiện ý sai.

☐ a. Trẻ em có quyền được bảo vệ để không bị xâm hại.

☐ b. Chỉ cần người lớn phòng, tránh xâm hại.

☐ c. Khi cảm thấy không an toàn, cần tìm người giúp đỡ.

☐ d. Trẻ em cần nói "không" khi thấy sợ hoặc khó chịu.

☐ e. Có thể giữ bí mật những việc khiến em lo lắng.

☐ g. Trẻ em có quyền nói ra và được lắng nghe.

Bài tập 5. Đọc câu chuyện dưới đây và trả lời câu hỏi:

Thà chết còn hơn

Xưa, có anh keo kiệt, ăn chẳng dám ăn, mặc chẳng dám mặc, chỉ khư khư tích của làm giàu. Một hôm, có người bạn rủ ra tỉnh chơi, trước anh còn từ chối, sau người bạn nài mãi, anh mới lấy ba quan tiền giắt vào lưng, rồi cùng đi. Đến tỉnh, trông thấy cái gì anh cũng muốn mua, nhưng sợ mất tiền lại thôi. Trời nắng quá, anh muốn vào hàng uống nước, nhưng lại sợ phải mời bạn, không dám vào.

Đến chiều trở về, khi qua đò, đến giữa dòng, anh khát quá không chịu được nên cúi xuống uống nước thì chẳng may lộn cổ xuống sông. Anh bạn vội kêu to: "Ai cứu xin thưởng năm quan!". Anh keo kiệt ở giữa dòng, nghe tiếng, cố ngoi lên nói: “Năm quan đắt lắm!". Anh bạn vội chữa lại: “Thôi thì ba quan vậy!". Anh hà tiện cố ngoi lên một lần nữa: "Ba quan đắt quá, thà chết còn hơn!".

(Phỏng theo Truyện cười dân gian Việt Nam)

1/ Nhân vật sai ở điểm nào?

2/ Nếu là bạn của nhân vật, em sẽ khuyên điều gì?

3/ Theo em, tiền quan trọng hay mạng sống quan trọng hơn? Vì sao?

Bài tập 6. Để tỏ lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước, chúng ta nên và không nên có thái độ, hành vi như thế nào? Đánh dấu ✓ vào ô phù hợp và giải thích vì sao.

Bài tập 6. Nối những việc làm của các bạn dưới đây với ô chữ phù hợp "VƯỢT KHÓ" hoặc "KHÔNG VƯỢT KHÓ".

Với một việc chưa vượt khó, em hãy nêu cách khắc phục.

Bài tập 6. Đọc tình huống và trả lời câu hỏi:

a. Thư biết bạn thân mình là người tung tin đồn thất thiệt lên mạng xã hội về một bạn khác trong lớp nhưng Thư vẫn im lặng vì sợ bạn không chơi với mình nữa.

1/ Em có đồng tình với việc làm của Thư không? Vì sao?

2/ Em sẽ khuyên Thư điều gì?

b. Trong nhóm, Tú là người thiếu tích cực nhất nhưng lại tị nạnh về điểm số với các thành viên khác.

1/ Em có đồng tình với việc làm của Tú không? Vì sao?

2/ Em sẽ khuyên Tú điều gì?

c. Trong cuộc họp tổ, An đưa ra ý kiến rất hay và hợp lí nhưng vì thường ngày An vốn hiền lành và ít nói nên ý kiến của An không được các bạn khác chú ý, thậm chí còn bị gạt đi.

1/ Em có đồng tình với thái độ và cách ứng xử của các bạn trong tổ đối với An không? Vì sao?

2/ Nếu là thành viên trong nhóm, em sẽ làm gì để bảo vệ ý kiến của An?

d. Nhà trường mới trang bị một bộ máy tính hiện đại ở thư viện để học sinh tra cứu tài liệu. Có một nhóm bạn thỉnh thoảng chiếm dụng máy tính để chơi điện tử và còn làm hỏng bàn phím. Khi thấy thầy cô đến kiểm tra, nhóm này nhanh chóng tắt máy và đổ lỗi cho một em học sinh lớp 3 vừa rời đi.

1/ Em có nhận xét gì về hành vi của nhóm bạn?

2/ Nếu là người chứng kiến, em sẽ làm gì? Vì sao?

e. Vân mới chuyển về trường và có tính nhút nhát nên lúc nào cũng thui thủi một mình. Một bạn nữ trong lớp ngỏ ý muốn chơi cùng Vân nhưng lại đưa ra yêu cầu "Vân không được chơi với ai khác và mỗi ngày phải cho bạn một món đồ chơi". Vì sợ bị cô lập, Vân đã đồng ý nhưng sự đòi hỏi của cô bạn ngày càng quá đáng khiến Vân căng thẳng và sợ đi học.

1/ Vân sẽ ra sao nếu tình trạng trên vẫn tiếp tục diễn ra?

2/ Nếu biết chuyện của Vân, em sẽ làm gì? Vì sao?

Bài tập 6. Nêu 2 việc làm thể hiện bảo vệ môi trường ở nơi công cộng.

Theo em, tại sao việc bảo vệ môi trường ở nơi công cộng lại là trách nhiệm của tất cả mọi người mà không phải của riêng ai?

Bài tập 6. Đánh dấu ✓ vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với việc làm của mỗi bạn dưới đây và giải thích vì sao.

a. Hoa chủ động làm quen và trò chuyện với một bạn mới chuyển trường từ vùng xa đến.

☐ Đồng tình

☐ Không đồng tình

Bởi vì:

b. Lâm bắt chước giọng nói của một bạn có giọng địa phương khác với hầu hết các bạn trong trường.

☐ Đồng tình

☐ Không đồng tình

Bởi vì:

c. Vỹ cho rằng chỉ những bạn nam mới có thể tham gia câu lạc bộ bóng đá.

☐ Đồng tình

☐ Không đồng tình

Bởi vì:

d. Hiền tỏ ra bực mình và khó chịu khi Lan là bạn thân nhưng lại đưa ra ý kiến khác hẳn với suy nghĩ của mình.

☐ Đồng tình

☐ Không đồng tình

Bởi vì:

Bài tập 6. Đặt tên cho những vật dụng và yêu cầu giúp em hoàn thành tốt kế hoạch. Vẽ thêm những vật dụng và yêu cầu khác mà em biết.

Bài tập 6. Liệt kê các vùng riêng tư trên cơ thể mà người khác không được phép chạm vào (trừ khi có sự cho phép và cần thiết).

Bài tập 6. Nhận xét cách sử dụng tiền mừng tuổi của các bạn dưới đây:

Bài tập 7. Em có nhận xét gì đối với thái độ, hành vi của mỗi bạn trong các tình huống dưới đây và giải thích vì sao.

Tình huống nào khiến em suy nghĩa nhiều nhất? Vì sao?

Bài tập 7. Vận dụng các bước trên để đưa ra lời khuyên nhằm giúp các bạn trong bài tập 1 vượt qua khó khăn.

Bài tập 7. Nhận xét hành vi của các bạn trong mỗi trường hợp dưới đây:

a. Trong giờ kiểm tra, thấy Tâm đang lén mở tài liệu, Hậu đã khẽ nhắc bạn cất đi.

b. Trong buổi dã ngoại, thấy một nhóm bạn vứt vỏ lon xuống hồ, Vy định nhắc nhở nhưng Lan ngăn lại: "Kệ họ đi, không phải việc của mình mà!".

c. Thấy một nhóm bạn đang vẽ bậy lên các bức tường mới sơn của nhà trường, mặc dù ngại gặp rắc rối nhưng Quân vẫn bí mật đi báo với thầy Tổng phụ trách Đội.

d. Tiến loay hoay mãi không làm xong bài tập về nhà nên sang mượn vở của Mạnh để chép cho nhanh. Mạnh từ chối cho mượn và đề nghị hướng dẫn Tiến cách để bạn hiểu và tự làm bài. Tuy nhiên, Tiến lại cau có nói rằng: "Tớ chỉ cần đáp án, chứ không cần bạn hướng dẫn".

1/ Bạn nào biết bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

2/ Bạn nào chưa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

3/ Theo em, vì sao việc bảo vệ cái đúng đôi khi lại cần sự dũng cảm?

4/ Nếu chúng ta chọn cách im lặng hoặc thờ ơ trước những hành vi sai trái thì điều gì sẽ xảy ra?

Bài tập 7. Xử lí tình huống

a. Sau giờ ra chơi, em thấy trên sàn lớp học có một vài vỏ bánh kẹo và chai nhựa do các bạn vừa ăn uống bỏ lại.

1/ Em sẽ làm gì ngay lúc đó?

2/ Em sẽ nói gì với các bạn để cùng giữ lớp học sạch đẹp?

b. Sau giờ học, cả lớp Hà đã ra về nhưng quạt và đèn vẫn bật. Có bạn cho rằng việc đó không quan trọng vì bác lao công sẽ tắt khi dọn dẹp.

1/ Em có đồng tình với ý kiến đó không? Vì sao?

2/ Nếu là Hà, em sẽ làm gì để tiết kiệm điện, nước trong nhà trường?

c. Khi đi công viên, Minh thấy một số người bẻ cành cây, hái hoa mang về.

1/ Theo em, việc bẻ cành cây, hái hoa ở công viên gây hại gì cho môi trường?

2/ Nếu là Minh, em sẽ làm gì?

d. Gần nhà Huyền có một con mương đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Rác thải chất đống, dòng nước đen kịt và bốc mùi hôi thối, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ và sinh hoạt của người dân xung quanh.

1/ Theo em, với vai trò là học sinh lớp 5, Huyền có thể làm gì?

2/ Em sẽ đề xuất giải pháp nào để môi trường sống được cải thiện?

Bài tập 7. Đọc tình huống và trả lời câu hỏi:

a. Nhóm của Lan gồm 5 bạn được cô giáo giao nhiệm vụ tự chọn một tiết mục văn nghệ để biểu diễn vào buổi sơ kết học kì I của lớp. Là nhóm trường và có năng khiếu nhảy hiện đại, Lan quyết định cả nhóm tập nhảy K-pop. Tuy nhiên, khi Lan đưa ra ý kiến, hai bạn trong nhóm là Hùng và Minh cùng không đồng ý. Hùng thì thích diễn kịch hài, còn Minh lại muốn cả nhóm cùng hát một bài đồng ca với giai điệu nhẹ nhàng.

1/ Theo em, giữa các bạn có sự khác biệt như thế nào?

2/ Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn nào cũng bảo vệ ý kiến của mình?

3/ Nếu là Lan, em sẽ giải quyết vấn đề như thế nào? Vì sao?

4/ Nếu nhóm chọn phương án dung hoà thì có thể là phương án nào?

b. Lớp 5A tổ chức cuộc thi chạy tiếp sức giữa các tổ. Bình có sức khoẻ tốt và chạy nhanh nên được bầu làm đội trường. Sau vòng sơ loại, tổ của Bình đang dẫn đầu và hi vọng giành chức vô địch để nhận phần thưởng là một bộ truyện tranh. Tuy nhiên, một thành viên trong tổ là Huy có thể trạng yếu từ nhỏ nên không thể chạy nhanh như các bạn khác. Một số bạn gặp Bình và đề nghị: "Bạn nên bào Huy giả vờ đau bụng để không tham gia nữa! Nếu không, tổ mình sẽ thua mất!".

1/ Tình huống thể hiện sự khác biệt về khía cạnh nào?

