Bài 6: Thuế (NH2627 lớp 10) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Hãy kể tên một số loại thuế có ở Việt Nam và chia sẻ hiểu biết của em về một trong những loại thuế đó.

Em hãy đọc trường hợp sau để trả lời câu hỏi:

Sở hữu hai căn nhà, vợ chồng ông K bán đi một căn cho chị T và phải nộp thuế thu nhập cá nhân với mức 2% giá trị chuyển nhượng bất động sản đó theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân. Khi đăng kí quyền sở hữu, chị T nộp lệ phí trước bạ 0,5% và một số khoản phí khác.

1/ Vì sao vợ chồng ông K phải nộp thuế?

2/ Vợ chồng ông K phải nộp thuế cho ai? Việc nộp thuế đó là tự nguyện hay bắt buộc?

Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành Thuế khi lần đầu tiên số thu ngân sách do cơ quan thuế quản lí vượt mốc 2 triệu tỉ đồng, không chỉ hoàn thành vượt xa dự toán Quốc hội giao mà còn phản ánh sự chuyển dịch căn bản trong quản lí thuế, hoàn thiện thể chế và phục vụ người nộp thuế, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới. Tính chung giai đoạn 2021 - 2025, tổng thu ngân sách nhà nước ước đạt 9,754 triệu tỉ đồng, vượt 17,5% mục tiêu Quốc hội giao; riêng số thu do cơ quan Thuế quản lí đạt trên 8,4 triệu tỉ đồng, chiếm hơn 86% tổng thu, với tốc độ tăng bình quân trên 11,5%/ năm.

(Theo baochinhphu.vn, ngày 24-12-2025)

2. Nguồn thu từ thuế vào ngân sách nhà nước một phần được sử dụng cho hoạt động của bộ máy nhà nước, còn phần lớn được sử dụng đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng, cho văn hoá, y tế, giáo dục, thể dục - thể thao, tài trợ xã hội, nghiên cứu khoa học,... phát triển đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

3. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ người hút thuốc lá cao nhất thế giới. Phần lớn trong số đó thuộc nhóm người từ 15 đến 55 tuổi, là lực lượng lao động chính trong xã hội. Trước thực trạng đó, Nhà nước Việt Nam đã áp dụng các giải pháp quyết liệt, đặc biệt là giải pháp nâng cao mức thuế để giảm hành vi tiêu dùng thuốc lá. Ngày 14 - 6 - 2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2025, trong đó, thuốc lá là một trong những mặt hàng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, với mức thuế suất 75%. Từ ngày 01 - 01 - 2027, thuế thuốc lá điều sẽ là 2 000 đồng/ bao, tăng dần lên 10 000 đồng/ bao vào năm 2031. Tăng thuế thuốc lá sẽ giúp đạt mục tiêu kép về giảm tỉ lệ sử dụng, giảm bệnh tật và tử vong, đồng thời giúp tăng ngân sách nhà nước.

(Theo cand.com.vn, ngày 25-9-2025)

1/ Thuế giữ vai trò như thế nào trong ngân sách nhà nước?

2/ Nhà nước thu thuế để làm gì?

3/ Vì sao Nhà nước phải tăng thuế thuốc lá? Điều này thể hiện vai trò gì của thuế?

4/ Vì sao Nhà nước ban hành luật thuế, tổ chức quản lí và thực hiện việc thu thuế?

Em hãy đọc trường hợp sau để trả lời câu hỏi:

Cuối năm, bộ phận kế toán của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô T.H hoàn tất hồ sơ để quyết toán thuế với cơ quan thuế. Các khoản thuế mà doanh nghiệp và một số người lao động trong doanh nghiệp phải nộp như sau:

• Thuế Thu nhập doanh nghiệp

Theo Điều 10 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025, mức thuế thu nhập doanh nghiệp được tính theo doanh thu như sau:

Tổng doanh thu của doanh nghiệp T.H trên 50 tỉ đồng/năm nên phải nộp thuế suất 20%.

• Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp

Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp được sửa đổi theo Luật Đất đai năm 2024 quy định, thuế suất sử dụng đất phi nông nghiệp là 0,03%. Doanh nghiệp T.H xây dựng trên diện tích đất 2 000 m², giá đất tính thuế là 5 triệu đồng/ m². Hằng năm, số tiền thuế sửdụng đất phi nông nghiệp mà doanh nghiệp phải nộp là: 5 triệu đồng x 2 000 x 0,03% = 3 triệu đồng.

• Thuế thu nhập cá nhân

Những người có thu nhập cao trong doanh nghiệp T.H phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Theo Điều 8 Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01-7-2026), thuế thu nhập cá nhân đối với người có thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được xác định bằng thu nhập tính thuế nhân (x) với thuế suất tại Biểu thuế luỹ tiến.