2/ Em có đồng ý với ý kiến của một số bạn trong tổ không? Vì sao?

3/ Nếu là Bình, em sẽ nói gì với các bạn?

Bài tập 7. Đánh số thứ tự cho các bước xây dựng kế hoạch cá nhân.

a. Liệt kê các việc cần thực hiện.

b. Xác định người có thể hỗ trợ.

c. Xác định mục tiêu.

d. Sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các việc.

e. Xác định thời gian hoàn thành.

g. Đánh giá và điều chỉnh kế hoạch.

Trong các bước trên, theo em bước nào là khó thực hiện nhất? Vì sao?

Bài tập 7. Xử lí tình huống

a. Trên đường đi học về, em gặp một người lạ hỏi thăm và rủ em đi theo để chỉ đường giúp họ.

1/ Theo em, tình huống này an toàn hay không an toàn? Vì sao?

2/ Trong tình huống này, em sẽ làm gì để bảo vệ bản thân?

b. Một người lớn quen biết thường xuyên chạm vào người em hoặc ôm em khiến em cảm thấy sợ và không thoải mái.

1/ Đây có phải là hành vi an toàn không? Vì sao?

2/ Em nên nói hoặc làm gì trong tình huống này?

c. Sau khi có những hành vi đụng chạm khiến em khó chịu, người đó nói và đe doạ: "Đây là bí mật riêng của hai chú cháu, không được kể với ai việc này, nếu không cháu sẽ gặp rắc rối".

1/ Việc yêu cầu giữ bí mật như vậy có đúng không?

2/ Em nên tìm ai để chia sẻ và giúp đỡ?

d. Khi đi chơi ở nơi đông người, em bị một người lạ kéo tay hoặc cố đưa em đi chỗ khác.

1/ Em cần làm gì ngay lúc đó?

2/ Em có thể nhờ sự giúp đỡ của ai?

Bài tập 7. Xử lí tình huống

a. Gia đình chú ruột Hân từ nước ngoài về quê ăn Tết và mừng tuổi cho Hân 2 000 000 đồng. Vì lần đầu tiên có số tiền lớn như thế, Hân bối rối không biết phải sử dụng như thế nào.

1/ Theo em, Hân có nên tiêu hết số tiền 2 000 000 đồng ngay lập tức không? Vì sao?

2/ Nếu là Hân, em sẽ sử dụng số tiền này như thế nào?

b. Hằng và Hoa là đôi bạn thân, cùng nhau đi mua sắm. Hoa muốn mua một con búp bê đắt tiền nhưng trong túi chỉ có một nửa số tiền đó. Hoa ngỏ ý vay Hằng số tiền còn thiếu và hứa đến Tết có tiền mừng tuổi sẽ trả.

Nếu là Hằng em sẽ làm gì? Vì sao?

c. Lần đầu tiên, Thảo được bố mẹ cho một khoản tiền tiêu vặt để tự chi tiêu trong cả tháng. Để ăn mừng, Thảo đã ngay lập tức mời nhóm bạn thân đi xem phim và ăn bỏng ngô. Sau đó, Thảo mới nhận ra rằng mình đã tiêu hết số tiền đó. Vì vậy, trong những ngày còn lại của tháng, bạn không còn tiền để chi tiêu cho các việc khác.

1/ Em có nhận xét gì về cách sử dụng tiền của bạn Thảo?

2/ Để tránh tình trạng này tiếp diễn, bạn Thảo cần phải làm gì?

d. Sắp lên lớp 6, trường mới xa nhà hơn nên Toàn cần có xe đạp để đi học. Bạn đã tiết kiệm được đủ số tiền để mua xe. Tuy nhiên, ông nội phải nhập viện bất ngờ nên gia đình cần tiền đóng viện phí trong khi bố mẹ lại đang xây nhà.

Theo em, Toàn nên làm gì?

Bài tập 8. Em sẽ xử lí như thế nào khi ở trong những tình huống sau?

a. Trong buổi lễ kỉ niệm Ngày Thương binh Liệt sĩ, Thắng được giao nhiệm vụ phát biểu. Thắng rất biết ơn những người đã hi sinh vì Tổ quốc nhưng khi đứng trước mọi người, bạn thường cảm thấy hồi hộp, lo lắng nên không biết nói thế nào.

b. Nhóm của Trang bốc thăm nhận nhiệm vụ biểu diễn một hoạt cảnh với chủ đề "Biết ơn người có công với quê hương, đất nước", nhưng trong nhóm không có bạn nào có năng khiếu biểu diễn.

c. Gia đình Sơn tổ chức đám giỗ cho ông nội là liệt sĩ vào buổi trưa. Cùng hôm đó, lớp Sơn có kế hoạch thăm hỏi và giúp đỡ Mẹ Việt Nam Anh hùng trong xã vào buổi sáng. Là lớp trưởng, Sơn lo lắng nếu vắng mặt thì sẽ bị các bạn trách, nhưng nếu tham gia cùng lớp thì không thể ở nhà giúp mẹ làm cơm giỗ ông.

Bài tập 8. Xử lí tình huống

a. Bạn Nghĩa bị ốm phải nghỉ học nhiều ngày.

Theo em, bạn Nghĩa cần phải làm gì để theo kịp các bạn trong lớp?

b. Bố mẹ Tùng có việc bận, thường xuyên vắng nhà nên Tùng phải dành nhiều thời gian để trông em.

Em có lời khuyên gì để giúp Tùng vừa giúp đỡ được bố mẹ vừa có thời gian để học tập?

c. Bạn Thảo có thói quen không chép bài ngay trên lớp mà thường về nhà rồi mới mượn vở của bạn để chép lại.

Em có lời khuyên gì để giúp Thảo từ bỏ thói quen xấu này?

Bài tập 8. Liên hệ thực tế

Mỗi hành động đẹp đều góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn. Em hãy cùng chia sẻ trải nghiệm của bản thân và đề xuất những việc làm ý nghĩa theo các gợi ý sau:

- Kể về một việc làm đúng, việc làm tốt mà em đã chứng kiến hoặc trực tiếp thực hiện.

- Nhận xét về một việc làm chưa đúng và nêu cách ứng xử của em nếu gặp tình huống đó.

- Theo em, vì sao mỗi chúng ta đều cần có trách nhiệm bảo vệ cái đúng, cái tốt?

- Hãy đề xuất một việc làm cụ thể mà em có thể thực hiện để góp phần lan toả những điều tốt đẹp đến mọi người xung quanh.

Bài tập 8. Trong tuần qua, em đã làm được những việc gì để bảo vệ môi trường?

Gợi ý thực hiện:

- Bước 1: Em hãy nhớ lại những việc làm liên quan đến bảo vệ môi trường mà em đã thực hiện trong tuần.

- Bước 2: Chọn 1 – 2 việc làm tiêu biểu mà em đã thực hiện tốt trong tuần.

- Bước 3: Viết hoặc nói câu trả lời. Em có thể viết 2 – 3 câu ngắn theo gợi ý:

+ "Trong tuần qua, em đã ...".

+ "Em còn nhắc nhở ...".

+ "Việc làm đó giúp ...".

Bài tập 8. Thiết kế sản phẩm là một đoạn phim ngắn hoặc bài thuyết trình về chủ đề "Tôi khác biệt" để giới thiệu về những điểm đặc biệt của bản thân mình.

Sau khi hoàn thành sản phẩm, em hãy thực hiện năng lực số với các bước sau đây:

- Lưu sản phẩm vào thiết bị điện tử và gửi cho thầy/cô giáo.

- Trình chiếu và thực hiện chia sẻ trước lớp.

Bài tập 8. Em có nhận xét gì về cách lập và thực hiện kế hoạch cá nhân của các bạn trong những trường hợp dưới đây?

a. Hiên không giỏi môn Toán. Trong dịp hè, bạn quyết tâm cải thiện môn học này bằng cách lập kế hoạch ôn tập. Trong kế hoạch, bạn đặt mục tiêu vừa sức và đề ra những biện pháp cụ thể theo từng tuần. Đặc biệt, khi gặp khó khăn, Hiên không nản lòng mà tiếp tục cố gắng. Nhờ vậy, năm học sau, thầy cô và bạn bè đã ngạc nhiên trước sự tiến bộ của Hiên.

Nhận xét của em:

b. Trong kế hoạch rèn luyện sức khoẻ và điều chỉnh cân nặng, Phượng luôn chú ý lắng nghe cơ thể và tham khảo ý kiến chuyên môn từ bác sĩ. Đặc biệt, mọi thay đổi trong chế độ ăn uống hay tập luyện của Phượng đều có sự giám sát và đồng thuận của bố mẹ. Nhờ đó, Phượng có thể điều chỉnh các biện pháp thực hiện một cách khoa học, an toàn mà vẫn đạt được mục tiêu đề ra.

Nhận xét của em:

c. Trong quá trình thực hiện mục tiêu tiết kiệm để mua đồ dùng học tập cho năm học mới, Khiết đã chủ động nhờ người thân giúp đỡ. Khiết nhờ người lớn nhắc nhở, giữ hộ tiền và góp ý trong việc lựa chọn đồ dùng phù hợp.

Nhận xét của em:

d. Trung rất yêu thích thể thao. Hè này, bạn đặt mục tiêu vừa đá bóng giỏi, vừa chơi cầu lông tốt. Tuy nhiên, vì đặt ra quá nhiều mục tiêu nên quá trình thực hiện kế hoạch của bạn bị phân tán khiến kết quả không được như ý.

Nhận xét của em:

Bài tập 8. Viết tên và số điện thoại của 3 người đáng tin cậy mà em có thể tìm đến để nhờ giúp đỡ khi gặp tình huống không an toàn.

Bài tập 8. Lập kế hoạch tiết kiệm và dự toán chi tiêu

a. Lập kế hoạch tiết kiệm

Xem đoạn phim ngắn Cha - ching 4 "Để dành tiền", Cha – ching 5 "Tiết kiệm để thành công", Cha – ching 6 "Dự phòng", từ đó lập kế hoạch tiết kiệm tiền để thực hiện mục tiêu tài chính cá nhân.

b. Dự toán chi tiêu

- Hãy dự toán các khoản em sẽ chi tiêu cho bản thân, gia đình và xã hội từ số tiền em đã tiết kiệm được. Hãy giải thích vì sao em chi tiêu như vậy.

- Sau khi hoàn thành nhiệm vụ 1 và 2, hãy chia sẻ sản phẩm lên nhóm zalo, facebook,... của gia đình, lớp học; xem và đánh giá sản phẩm của các bạn, từ đó rút ra bài học về việc sử dụng tiền hợp lí cho bản thân.

Bài tập 9. Nối câu ca dao, tục ngữ nói về phẩm chất vượt khó của con người trong học tập và cuộc sống với ô chữ "ĐÚNG" và nối những câu không phù hợp với ô chữ "SAI".

Câu nào phù hợp nhất với việc học tập của em hiện nay? Vì sao?

Bài tập 9. Hãy tưởng tượng em thấy nhiều bạn trong trường vứt rác bừa bãi sau giờ ăn trưa.

a. Em sẽ làm gì để nhắc nhở các bạn giữ gìn môi trường sạch đẹp?

b. Viết 4 – 5 câu nêu suy nghĩ của em về việc bảo vệ môi trường sống xung quanh ở trường học hoặc nơi em ở.

Bài tập 9. Đưa ra lời khuyên cho bạn trong những trường hợp dưới đây:

Bài tập 9. Đánh dấu ✓ vào☐ trước ý kiến nêu đúng quy định pháp luật về phòng, tránh xâm hại trẻ em. 

☐ a. Trẻ em có quyền được bảo vệ.

☐ b. Mọi hành vi xâm hại trẻ em đều bị pháp luật nghiêm cấm.

☐ c. Trẻ em phải tự chịu trách nhiệm khi bị xâm hại.

Bài tập 10. Nêu những khó khăn mà em có thể gặp phải và những biện pháp để khắc phục khó khăn đó theo gợi ý sau:

Ngay trong tuần này, em sẽ bắt đầu thực hiện biện pháp khắc phục nào đầu tiên? Hãy viết một lời hứa với bản thân về việc này.

Bài tập 10. Viết 2 – 3 khẩu hiệu ngắn để kêu gọi mọi người bảo vệ môi trường. Sau đó, vẽ một bức tranh nhỏ minh hoạ cho một khẩu hiệu mà em thích nhất.

Ví du: "Han chế rác thải – Trái Đất thêm xanh".

Bài tập 10. Xử lí tình huống

a. Hạnh thường xuyên rơi vào tình trạng bận rộn vì các công việc không được sắp xếp khoa học. Cuối tuần, khi Lực sang học nhóm cùng, Hạnh than thở rằng mình có quá nhiều việc phải làm nên không có thời gian học cùng.

Nếu là Lực, em sẽ nói gì với Hạnh?

b. Sáng Chủ nhật, Phong sang nhà Tú để rủ bạn đi công viên chơi nhưng khi đến nơi thì Tú đang tập trung đọc sách để chuẩn bị cho bài tập làm văn. Tú từ chối đi chơi và giải thích rằng mình cần phải thực hiện đúng kế hoạch học tập đã đặt ra của buổi sáng. Phong cố gắng thuyết phục không được nên giận dỗi bỏ về.

1/ Em có đồng ý với cách ứng xử của Phong không? Vì sao?

2/ Nếu là Tú, em sẽ làm gì?

c. Hôm nay là sinh nhật của Vũ. Vũ mời các bạn trong lớp và hàng xóm đến chung vui. Buổi tiệc bắt đầu với nghi thức cắt bánh và hát chúc mừng sinh nhật. Sau đó, Vũ và các bạn chỉ ngồi ăn bánh mà không biết làm gì để không khí thêm sôi nổi. Một lúc sau, các bạn lần lượt ra về khiến Vũ cảm thấy buồn và áy náy.

1/ Vì sao sinh nhật của Vũ lại không sôi nổi?

2/ Nếu là Vũ, em sẽ lập kế hoạch tổ chức sinh nhật như thế nào để buổi tiệc độc đáo và vui vẻ hơn?

Bài tập 10. Em hãy tự đánh giá trong tuần qua, em đã làm gì để giữ an toàn cho bản thân.

Gợi ý thực hiện:

Bài tập 11. Đọc câu chuyện về các nhân vật dưới đây và kết hợp với việc tìm hiểu thêm thông tin về các nhân vật này từ sách báo, các phương tiện điện tử để trả lời câu hỏi.

a. Thuở đi học, Cao Bá Quát tuy học rất giỏi nhưng chữ viết rất xấu. Nhận ra khuyết điểm của mình, ông đã quyết tâm luyện chữ. Ông luyện viết chữ trên cột nhà, tập viết hàng chục trang giấy mỗi tối trước khi ngủ, đồng thời bắt chước chữ đẹp trong sách. Sau nhiều năm kiên trì luyện tập, ông trở thành người vừa văn hay vừa chữ đẹp được người đời khâm phục.

b. Trên con đường tìm đường cứu nước, nhận thức được vai trò quan trọng của ngoại ngữ, Bác Hồ đã quyết tâm và kiên trì học nhiều thứ tiếng. Bác viết từ vựng tiếng Pháp trên cánh tay để học hằng ngày, học tiếng Anh vào buổi sáng và buổi chiều; đồng thời thường xuyên nhờ người bản địa giải thích và chỉ dẫn. Nhờ sự siêng năng, kiên trì, Bác có thể sử dụng nhiều ngoại ngữ như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga, tiếng Trung Quốc,...

c. Thầy Nguyễn Ngọc Ký bị liệt cả hai tay từ nhỏ. Nhờ có ý chí quyết tâm, thầy đã vượt qua rất nhiều khó khăn, thử thách để vươn lên học giỏi và trở thành thầy giáo nổi tiếng. Hiện nay, thầy có thể sử dụng bàn chân để viết chữ, đánh máy vi tính và làm nhiều công việc khác. Vì vậy, bàn chân của thầy được mọi người gọi là "bàn chân kì diệu".

1/ Điểm chung giữa các nhân vật nổi tiếng trên là gì?

2/ Cảm nhận và bài học em rút ra được từ những nhân vật đó là gì?

3/ Chia sẻ với người thân, thầy cô và bạn bè về những tư liệu mà em sưu tầm được.

Bài tập 11. Chia sẻ trải nghiệm

Kể về một lần mà em đã tham gia hoạt động bảo vệ môi trường.

Gợi ý thực hiện:

Bài tập 11. Sưu tầm câu chuyện về một tấm gương học sinh thành công trong học tập hoặc rèn luyện nhờ xây dựng và thực hiện kế hoạch. Sau đó:

- Chia sẻ lại câu chuyện cho bố mẹ, người thân (bằng cách kể lại, chiếu, mở ra thiết bị điện tử,...).

- Đưa ra ý kiến của em về cách giải quyết của những nhân vật trong câu chuyện.

- Lắng nghe ý kiến của bố mẹ, người thân và cùng trao đổi, thảo luận.

- Rút kinh nghiệm cho bản thân khi xây dựng, thực hiện kế hoạch cá nhân trong học tập và cuộc sống.

Bài tập 11. Cam kết của em

Viết 2 điều em hứa sẽ thực hiện để phòng, tránh xâm hại theo gợi ý sau:

Bài tập 12. Em hãy hỏi người thân: Gia đình đã làm gì để bảo vệ môi trường.

Sau đó, em chia sẻ với các bạn trong lớp.

Gợi ý thực hiện:

Bài tập 12. Lập kế hoạch và tổ chức một sự kiện nhỏ cho gia đình mình vào dịp cuối tuần theo gợi ý sau:

- Viết ra các nội dung của kế hoạch trên cơ sở bài tập số 7.

- Tham khảo kế hoạch tổ chức sự kiện nhỏ của học sinh trên sách, báo hoặc trên các thiết bị điện tử có kết nối mạng để hoàn thiện bản kế hoạch.

- Trao đổi với người thân để thảo luận về bản kế hoạch đó và điều chỉnh nếu cần thiết.

- Thực hiện kế hoạch trong thực tế.

- Cùng người thân ghi lại những thời khắc diễn ra sự kiện đó, lưu trữ trên thiết bị điện tử và chia sẻ cùng với thầy cô, bạn bè.

Bài tập 12. Học từ gia đình

Em hỏi bố mẹ: "Gia đình làm gì để bảo vệ trẻ em" và sau đó chia sẻ với các bạn trong lớp.

Gợi ý thực hiện:

Bài tập 13. Sản phẩm số: "Nhật kí xanh của em".

- Trong một tuần, em ghi lại 2 – 3 việc làm mà em đã thực hiện để bảo vệ môi trường, ví dụ:

+ Bỏ rác đúng nơi quy định;

+ Tiết kiệm điện, nước;

+ Chăm sóc cây xanh;

+ ...

- Thực hiện năng lực số: Em nhờ bố mẹ:

+ Chụp ảnh bài viết tay của em hoặc gõ lại nội dung em viết vào điện thoại/máy tính.

+ Đặt tên sản phẩm: "Nhật kí xanh của em".

+ Gửi cho thầy/cô giáo theo hướng dẫn.

Lưu ý: Chỉ sử dụng thiết bị khi có người lớn bên cạnh, không chia sẻ lên mạng xã hội.

Bài tập 13. Em biết tự bảo vệ mình

Em sử dụng thiết bị số (điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính) với sự hỗ trợ của người thân để thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nhờ bố mẹ mở một đoạn phim ngắn hoặc tranh ảnh phù hợp về kĩ năng tự bảo vệ bản thân (do gia đình lựa chọn).

- Em cùng người thân trao đổi ngắn:

+ Tình huống nào có thể khiến em cảm thấy không an toàn?

+ Khi đó, em nên làm gì?

- Nhờ bố mẹ mở ứng dụng ghi chú hoặc ghi âm. Em hãy viết hoặc nói 3 việc em cần làm khi gặp tình huống không an toàn.

- Gửi đoạn ghi âm hoặc ảnh chụp màn hình bài làm (nếu viết) cho thầy/cô giáo theo hướng dẫn.

Em hãy nghe/ hát bài hát "Biết ơn chị Võ Thị Sáu" (sáng tác: Nguyễn Đức Toàn) và chia sẻ cảm xúc của em về bài hát đó.

Tham gia trò chơi “Bạn ấy là ai?”.

Em hãy mô tả nét riêng về ngoại hình, tính cách, sở thích,... của một bạn trong lớp để các bạn khác đoán xem đó là ai.

Hãy chia sẻ về một khó khăn trong học tập, cuộc sống của em và cách em vượt qua những khó khăn đó.

Em hãy kể về một việc làm đúng, tốt của các bạn trong lớp, trường mà em đã chứng kiến. Theo em, chúng ta cần ứng xử như thế nào với những việc làm đó?

Em cùng các bạn nghe/hát bài “Em yêu cây xanh” (sáng tác: Hoàng Văn Yến) và trả lời câu hỏi: Vì sao bạn nhỏ trong bài hát lại muốn trồng nhiều cây xanh?

Hãy chia sẻ về dự định của em trong học tập hoặc cuộc sống.

Em cùng các bạn nghe/hát bài “Tự bảo vệ mình nhé” (sáng tác: Nguyễn Văn Chung) và cho biết để bảo vệ bản thân, chúng ta cần làm gì?

Hãy chia sẻ với các bạn về việc em đã sử dụng tiền tiết kiệm của mình như thế nào.

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi:

Võ Thị Sáu - nữ anh hùng huyền thoại vùng Đất - Đỏ

Chị Võ Thị Sáu (1933 - 1952), sinh tại xã Phước Thọ, huyện Đất Đỏ, thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Chị tham gia cách mạng từ năm 14 tuổi và trở thành nữ chiến sĩ trinh sát nổi tiếng gan dạ của đội Công an xung phong Đất Đỏ. Tháng 2 năm 1950, khi dùng lựu đạn tập kích diệt hai tên ác ôn Cả Suốt, Cả Đay, không may chị bị sa vào tay địch. Bị bắt giam trong tù, chị Sáu vẫn tiếp tục làm liên lạc và cùng các đồng chí đấu tranh đòi cải thiện cuộc sống nhà tù. Kẻ địch dùng mọi cực hình tra tấn nhưng không khai thác được gì nên đã đưa chị về giam ở khám Chí Hoà, Sài Gòn và mở phiên toà, tuyên án tử hình chị. Đứng trước toà, chị Võ Thị Sáu khi ấy mới 17 tuổi lớn giọng đanh thép: “Yêu nước, chống bọn thực dân xâm lược không phải là tội”.

Thực dân Pháp đưa chị cùng một số người tù cách mạng ra nhà tù Côn Đảo. Đêm trước khi bị hành hình, chị đã gửi lòng mình với đất nước, nhân dân bằng những bài ca cách mạng. Viên cố đạo hỏi chị: “Trước khi chết, con có điều gì ân hạn không?”. Chị nhìn thẳng vào mặt ông ta, trả lời: “Tôi chỉ ân hận là chưa tiêu diệt hết bọn thực dân cướp nước và lũ tay sai bán nước”. Ra đến pháp trường, chị yêu cầu không bịt mắt để được nhìn đất nước thân yêu đến giây phút cuối cùng.

(Theo Bùi Việt Thanh, Hoài Lộc, Võ Thị Sáu, NXB Kim Đồng, 2021)

- Chị Võ Thị Sáu đã có công gì đối với quê hương, đất nước?

- Hãy chia sẻ suy nghĩ, cảm nhận của em về tấm gương đó.

Đọc các trường hợp dưới đây và thực hiện yêu cầu:

a. Thái có cơ thể mập mạp nên khi được các bạn gọi vào sân đá bóng, bạn sợ mình chạy không nhanh sẽ khiến đội bị thua. Thấy vậy, Minh động viên: “Đừng lo! Bạn có thể di chuyển không nhanh nhưng lại có khả năng tranh chấp bóng tốt hơn chúng tớ đấy!”.

b. Lớp Nga có một bạn bị khuyết tật ở chân, phải ngồi xe lăn nhưng điều đó không cản trở việc bạn hoà nhập với các bạn khác trong lớp. Các bạn cũng thường xuyên chơi đùa cùng nhau rất vui vẻ.

c. Trong chuyến du lịch ở vùng cao, Hoa chăm chú nhìn các bạn người dân tộc thiểu số và nói với mẹ: “Con thấy các bạn kia ăn mặc lạ lắm mẹ ạ!”. Nghe mẹ giải thích rằng mỗi dân tộc đều có nét đặc trưng riêng về trang phục, Hoa vui vẻ nói: “Con hiểu rồi ạ! Con đến làm quen và hỏi thêm về trang phục của các bạn, mẹ nhé!”.

d. Trong chuyến du lịch ở vùng cao, Hoa chăm chú nhìn các bạn người dân tộc thiểu số và nói với mẹ: “Con thấy các bạn kia ăn mặc lạ lắm mẹ ạ!”. Nghe mẹ giải thích rằng mỗi dân tộc đều có nét đặc trưng riêng về trang phục, Hoa vui vẻ nói: “Con hiểu rồi ạ! Con đến làm quen và hỏi thêm về trang phục của các bạn, mẹ nhé!”.

d. Lớp 5A tổ chức Đại hội Chi đội. Thấy Huy băn khoăn không
biết nên bầu cho bạn nam hay bạn nữ làm Chi đội trưởng, Luân gợi ý: “Nam hay nữ đều có thể làm Chi đội trưởng, miễn là bạn đó gương mẫu, tích cực với hoạt động của lớp”.

- Nêu biểu hiện tôn trọng sự khác biệt của người khác trong mỗi trường hợp trên.

- Kể thêm các biểu hiện tôn trọng sự khác biệt của người khác mà em biết.

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Em hãy chỉ ra khó khăn của các bạn trong những bức tranh trên.

- Kể thêm những khó khăn khác trong học tập và cuộc sống mà em biết.

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Hãy chỉ ra những cái đúng, cái tốt cân bảo vệ trong những tranh trên.

- Em hãy kể thêm những cái đúng, cái tốt khác cần được bảo vệ mà em biết.

Quan sát tranh, giải câu đố và trả lời câu hỏi:

Tôi là ai?

1. Tôi là nơi cư trú của con người và các loài sinh vật khác, cung cấp các chất dinh dưỡng nuôi cây phát triển.

2. Tôi bao gồm đại dương, sông, suối, hồ, kênh,... có vai trò quan trọng trong việc điều tiết khí hậu, duy trì sự sống.

3. Tôi bao gồm oxi, nitơ, cacbonic,... cung cấp sự sống cho các loài sinh vật trên Trái Đất.

- Theo em, có các loại môi trường sống chủ yếu nào trong bức tranh trên?

- Hãy kể thêm các loại môi trường sống khác mà em biết.

Đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi:

a. Buổi sáng, Nam qua rủ Tuấn đi học. Vừa thấy Nam, Tuấn hào hứng: “Tối nay, sang nhà tớ xem bóng đá nhé!... Nhưng mà mai lớp cậu có bài kiểm tra định kì nhỉ!”. Nam đáp: “Không sao! Tối nay tớ sẽ sang nhà cậu”. Thì ra, Nam đã tính toán hết rồi. Nam sẽ tranh thủ ôn bài sau giờ tan học và không chơi đá cầu với các bạn trong xóm như mọi ngày.

b. Quang mong muốn sẽ đạt giải cao trong cuộc thi cờ vua cấp trường. Để đạt được mục tiêu, Quang lên kế hoạch luyện tập chơi cờ vua trong vòng một tháng. Bạn sẽ dành một tiếng mỗi tối chơi cờ cùng bố và tham gia Câu lạc bộ cờ vua ở
nhà văn hoá thôn vào cuối tuần.

c. Hà rất ngưỡng mộ chị gái vì mới học lớp 8 mà chị đã giao tiếp bằng tiếng Anh với người nước ngoài thành thạo. Bạn đặt
mục tiêu khi lên lớp 8 sẽ giỏi tiếng Anh giống chị. Hà lên kế hoạch mỗi buổi tối sẽ dành 30 phút để trò chuyện với chị bằng tiếng Anh. Hà còn xin mẹ mua sách, truyện tiếng Anh để luyện đọc thêm.

- Em hãy mô tả kế hoạch cá nhân của các bạn trong các trường hợp trên băng cách hoàn thiện bảng theo gợi ý dưới đây:

- Theo em, dựa vào thời gian thực hiện, sẽ có những loại kế hoạch cá nhân nào?

- Hãy kể thêm các loại kế hoạch cá nhân khác mà em biết.

Em hãy quan sát các tranh và trả lời câu hỏi:

- Em hãy nêu biểu hiện xâm hại trẻ em ở các tranh trên.

- Hãy kể thêm các biểu hiện khác của xâm hại trẻ em mà em biết.

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Nêu biểu hiện sử dụng tiền hợp lí của hai chị em trong các bức tranh trên.

- Kể thêm các biểu hiện khác của việc sử dụng tiền hợp lí.

Em hãy quan sát, tìm hiểu về các nhân vật trong những bức ảnh dưới đây và thực hiện yêu cầu:

- Nêu những đóng góp cho quê hương, đất nước của các nhân vật trong mỗi bức ảnh trên.

- Hãy kể thêm tên và đóng góp của những người có công với quê hương, đất nước trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học, giáo dục,... mà em biết.

Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

CÂY CỌ NHÍ

Cứ mỗi dịp Tết đến, xuân về, những cây cọ lại miệt mài chuẩn bị cho lễ hội xin chữ đầu năm. Đây là dịp để chúng trổ tài về thư pháp. Cây cọ nào cũng mềm mại, uyển chuyển, tập thả từng nét duyên dáng bên mực tàu, giấy đỏ, giống như người vũ công đang biểu diễn trên sân khấu vậy.

Hôm ấy, ông đổ mang về một cây cọ nhí nhỏ xinh, thanh mảnh, treo ngay ngốn trên kệ bút Thấy vạy, các cây cọ khác đều xì xào bàn tán:
- Cọ gì mà nhỏ như vạy? Chắc không được việc gì đâu. 

Đằng xa cũng có tiếng nói vọng lại:
- Chắc dùng để vẽ nét phụ ấy mà, quan tâm làm gì!
Một cây cọ khác cũng lên tiếng:
- Chúng ta chỉ cần lướt nhẹ đã tạo ra điểm nhấn quan trọng rồi, đâu cần ai phụ thêm nét nhỉ?

Rồi các cây cọ nhìn nhau cười ha ha. Cọ nhí không biết phải giải thích thế nào, đành chọn cách lặng im.

Ngày hội xin chữ đã đến, cọ nhí được ông đồ dùng để điểm tô thêm những cánh hoa đổ cho cành đào, những vệt vân nhổ trên thân đào,... Bức tranh cây đào bỗng chốc trở nên sống động. Lúc này, các cây cọ mới nhận ra rằng tuy cọ nhí nhỏ bé
nhưng cũng có sứ mệnh của riêng mình. Chúng hối hận xin lỗi cọ nhí. Vậy là hiểu lầm trong quá khứ được xoá bỏ, ai nấy đều vui vẻ cùng nhau tạo nên những bức tranh đầy ý nghĩa cho mọi người.

(Theo Báo Cầu vồng, tập 80, số 1, năm 2020)

- Thái độ của các cây cọ khác đối với cọ nhí thể hiện điều gì?

- Vì sao các cây cọ khác lại cảm thấy hối hận?

- Nêu những lí do cần phải tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người.

Đọc câu chuyện dưới đây và trả lời câu hỏi:

Chăm ngoan, học giỏi

Bạn Hoàng Thu Huế, học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Hợp Thành (thành phố Lào Cai) có hoàn cảnh gia đình rất đáng thương. Bố mất sớm, mẹ bỏ đi từ khi bạn còn rất nhỏ. Huế lớn lên trong tình yêu thương, đùm bọc của ông bà ngoại.

Điều kiện gia đình rất khó khãn, ông bà thì già yếu, đau ốm luôn nên cuộc sống càng thêm cực nhọc. Khi được hỏi khó khân thế bạn có nghĩ đến chuyện phải nghỉ học không, Huế nói:

- Càng khó khán, em càng phải học thật giỏi để mong sau này thoát khỏi cảnh nghèo đói.

Nhà xa nên hằng ngày, cứ 5 giờ sáng là Huế đã thức dạy để đi bộ đến trường. Cuộc sống vất vả là vậy nhưng Huế luôn cố gắng tự rèn luyện, trong lớp chăm chú nghe thầy, cô giáo giảng bài. về nhà, sau khi giúp đỡ ông bà làm các việc như quét nhà, nấu cơm, nấu cám cho lợn ãn, bạn luôn cần mẫn tự học.

Thương ông bà và không để phụ lòng thầy, cô giáo và những người từng giúp đỡ mình, Huế càng quyết tâm học. Không chỉ học giỏi, bạn còn hát rất hay, là hạt nhân trong đội văn nghệ của nhà trường, lớp phó phụ trách văn thể. Nhờ những cố gắng của mình, trong 4 năm liên tục, Huế luôn đạt danh hiệu “Học sinh Giỏi”.

(Theo Cổng thông tin điện tử Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương)

- Bạn Huế đã vượt qua khó khăn như thế nào? Việc biết vượt qua khó khăn đó đã đem lại điều gì cho bạn?

- Nêu cảm nghĩ của em về tấm gương vượt khó của bạn Huế.

- Theo em, vì sao chúng ta cần biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống?

Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

Bảo vệ như thế là rất tốt

Đơn vị bảo vệ Bác Hồ ở chiến khu có thêm một chiến sĩ mới. Đó là Lí Phúc Nha, người dân tộc Sán Chỉ.

Ngày đầu đứng gác trước nhà Bác, Nha vừa tự hào, vừa lo. Anh châm chú nhìn con đường dân vào vọng gác. Đang quan sát, bỗng anh thấy từ xa một cụ già cao, gầy, chân đi dép cao su rảo bước về phía mình. Nha chưa kịp hỏi, ông cụ đã cất tiếng chào:

- Chú gác ở đây à?

Nói rồi, cụ định đi vào nhà. Nha vội nói:

- Cụ cho cháu xem giấy tờ ạ!

Ông cụ vui vẻ nói:

- Bác đây mà.

- Bác cũng phải có giấy! Có giấy mới được vào ạ!

Lúc ấy, đại đội trưởng chạy tới, hoảng hốt:

- Bác Hồ đây mà. Sao đồng chí không để Bác vào nhà của Bác?

Nhưng Bác Hồ đã ôn tồn bảo:

- Chú ấy làm nhiệm vụ bảo vệ như thế là rất tốt.

(Theo Kể chuyện Bác Hồ, tập 2, NXB Giáo dục Việt Nam, 2014)

- Cái đúng, cái tốt cần phải bảo vệ trong câu chuyện trên là gì? Lời nói của Bác thể hiện điều gì?

- Theo em, vì sao chúng ta cần bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Đọc thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi:

Ô nhiễm môi trường ở nước ta hiện nay đang có xu hướng gia tăng và blà vấn đề đáng báo động vì hậu quả của nó để lại rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự sống của con người và các loài sinh vật.

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm bụi mịn đang trở thành vấn đề của các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Hàm lượng bụi mịn cao trong không khí làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp dưới, đột quỵ và ung thư phổi.

Tiếng ồn cũng gây ra những tác hại nghiêm trọng đến sức khoẻ con người, làm suy giảm và mất thính lực, tinh thần căng thẳng, rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng đến tim mạch, cơ quan tiêu hoá, suy giảm chất lượng lao động.

Việc uống nước, tiếp xúc hay ăn các loại rau quả, thuỷ hải sản được nuôi trồng trong môi trường nước bị ô nhiễm gây nên một số bệnh về đường tiêu hoá, bệnh giun sán, bệnh về mắt, bệnh ngoài da,...

Đất bị ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ con người thông qua tiếp xúc trực tiếp với đất hoặc qua đường hô hấp do sự bốc hơi của chất gây ô nhiễm đất. Ngoài ra, còn các mối đe doạ từ sự xâm nhập của chất ô nhiễm trong đất vào tầng nước ngầm được sử dụng cho con người, ô nhiễm kim loại nặng trong đất có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ cộng đồng, đặc biệt là trẻ em,...

(Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2016 - 2020, NXB Dân trí, 2021)

- Môi trường sông ở nước ta hiện nay đang gặp phải những vân đê gì? Việc ô nhiễm môi trường gây tác hại gì đối với sức khoẻ con người?

- Theo em, vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường sống?

a) Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

Một ngày làm việc của Bác

Là người bảo vệ Bác, tôi thấy Bác có thói quen làm việc có kế hoạch và rất đúng giờ. Bác chủ động đặt ra thời gian làm việc và thực hành nghiêm túc không thay đổi giờ giấc sinh hoạt, kể cả mùa đông. Hằng ngày, Bác dậy từ 5 giờ, 5 giờ 15 tập thể
dục, 6 giờ ăn sáng, sau đó Bác bắt đầu làm việc. Vì vậy, người phục vụ Bác cũng rất dễ dàng. [...]

Bác làm việc suốt ngày, ngày thường cũng như chủ nhật. Sau mỗi bữa ăn, Người nghỉ một lát rồi làm việc ngay. Những việc mà Bác đã định trong kế hoạch đều giải quyết hết.

(Theo Chuyện kể của những người giúp việc Bác Hồ, NXB Thông tan, Hà Nội, 2003)

- Em có nhận xét gì vê thói quen làm việc của Bác?

- Em học tập được điều gì từ Bác?

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây, kết hợp quan sát tranh ở Hoạt động 1 phần Khám phá và thực hiện yêu cầu:

a. Bị trách mắng nhiều, Hạt ngày càng trở nên nhút nhát, sợ sệt và chậm chạp hơn.

b. Do thường xuyên bị đánh, Cân dần trở nên lì đòn, hay cáu kỉnh và bắt nạt các bạn trong lớp.

c. Sau một lần suýt bị xâm hại, Mận gần như rơi vào trạng thái trầm cảm, ít nói, ít cười, không chia sẻ với ai, đặc biệt là rất sợ hãi người khác giới.

d. Bố mẹ thường xuyên vắng nhà nhiều ngày nên anh em Khởi không được quan tâm, chăm sóc chu đáo. Cả hai đều còi cọc và kết quả học tập sa sút.

- Em hãy dự đoán điều gì có thể xảy ra đối với các bạn trong tranh ở Hoạt động 1.

- Em hãy nêu những hậu quả mà các bạn Hạt, Cân, Mận, Khởi phải gánh chịu trong các trường hợp trên.

- Theo em, vì sao phải phòng, tránh xâm hại?

Đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi:

Cô bé bán chè bưởi

Trong chương trình truyền hình Mặt trời bé con nâm 2017, khán giả phải trầm trồ về khả nãng kinh doanh và lạp kế hoạch quản lí tiền rất hiệu quả của cô bé Nguyễn Hoàng Bảo Ngọc (“bé Bống bán chè bưởi”, sinh năm 2007) đến từ Tuyên Quang. Thành công đó đến từ nâng khiếu và niềm đam mê kinh doanh của Bống. Ngày nhỏ, khi chơi trò chơi mua sắm, Bống sớm nhận ra rằng, muốn mua được đồ gì đó thì cần phải có tiền. Nhưng khi chơi thì có thể dùng “tiền ” cốt từ những tờ giấy, còn khi mua hàng thật thì phải có tiền thật, và muốn có tiền thì bố mẹ phải làm việc, số tiền bố mẹ Bống kiếm được chỉ có hạn nên việc chi tiêu phải cân đối và tiết kiệm để không bị lãng phí.

Để có tiền, ngay từ khi học lớp 2, Bống đã bắt tay vào kinh doanh chè bưởi. Tiền lãi trong kinh doanh được Bống chia thành 10 phần, phân bổ như sau:

Ví Đầu tư vào nguồn vốn (5 phần): Khoản tiền này được Bống dùng làm vốn nhập hàng để kinh doanh chè bưởi.

Ví Tự do tài chính (1 phần): Khoản tiền này Bống nhờ mẹ gửi tiết kiệm hằng tháng tại ngân hàng.

Ví Tiết kiệm dài hạn (1 phần): Bống bỏ lợn khoản tiền này để mua món đồ đốt tiền như xe đạp điện,...

Ví Giáo dục (1 phần): Khoản tiền này Bống dùng để tham gia các lớp học, mua sách, vở, đồ dùng học tạp.

Ví Hưởng thụ (1 phần): Đó là khoản tiền Bống dùng để chăm sóc bản thân như ăn một món ăn mà mình yêu thích, mua một đôi giày đẹp, xem một bộ phim hay,...

Ví Cho đi (1 phần): Bống dùng món tiền này như một cách thể hiện lòng biết ơn cuộc sống: làm từ thiện, mua quà tặng người thân và thầy, cô giáo, thăm bạn ốm,...

Nhờ biết kinh doanh và sử dụng tiền hợp lí, Bống đã tạo được nguồn thu nhạp, có tiền tiết kiệm, chi tiêu, đáp ứng nhu cầu của bản thân, giúp đỡ bố mẹ và những người gặp khó khăn trong cuộc sống.

(Theo lời kể của nhân vật)

- Bạn Bống đã sử dụng tiền như thế nào? Em có nhận xét gì về cách sử dụng tiền của bạn?

- Việc sử dụng tiền hợp lí có tác dụng như thế nào?

- Theo em, vì sao chúng ta phải sử dụng tiền hợp lí?

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi:

a. Sáng Chủ nhật, các bạn trong thôn đến Nhà Văn hoá để nghe bác trưởng thôn nói chuyện. Bác kể: Thôn mang tên người đã có công giúp dân đắp đê lấn biển, mở mang đồng ruộng để sản xuất, vượt qua đói nghèo, xây dựng thôn giàu đẹp, yên vui.

b. Kỉ niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27 tháng 7, giáo viên và học sinh dâng hương lên tượng đài “Tổ quốc ghi công”. Thầy trò rưng rưng xúc động nhớ lời Bác Hồ từng nói: “Máu đào của các liệt sĩ đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hi sinh anh dũng của các liệt sĩ đã giúp cho đất nước Việt Nam của chúng ta được nở hoa độc lập, kết quả tự do”.

Vì sao chúng ta cần phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

- Trong các trường hợp trên, các bạn đã bảo vệ cái đúng, cái tốt như thế nào?

- Theo em, có những cách nào để bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Nêu những việc cần làm để bảo vệ môi trường sống trong các tranh trên.

- Hãy kể thêm những việc làm khác để bảo vệ môi trường sống ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng mà em biết.

b) Đọc trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi:

Trong học tập và sinh hoạt hằng ngày, Hiên thường không làm việc theo kế hoạch định trước mà để mọi việc đến đâu thì giải
quyết đến đó. Hiên cảm thấy khá tự do và thoải mái khi làm theo cách này. Tuy nhiên, vào những lúc có nhiều việc ở lớp và
ở nhà, Hiên hay bỏ quên, bỏ sót công việc hoặc không đủ thời gian để hoàn thành những việc cần làm. vấn đề này cứ lặp đi
lặp lại khiến bạn không ít lần gặp rắc rối và bị bố mẹ, thầy cô chê trách.

- Em có nhận xét gì về thói quen của Hiên? Thói quen đó đã khiên Hiên gặp phải vấn đề gì?

- Theo em, vì sao phải lập kế hoạch cá nhân?

Đọc thông tin dưới đây và thực hiện yêu cầu:

Trẻ em cũng như các cá nhân cần được bảo vệ về tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự. Khoản 5 Điều 4 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bổ sung năm 2018) quy định: Xâm hại trẻ em là hành vi gây tổn hại về thể chất, tình cảm, tâm lí, danh dự, nhân phẩm của trẻ em dưới các hình thức bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc trẻ em và các hình thức gây tổn hại khác.

Bất kì hành vi nào làm tổn hại đến trẻ em, tuỳ theo mức độ, tính chất và hậu quả có thể bị xử phạt hành chính (theo Nghị định số 130/2021/NĐ-CP ngày 30/12/2021 của Chính phủ) hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự (theo Điều 142, 144, 145, 146, 147 Bộ luật Hình sự 2015; sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025). Người phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có thể chịu mức án cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình.

Phòng, tránh xâm hại trẻ em không chỉ là trách nhiệm của cá nhân, gia đình mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Điều 51 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bồ sung năm 2018) quy định rõ:

1. Cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em, trường hợp trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi đến cơ quan có thẩm quyền.

2. Cơ quan lao động – thương binh và xã hội, cơ quan công an các cấp và Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận, xử lí thông tin, thông báo, tố giác; phối hợp xác minh, đánh giá, điều tra về hành vi xâm hại, tình trạng mất an toàn hoặc gây tổn hại, mức độ nguy cơ gây tổn hại đối với trẻ em.

3. Chính phủ thiết lập tổng đài điện thoại quốc gia thường trực để tiếp nhận, xử lí thông tin, thông báo, tố giác nguy cơ, hành vi xâm hại trẻ em; quy định quy trình tiếp nhận và xử lí thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em.

Em hãy nêu một số quy định cơ bản của pháp luật về phòng, tránh xâm hại trẻ em.

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Em hãy kể những việc làm thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước trong các bức tranh trên.

- Kể thêm những việc làm khác thể hiện lòng biết ơn với người có công với quê hương, đất nước.

Đọc trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi:

a. Nam đặt ra mục tiêu được chọn vào đội bóng rổ của trường để tham gia giải đấu cấp huyện.

b. Nam tính toán, từ giờ đến đợt thi tuyển vào đội bóng rổ của trường còn ba tháng để thực hiện mục tiêu.

c. Nam thấy mình có lợi thế về chiều cao, nhưng thể lực và sức bền chỉ ở mức trung bình.

d. Để đạt được mục tiêu, ngoài việc lên lịch tập luyện bóng rổ hằng ngày, Nam còn lên kế hoạch tập chạy bộ vào ba buổi sáng trong tuần để khắc phục điểm yếu về sức bền và thể lực.

- Bạn Nam đã đặt ra mục tiêu gì và lên kế hoạch như thế nào để đạt được mục tiêu đó?

- Theo em, cần thực hiện những bước nào để lập kế hoạch cá nhân?

Em hãy quan sát các bức tranh và thực hiện yêu cầu:

- Em hãy nêu tình huống có nguy cơ bị xâm hại trong các bức tranh trên và giải thích vì sao.

- Hãy nêu thêm các tình huống có nguy cơ bị xâm hại khác mà em biết.

Em hãy quan sát các bức tranh và thực hiện yêu cầu:

- Em hãy nêu cách phòng, tránh bị xâm hại trong các bức tranh trên.

- Hãy nêu thêm cách phòng, tránh bị xâm hại khác mà em biết.

Em hãy quan sát các bức tranh và trả lời câu hỏi:

- Em hãy nêu cách ứng phó khi có nguy cơ bị xâm hại trong các bức tranh trên.

- Hãy nêu thêm cách ứng phó khi có nguy cơ bị xâm hại khác mà em biết.

1. Em tán thành hay không tán thành với các ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Sự khác biệt của môi người tạo nên sắc màu đa dạng cho cuộc sống.

b. Các bạn nữ không nên chơi cùng với các bạn nam.

c. Chỉ nên chơi với những bạn có cùng hoàn cảnh với mình.

d. Mỗi dân tộc đều có những giá trị văn hoá đặc trưng cần được trân trọng và gìn giữ.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Trẻ em không thể tự vượt qua khó khăn.

b. Khi tự minh không giải quyết được khó khăn thì cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ người đáng tin cậy.

c. Chỉ người nghèo mới cần vượt khó 

d. Tinh thần vượt khó là do bẩm sinh chứ không thể luyện tập mà có được.

e. Vượt khó sẽ giúp ta thành công và có nhiều niềm vui trong cuộc sống.

g. Vượt khó sẽ khiến bản thân luôn mệt mỏi, dễ chán nản.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

a. Thủy cho rằng, mình mới là học sinh lớp 5, vì vậy việc bàn tới chuyện sử dụng tiền hợp lí là chưa cần thiết.

b. Theo Bình, sử dụng tiền hợp lí giúp mỗi người tiết kiệm tiền và có sẵn tiền để sử dụng khi cần thiết.

c. Nga cho rằng, sử dụng tiền hợp lí là tôn trọng công sức của bố mẹ và người lao động.

d. Minh cho rằng, sử dụng tiền hợp lí giúp ta có tiền để giúp đỡ những người gặp khó khăn trong cuộc sống.

e. Theo Yến, nếu giàu có thì cứ tiêu tiền thoải mái, không cần phải tính toán, cân nhắc.

g.  Lập cho rằng, nếu biết sử dụng tiền hợp lí, ta sẽ có tiền để chủ động thực hiện mơ ước của mình.

2. Nhận xét việc làm của các bạn trong những trường hợp dưới đây:

a. Mỗi lần bị các bạn trêu chọc vì có vóc dáng nhỏ bé, Tân đều được Phong đứng ra bênh vực, bảo vệ.

b. Vì Vân thích chơi đàn pi-a-nô nên bạn không ủng hộ em gái đăng kí học chơi nhạc cụ dân tộc.

c. Nghỉ hè, Tú được bố mẹ cho về quê chơi. Thấy các bạn trong xóm đá bóng trên mặt ruộng nhưng Tú vẫn vui vẻ tham gia cùng các bạn.

d. Vì mới từ nơi khác chuyển đến, lại nói giọng địa phương nên Linh ngại tiếp xúc và trò chuyện với các bạn trong lớp. Thấy vậy, Nga chủ động bắt chuyện với Linh để bạn tự tin hơn.

2. Em hãy cho biết điều gì có thể xảy ra khi gặp khó khăn nếu:

a. Sợ hãi, nản chí. không muốn hành động.

b. Bình tĩnh, suy nghĩ tìm cách vượt qua khó khăn 

c. Không muốn tin vào khả năng của bản thân và sự ủng hộ, hỗ trợ của những người đáng tin cậy 

d. Chờ đợi sự giúp đỡ của người khác

e. Không làm gì cả, hi vọng khó khăn sẽ biến mất 

1. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Bảo vệ cái đúng, cái tốt là những việc làm có ích cho người khác và xã hội.

b. Trẻ em chưa có đủ khả năng để bảo vệ cái đúng, cái tốt 

c. Cần ủng hộ, đồng tình với những người thực hiện cái đúng, cái tốt.

d. Không cần quan tâm đến cái đúng, cái tốt nêu điều đó không liên quan đến mình.

e. Nếu không bảo vệ cái đúng, cái tốt thì cái sai, cái xấu sẽ lấn át.

g. Bảo vệ cái đúng, cái tốt giúp đem lại cuộc sống an toàn, lành mạnh.

1. Tham gia chơi trò chơi "Nếu ... thì" về chủ đề "Bảo vệ môi trường"

2. Phân loại nhóm những hành vi nên làm và không nên làm để sử dụng tiền hợp lí

a. Mua những gì mà mình thích 

b. Chỉ mua những thứ mình thực sự cần 

c. Mua đồ vừa đủ dùng 

d. Mua hàng còn trong hạn sử dụng

e. Lựa chọn món hàng có giá cả hợp lí 

g. Lên kế hoạch trước khi mua sắm 

h. Mua thật nhiều đồ ăn giảm giá để tích trữ 

i. Mua đồ phù hợp với điều kiện tài chính của bản thân 

1. Theo em, ai là người có công với quê hương, đất nước? Vì sao?

a. Người lính chiến đấu bảo vệ tổ quốc.

b. Mẹ Việt Nam Anh hùng.

c. Tất cả những người lao động.

d. Người sáng lập nên một nghề (ông tổ nghề).

e. Người lập nên một làng.

g. Tất cả các ca sĩ diễn viên

h. Nhà khoa học có nhiều cống hiến.

i. Tất cả những người giàu có thành đạt 

3. Đưa ra lời khuyên cho bạn

a. Mai đang chơi với một nhóm bạn thì thấy Hà đi qua. Mai định rủ Hà vào chơi cùng thì một bạn trong nhóm nói: “Chơi với Hà làm gì! Bạn ấy điệu lắm!”.

Nếu là Mai, em sẽ nói gì với bạn? Vì sao?

b. Cùng là thành viên trong đội văn nghệ của trường, Hương chia sẻ với Lan: “Tớ mong sau này sẽ trở thành nghệ nhân quan họ như bà của tớ”. Lan tỏ vẻ chê bai: “Cậu buồn cười thật! Lẽ ra phải mơ ước thành ca sĩ nổi tiếng chứ!”.

Em sẽ khuyên Lan điều gì? Vì sao?

c. Cuối tuần, hai chị em Na được mẹ đưa đi mua quần áo mới. Thấy em định chọn chiếc áo màu hồng, Na cằn nhằn: “Sao em có thể thích cái màu này được nhỉ!”.

Em sẽ khuyên Na điều gì? Vì sao?

3. Em hãy vận dụng các bước dưới đây để giúp bạn vượt qua khó khăn trong những tình huống ở Hoạt động 1 phần Khám phá

CÁC BƯỚC VƯỢT QUA KHÓ KHĂN

Bước 1: Xác định khó khăn cần giải quyết

Bước 2: Xác định nguyên nhân dẫn đến khó khăn

Bước 3: Liệt kê các phương án vượt qua khó khăn và những người có thể hỗ trợ

Bước 4: Lựa chọn phương án tối ưu và kiên trì thực hiện theo phương án đã chọn.

2. Em lựa chọn cách nào để bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

a. Chỉ lên án những cái xấu có liên quan đến mình.

b. Ủng hộ khi bạn làm theo cái đúng, cái tốt.

c. Bênh vực khi bạn làm theo cái đúng, cái tốt nhưng lại bị chê bai, chỉ trích.

d. Không nói ra cái sai của bạn để tránh bị bạn giận.

e. Noi gương và học tập theo những bạn thường xuyên làm việc tốt.

2. Em hãy cùng các bạn trong nhóm tìm hiểu và giải thích tác dụng của những việc làm dưới đây:

a. Trồng và chăm sóc cây xanh 

b. Phân loại rác thải trước khi xử lí 

c. Giữ trật tự nơi công cộng

d. Tuyên truyền bảo vệ môi trường 

e. Sử dụng túi vải, một số loại lá, giấy, ...để gói, đựng sản phẩm thay cho túi ni-lông.

1. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Kế hoạch cá nhân chỉ thực sự cần thiết đối với người đã đi làm.

b. Lập kế hoạch đảm bảo tính cân đối về thời gian cho các hoạt động: học tập, giải trí làm việc nhà,...

c. Không nên lập kế hoạch dài hạn vì khó có thể thực hiện được.

d. Đã lập kế hoạch rồi thì không được phép điều chỉnh 

e. Để đạt được mục tiêu, cần kiên trì thực hiện kế hoạch.

3. Em hãy nhận xét về việc sử dụng tiền của các bạn trong những trường hợp dưới đây:

a. Sau tết Nguyên đán, bạn Phụng đã dùng hết số tiền mừng tuổi để mua kem mời các bạn. Bạn Toàn bỏ hết số tiền đó vào lợn đất. Bạn Vân đưa số tiền đó nhờ mẹ mua thêm gà về nuôi để cuối năm bán lấy tiền mua sách vở, quần áo. Bạn Thảo lại chia số tiền đó làm nhiều phần: 50% nuôi lợn đất; 30% mua đồ dùng học tập; 10% mua quà tặng sinh nhật bố; 10% giúp đỡ một bạn trong lớp gặp khó khăn.

b. Cả nhóm rủ nhau đi mua quà sinh nhật tặng Liên. Cô bán hàng nói, phải mất thêm 10 000 đồng để gói quà. Hằng nói với các bạn: “Nhà tớ cũng có giấy gói và hộp đựng quà rất đẹp. Tiện đường, chúng mình mang qua nhà tớ gói, tiết kiệm được 10 000 đồng”. Thều gạt đi: “Thôi, tưởng tiết kiệm được nhiều chứ 10 000 đồng thì bõ bèn gì!”. Quang bảo: “10 000 đồng cũng quý, nhưng theo tớ thì không cần phải gói đâu, cứ tặng thế này cũng được”.

2. Em đồng tình hoặc không đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

a. An: “Những người có công với quê hương, đất nước là người mang lại hoà bình cho chúng ta”.

Đạt: “Những người có đóng góp trong mọi lĩnh vực đều là người có công với quê hương, đất nước”.

b. Tình: “Đền ơn đáp nghĩa là trách nhiệm của mọi công dân”. 

Thanh: “Việc đền ơn đáp nghĩa chỉ là trách nhiệm của Nhà nước và người lớn tuổi”.

c. Thực: “Phải quan tâm, chăm sóc những gia đình thương binh, liệt sĩ mới là biết ơn người có công với quê hương, đất nước”.

Nghĩa: “Học tập chăm chỉ để trở thành người có ích cho xã hội cũng là biết ơn người có công với quê hương, đất nước”.

d. Bình: “Chúng ta cần biết ơn người có công với quê hương, đất nước là những người nổi tiếng”.

Minh: “Chúng ta cần biết ơn cả những người có đóng góp thầm lặng trong cuộc sống hằng ngày cho quê hương, đất nước”.

4. Xử lí tình huống 

a. Thái và Ba là đôi bạn thân, đi đâu hay làm gì cũng có nhau. Gần đây, Thái rất thích chơi cờ vua với anh trai sau mỗi giờ tan học. Ba lại không muốn bỏ qua một buổi đá cầu nào với các bạn trong xóm nên rủ Thái bỏ chơi cờ vua để đá cầu cùng mình. Thái không đồng ý. Bởi vậy, Ba giận và không chơi với bạn nữa.

Nếu là Thái, em sẽ làm gì?

b. Thắng cùng các bạn và thầy, cô giáo trong trường đi thăm trung tâm nuôi dạy trẻ khuyết tật. Thắng thấy một số bạn trong lớp tỏ ra e ngại, không thích trò chuyện vì các bạn ở đó có ngoại hình khác biệt so với mọi người.

Nếu là Thắng, em sẽ làm gì?

c. Chung cư nơi An ở có một số bạn người nước ngoài sinh sống. An định lại gần trò chuyện thì anh trai An tỏ vẻ không đồng tình và cho rằng các bạn nước ngoài có nhiều điểm khác biệt nên khó hoà hợp.

Nếu là An, em sẽ làm gì?

4. Em hãy đưa ra nhận xét đối với việc làm của các bạn dưới đây: 

a. Dù phải thức dậy sớm để đi bộ gần 3 km đến trường nhưng Phống vẫn đi học đều.

b. Khi thầy giáo hướng dẫn kĩ thuật phát cầu lông, dù thấy khó nhưng Ngọc vẫn mạnh dạn xung phong để thử sức.

c. Sáng dậy thấy trời gió rét nên Phương lấy lí do bị mệt để không phải tham gia lao động cùng các bạn trong xóm.

d. Sáng nay, bố dạy Hằng cách tỉa, tạo dáng cho cây cảnh nhưng bạn đã từ chối.

3. Bạn nào biết bảo vệ hoặc chưa biết bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

a. Lớp Lan đi tham quan trang trại sinh thái. Thấy Lan cầm chiếc túi đựng vỏ bánh kẹo, Bình nói: “Sao bạn không vứt luôn ở gốc cây đi!”. Lan trả lời: “Lát nữa đến chỗ có thùng rác, tớ sẽ vứt”. Thấy thế, Minh nói với Bình: “Lan làm như vậy là đúng rồi”.

b. Là lớp trưởng, Hoa luôn thẳng thắn phê bình các bạn đi học muộn khiến những bạn đó ghét Hoa. Ngân cảm thấy ái ngại cho Hoa nhưng không dám bênh vực bạn.

c. Nhìn thấy một người phụ nữ đang có ý định vứt rác xuống sông, Thắng liền nhờ chú bảo vệ gần đó đến can thiệp.

d. Huy, Hoà và Thức cùng đi học. Trên đường đi, Huy dừng lại để kéo cành cây gãy vào lề đường. Thức cằn nhằn: “Hơi đâu mà cậu làm thế! Đi thôi! Muộn giờ học rồi đấy!”. Thấy vậy, Hoà nói: “Nếu để cành cây như vậy sẽ gây nguy hiểm cho người đi đường.

3. Em đồng tình hay không đồng tình với những việc làm nào dưới đây? Vì sao?

a. Một số người dân trong thôn thường đốt rơm rạ sau khi thu hoạch 

b. Bạn Kim báo bác tổ trưởng dân phố khi thấy có gia đình trong khu phố vứt rác không đúng nơi quy định. 

c. Lâm đề nghị một người đàn ông không hút thuốc lá trên xe buýt.

d. Bạn Tư thường nhóm bếp than ở ngoài đường để tránh ô nhiễm trong nhà.

e. Sau khi phun thuốc trừ sâu, bố bạn Mỉ thường vứt luôn vỏ chai ra vườn.

g. Bạn An thường xem phim, đọc sách về việc bảo vệ môi trường.

h. Giang thả cả túi ni-lông đựng cá xuống sông vào ngày 23 tháng Chạp.

Nếu người thân hoặc bạn bè của em làm những việc gây tổn hại đến môi trường như một số việc làm không đúng ở trên, em sẽ khuyên họ điều gì?

2. Lựa chọn các việc cần làm và sắp xếp theo thứ tự các bước lập kế hoạch cá nhân

a. Đặt ra nhiều mục tiêu cùng một lúc.

b. Đưa ra biện pháp khắc phục điểm yếu của bản thân.

c. Xác định thời gian hoàn thành. 

d. Chia mục tiêu lớn thành các mục tiêu nhỏ hơn.

e. Đưa ra kế hoạch hành động cụ thể.

g. Xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân.

h. Xác định mục tiêu cụ thể. 

i. Đánh giá và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

4. Em sẽ làm gì nếu ở trong những tình huống dưới đây?

a. Do có thành tích cao trong hội thi văn nghệ nên bố mẹ thưởng cho em một ít tiền. Một số bạn gợi ý em dùng hết số tiền đó để chiêu đãi các bạn.

b. Món đồ mà em yêu thích được giảm giá. Nhưng nếu mua nó, em phải dùng hết số tiền mà em đang có.

c. Em đã tiết kiệm được một khoản tiền đủ để mua chiếc xe đạp mà mình hằng mơ ước. Chị của em lại khuyên nên nhờ bố gửi số tiền đó vào ngân hàng để lấy lãi.

d. Em rất thích một bộ sách khoa học nhưng chưa đủ tiền. Bạn em hứa sẽ cho em vay tiền để mua.

3. Việc làm nào dưới đây thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước? Vì sao?

a. Chăm sóc Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

b. Cố gắng học giỏi để sau này góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp.

c. Tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí.

d. Tìm hiểu, tuyên truyền về lịch sử quê hương.

e. Viết về tấm gương người có công với quê hương, đất nước.

g. Tham quan danh lam thắng cảnh của đất nước.

5. Em hãy tư vấn cho các bạn dưới đây những việc cần làm để vượt qua khó khăn

a. Bạn viết chữ xấu, khó đọc.

b. Bạn học chưa tốt môn Toán 

c. Bạn thường đi học trễ vì thói quen ngủ dậy muộn 

d. Bạn bị một nhóm bạn khác bắt nạt

4. Xử lí tình huống

a. Trên đường đi học về, Dũng và Phong thấy một số bạn đang chui qua lỗ hổng hàng rào để hái ổi của một nhà dân bên đường. Dũng nói với Phong: “Mình phải ngăn các bạn kia lại!”. Phong kéo tay Dũng và nói: “Thôi, mặc kệ đi!”.

Nếu có mặt ở đó, em sẽ làm gì?

b. Nhung có sở thích làm đồ tái chế nên thường thu thập chai nhựa, hộp giấy bỏ đi. Một số bạn chế giễu, trêu chọc và gọi bạn là “Nhung nhặt rác”.

Nếu chứng kiến việc làm đó của các bạn, em sẽ làm gì?

c. Thấy bà bán hàng đánh rơi tiền, Hà nhặt lên và đưa lại cho bà. Nga trách Hà: “Nếu cậu không trả tiền cho bà thì bây giờ chúng mình có tiền mua kem rồi.“

Nếu là bạn của Nga và Hà, em sẽ nói gì?

4. Em hãy chỉ ra những việc nên làm và không nên làm để bảo vệ các loại môi trường sống

3. Em có nhận xét gì về cách lập và thực hiện kế hoạch cá nhân của các bạn trong những trường hợp dưới đây?

a. Hiếu thường lên kế hoạch thực hiện nhiều mục tiêu cùng một lúc. Nhưng vì có quá nhiều việc phải làm nên bạn không thực hiện được hết các công việc đã đặt ra trong kế hoạch.

b. Khi lập kế hoạch cá nhân, Quỳnh không chỉ chú ý đến mục tiêu và kết quả mà còn tập trung vào quá trình thực hiện. Bạn thường xác định các công việc và mốc thời gian hoàn thành phù hợp với khả năng của bản thân và điều kiện thực tế.

c. Mạnh luôn kiên trì thực hiện các nội dung công việc đã đặt ra trong kế hoạch cá nhân. Nếu vì lí do nào đó mà không thực hiện được một việc, bạn sẽ đưa ra phương án điều chỉnh kế hoạch phù hợp để vẫn đạt được mục tiêu đề ra.

d. Hà lập thời gian biểu chi tiết cho các ngày trong tuần, trừ ngày thứ Bảy, Chủ nhật vì bạn cho rằng cuối tuần thì có thể thoải mái làm việc theo ý thích.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Mọi trẻ em đều có quyền được bảo vệ khỏi các hình thức xâm hại.

b. Thủ phạm xâm hại thường là người mà trẻ em biết rõ (người quen).

c. Chỉ người lạ mới xâm hại trẻ em.

d. Thủ phạm xâm hại trẻ em cũng có thể là bạn bè cùng lứa tuổi.

e. Trẻ em trai và trẻ em gái đều có thể là nạn nhân của xâm hại tình dục.

5. Em sẽ khuyên bạn điều gì?

a. Na nhịn ăn sáng để lấy tiền mua món đồ mà mình yêu thích 

b. Nam dùng hết tiền tiết kiệm để mua một con rô-bốt

c. Mặc dù có tiền nhưng Dung không dám dùng tiền để mua bất kì thứ gì minh thích. 

d. Tuy hoàn cảnh gia đình khó khăn nhưng Thanh vẫn đòi mẹ mua cho một chiếc máy tính bỏ túi mặc dù máy tính cũ vẫn còn dùng được.

4. Em có nhận xét gì về thái độ, hành vi của các bạn trong các trường hợp dưới đây?

a. Giờ ra chơi, Thắng lấy bút để tô màu và vẽ thêm râu, tóc vào ảnh một danh nhân trong sách giáo khoa.

b. Vân rất thích tìm hiểu về lịch sử dân tộc, đặc là đọc truyện về anh hùng đất Việt.

c. Thảo và các bạn cùng khu phố rủ nhau đến chia buồn và giúp đỡ gia đình người lính cứu hoả đã hi sinh trong khi làm nhiệm vụ. Phúc không đi vì cho rằng mình không quen người lính ấy.

d. Nhà trường phát động cuộc thi “Tìm hiểu về những người có công với quê hương, đất nước”. Kha không muốn tham gia vì sợ ảnh hưởng tới thời gian học.

Em có lời khuyên gì dành cho các bạn có thái độ, hành vi chưa đúng trong những trường hợp trên?

5. Xử lí tình huống

a. Lớp của Dung và Hiền đi dã ngoại. Cuối buổi chiều, sau khi ăn nhẹ, Hiền vứt luôn vỏ kẹo xuống đất và đổ nước ngọt còn thừa xuống hồ. Thấy vậy, Dung nhắc nhở: “Bạn làm thế là gây ô nhiễm môi trường đấy!”. Hiền liền bảo: “Một chút nước ngọt thì làm sao mà ô nhiễm hồ nước, còn vỏ kẹo thì sẽ có cô lao công thu dọn, tớ thấy nhiều người vẫn làm thế”.

Em có nhận xét gì về ý kiến của Hiền? Nếu là Dung, em sẽ nói gì với Hiền?

b. Sau khi quét đường làng xong, Kiên đề nghị các bạn trong xóm gom hết số rác đã quét dọn được thành một đống để đốt cho nhanh, đỡ mất công mang đến khu vực tập kết rác.

Việc đốt rác ở đường làng mang lại hậu quả gì? Nếu là bạn của Kiên, em sẽ làm gì?

c. Chú của Mẩy cho rằng: “Từ thời ông bà, cha mẹ sinh sống trên vùng đất này đã nuôi lợn, trâu thả rông xung quanh nhà. Mình chỉ làm theo phong tục thôi, mà hầu như nhà nào cũng vậy nên quen rồi, có thấy ô nhiễm môi trường đâu”.

Theo em, việc nuôi lợn, trâu thả rông quanh nhà gây ô nhiễm môi trường sống như thế nào? Nếu là Mẩy, em sẽ nói gì với chú?

d. Giờ ra chơi, Sáng rủ Mai bẻ những chiếc lá bàng to trong sân trường để quạt cho mát vì cho rằng bẻ vài chiếc lá sẽ không ảnh hưởng gì.

Nếu là Mai, em sẽ nói gì với Sáng?

e. Tối thứ Bảy, bạn Phong mở loa rất to để hát karaoke. Khi bác hàng xóm phàn nàn rằng tiếng ồn làm bác mệt mỏi thì bạn trả lời: “Chắc bác mệt vì bị ốm thôi, chứ sao có thể mệt mỏi vì nghe âm thanh to được ạ!”.

Em có nhận xét gì về việc làm của Phong? Nếu là Phong, em sẽ làm gì?

4. Nhận xét kế hoạch cá nhân

- Em có nhận xét gì vê bảng kê hoạch cá nhân của bạn Phương Anh?

- Nếu là Phương Anh, em sẽ điều chỉnh bảng kế hoạch đó như thế nào? Vì sao?

2. Những hành vi nào dưới đây là biểu hiện của xâm hại? Vì sao?

a. Bạn Lân thường bảo Cường là đần, béo ú khiến Cường buồn bã, thiếu tự tin.

b. Bác sĩ bảo An cởi áo để khám ngực khi có cả mẹ bạn ở đó.

c. Mỗi khi công việc kinh doanh không thuận lợi, mẹ thường cáu gắt và đánh, mắng Gia.

d. Chú hàng xóm cố tình vuốt má, sờ vào người Hạ mỗi khi gặp khiến bạn cảm thấy không thoải mái.

e. Bố bắt Tâm phải nghỉ học để làm việc nhà như trông em, nấu cơm, phụ giúp bán hàng

5. Xử lí tình huống 

a. Các bạn trong lớp tích cực tham gia phong trào “Chăm sóc các gia đình thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng”. Sơn nói với các bạn: “Tớ không tham gia đâu vì ông tớ cũng là thương binh”. 

Nếu có mặt ở đó, em sẽ nói gì với Sơn?

b. Páo ước mơ sau này được trở thành người lính biên phòng ngày đêm canh giữ biên cương. Khánh thắc mắc: “Bây giờ đất nước đã hoà bình rồi, sao bạn không mơ ước trở thành doanh nhân hay kĩ sư, bác sĩ?”.

Nếu là Páo, em sẽ nói gì với bạn?

c. Nhờ sự tài trợ của một số doanh nhân trong chương trình “Nhịp cầu hạnh phúc”, bản của Sử đã có chiếc cầu bắc qua suối. Biết ơn các nhà tài trợ, mọi người trong bản bàn nhau bảo vệ cây cầu bằng cách làm biển cấm những xe chở hàng nặng đi qua. Nhưng một số bạn lại nói: “Sao phải làm thế! Hỏng cây cầu này thì họ lại tài trợ để làm cây cầu khác mà!”.

Nếu là Sử, em sẽ nói gì với các bạn?

d. Bác Phú nhận nuôi nhiều trẻ em mồ côi không nơi nương tựa. Thỉnh thoảng, Thu và các bạn mang đồ ăn, quần áo, sách vở đến cho các em và giúp bác chăm sóc, dạy dỗ các em nhỏ. Gần đây, gia đình Thu muốn bạn dành nhiều thời gian hơn cho học tập nên khuyên bạn không tiếp tục công việc đó nữa, Thu rất buồn nhưng không biết phải làm sao.

Nếu là Thu, em sẽ làm gì?

5. Xử lí tình huống

a. Loan viết chữ đẹp nhưng tốc độ viết chậm so với các bạn. Bạn dự định từ giờ đến cuối năm lớp 5 sẽ luyện viết nhanh hơn nhưng chưa biết phải làm thế nào.

Nếu là Loan, em sẽ lập kế hoạch rèn luyện như thế nào?

b. Minh bị thừa cân so với các bạn cùng độ tuổi do ít ăn rau và đặc biệt thích đồ ăn nhanh. Bác sĩ khuyên Minh nên lập kế hoạch thay đổi cách ăn uống, sinh hoạt hằng ngày. Minh không biết phải bắt đầu từ đâu.

Nếu là Minh, em sẽ lập kế hoạch thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt như thế nào?

c. Bà ngoại bị ốm nên mẹ dự định về quê một thời gian để chăm bà. Mẹ dặn Ngọc giúp bố việc nhà và chăm sóc em. Ngọc lo lắng sắp tới sẽ không thể làm được hết các việc như lời mẹ dặn.

Nếu là Ngọc, em sẽ làm gì?

3. Em chọn cách ứng phó nào dưới đây nếu gặp nguy cơ bị xâm hại? Vì sao?

a. Run sợ, khóc lóc.

b. Hít thở sâu để lấy lại bình tĩnh và tìm cách ứng phó. 

c. Nói với người xâm hại rằng mình sẽ mách bố mẹ. 

d. Chịu đựng.

e. Chống lại. 

g. Kêu lớn để người khác biết và giúp đỡ.

h. Kể cho người thân về tình huống em gặp phải. 

i. Gọi cho Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111.

4. Em sẽ làm gì trong các tình huống sau?

a. Thanh thường bị một nhóm bạn trong lớp trêu chọc, bàn tán về ngoại hình. Mỗi lần thấy Thanh, mấy bạn đó lại cười cợt, chê bai.

b. Trong một lần dọn dẹp nhà cửa, mẹ phát hiện Dung có một cuốn sổ nhật kí. Vì muốn biết suy nghĩ, tâm tư của con gái nên mẹ đã mở ra đọc.

c. Giờ ra chơi, Hải đang đi ở khu vực phía sau nhà vệ sinh thì nhìn thấy hai bạn lớp khác đứng quây xung quanh và ép một bạn cùng lớp Hải đứng sát vào tường với vẻ mặt tức giận.

d. Trời xẩm tối, khi đang trên đường về nhà, Kiên thấy có một người đàn ông lạ mặt đi theo mình. Khi bạn đi nhanh thì người đó cũng đi nhanh, đi chậm thì người đó cũng đi chậm khiến Kiên rất sợ hãi.

e. Quỳnh đang chơi cùng bạn thì chú hàng xóm đi qua. Chú khen Quỳnh xinh gái rồi kéo Quỳnh lại, ôm vào lòng, khiến bạn rất sợ hãi.

5. Em cùng các bạn trong nhóm xây dựng tiểu phẩm, thảo luận cách ứng phó và đóng vai thể hiện trong các trường hợp sau:

- Bị đe doạ;

- Bị chửi mắng;

- Bị bỏ rơi, ít được quan tâm.

1. Em hãy viết, vẽ, làm video, tranh kí hoạ,... về chủ đề “Tôi khác biệt” để giới thiệu về những điểm đặc biệt của bản thân mình với các bạn.

2. Em hãy chia sẻ cảm nhận của mình về sự khác biệt của các bạn trong lớp.

1. Hãy nêu những khó khăn mà em có thể gặp phải và những biện pháp để khắc phục khó khăn đó theo gợi ý sau:

1. Hãy viết về một việc em đã hoặc sẽ làm để bảo vệ cái đúng, cái tốt. Chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của em về việc làm đó.

1. Thử tài chi tiêu

Bố mẹ đưa cho em 100 000 đồng để đi chợ mua thức ăn cho một bữa cơm gia đình bốn người. Hãy căn cứ vào số tiền, nhu cầu dinh dưỡng, số lượng thành viên trong gia đình và giá cả thực phẩm để lên thực đơn các loại thực phẩm cần mua theo gợi ý sau:

2. Em hãy tìm hiểu về một tấm gương học sinh vượt khó và chia sẻ với các bạn theo gợi ý:

- Giới thiệu về bạn đó và những khó khăn mà bạn đã gặp.

- Bạn đã làm gì để vượt qua khó khăn?

- Em học được điều gì từ tấm gương đó?

2. Em hãy sưu tầm một tấm gương bảo vệ cái đúng, cái tốt trong cuộc sống và chia sẻ điều em học hỏi được từ tấm gương đó.

1. Em hãy tự đánh giá xem mình đã thực hiện việc bảo vệ môi trường như thế nào. Đối với những việc em làm chưa tốt, hãy nêu biện pháp khắc phục.

2. Em hãy lập bảng theo dõi chi tiêu cá nhân theo gợi ý sau:

1. Hãy chia sẻ những việc em đã và sẽ làm để tỏ lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước. 

2. Em hãy cùng các bạn xây dựng nội dung và thuyết trình về chủ đề bảo vệ môi trường sống ở địa phương em.

Gợi ý nội dung:

- Thực trạng môi trường sống ở địa phương em.

- Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường sống ở địa phương em.

- Những việc cần làm để bảo vệ môi trường sống ở địa phương em.

1. Em hãy xác định một mục tiêu mà em mong muốn đạt được trong thời gian tới và thực hiện các bước lập kế hoạch để hướng tới mục tiêu đó.

2. Hãy tạo ra một sản phẩm (viết đoạn văn, vẽ bức tranh, thiết kế poster,...) thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

3. Em hãy cùng các bạn trong nhóm điều tra, tìm hiểu tình hình môi trường ở trường học hoặc xung quanh nơi các em ở và thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường phù hợp với khả năng theo gợi ý sau:

2. Em hãy sưu tầm một tấm gương hoặc một số câu châm ngôn về sống và làm việc có kế hoạch, từ đó rút ra bài học cho bản thân.

1. Em hãy cùng bạn ghi lại những điều nên làm và không nên làm để phòng, tránh bị xâm hại theo mẫu sau:

2. Em hãy sưu tầm bài thơ, bài hát,... hoặc thiết kế tờ rơi tuyên truyền về phòng, tránh xâm hại; sau đó. chia sẻ với các bạn trong lớp 

3. Em hãy đóng vai là tuyên truyền viên để phổ biến đến bạn bè các kĩ năng phòng, tránh xâm hại.