Thu nhập tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công là tổng thu nhập chịu thuế mà người nộp thuế nhận được trong kì tính thuế (tiền công, tiền lương, thưởng,...) trừ (-) đi các khoản đóng góp bảo hiểm (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp,....) và giảm trừ gia cảnh (gồm: giảm trừ đối với người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/ tháng, giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/ tháng).

1/ Em hãy chỉ ra điểm giống nhau cơ bản giữa ba loại thuế trong các thông tin trên.

2/ Thế nào là thuế trực thu? Hãy nêu ví dụ về một số trường hợp phải nộp thuế trực thu.

• Thuế giá trị gia tăng

Doanh nghiệp T.H phải nộp thuế tính trên giá trị tăng thêm (VAT) của ô tô phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Mặc dù doanh nghiệp là đơn vị kê khai và nộp thuế nhưng người chịu thuế cuối cùng là người tiêu dùng vì thuế này đã tính vào giá bán ô tô.

• Thuế tiêu thụ đặc biệt

Ở nhiều quốc gia, Nhà nước áp dụng biện pháp đánh thuế suất cao đối với một số hàng hoá, dịch vụ xa xỉ, cần hạn chế tiêu dùng nhằm điều tiết việc sản xuất và tiêu dùng xã hội cũng như nhập khẩu hàng hoá, từ đó tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Ở Việt Nam, ngoài các mặt hàng như thuốc lá, rượu bia hay một số dịch vụ vui chơi giải trí, ô tô cũng là một trong những hàng hoá chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

• Thuế bảo vệ môi trường

Xe ô tô chạy bằng xăng dầu tạo ra khí thải gây ô nhiễm môi trường. Người phải nộp thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu không phải là doanh nghiệp T.H mà là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, nhập khẩu xăng dầu. Tuy nhiên, khoản thuế này được tính vào giá bán xăng dầu nên cuối cùng người tiêu dùng là người chi trả.

1/ Vì sao các loại thuế trong những thông tin trên được gọi là thuế gián thu?

2/ Thế nào là thuế gián thu? Điểm khác biệt cơ bản giữa thuế gián thu và thuế trực thu là gì?

Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Việc chuyển từ thuế sang kê khai mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hộ kinh doanh, giúp quản lý minh bạch hơn, xác định nghĩa vụ thuế chính xác hơn và đặc biệt là tạo điều kiện để hộ chủ động chứng minh doanh thu, chi phí, được hưởng đầy đủ quyền lợi về thuế. Để chuẩn bị sẵn sàng cho việc chuyển đổi này, cơ quan thuế đã triển khai khai khảo sát để nắm bắt nhu cầu hỗ trợ của từng hộ kinh doanh. Cơ quan thuế đồng thời phân công cán bộ hỗ trợ trực tiếp, đặc biệt tại các địa bàn có số lượng hộ lớn, giúp từng hộ chuẩn bị, kê khai, nộp thuế đúng quy định

2. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Thành phố H đã tiến hành khám xét khẩn cấp chỗ ở của N.T.T.H và địa điểm bán hàng trực tuyến, kho hàng, thu giữ nhiều túi xách, đồng hồ, phụ kiện của các thương hiệu thời trang nổi tiếng, phần lớn trong đó không có hóa đơn chứng từ, nguồn gốc xuất xứ. Cơ quan chức năng xác định hoạt động kinh doanh của H phát sinh doanh thu đặc biệt lớn lên đến 843 tỷ đồng, nhưng không kê khai, nộp thuế theo quy định, trốn thuế với số tiền hơn 12,5 tỷ đồng.

3. Luật Quản lí thuế năm 2025 quy định:

Điều 37. Quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế (trích)

1. Người nộp thuế có các quyền sau:

a) Được hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế; cung cấp thông tin, tài liệu để thực hiện nghĩa vụ, quyền lợi về thuế;

b) Được tra cứu, xem, in và sử dụng chứng từ điện tử mà người nộp thuế đã gửi đến Hệ thống thông tin quản lí thuế theo quy định của Luật này và pháp luật về giao dịch điện tử; được yêu cầu tổ chức khấu trừ cấp chứng từ khấu trừ điện tử;

c) Kí hợp đồng với đại lí thuế, đại lí làm thủ tục hải quan để thực hiện dịch vụ đại lí thuế, đại lí làm thủ tục hải quan; được uỷ quyền khai thay, nộp thuế thay theo quy định của pháp luật về thuế, quản lí thuế, hải quan;

2. Người nộp thuế có nghĩa vụ sau:

a) Đăng kí thuế, sử dụng mã số thuế theo quy định;

b) Khai chính xác, trung thực, đầy đủ và nộp hồ sơ thuế đúng hạn; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của hồ sơ thuế và các tài liệu cung cấp cho cơ quan quản lí thuế trong quá trình giải quyết hồ sơ thuế;

c) Nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế, khoản thu khác, tiền chậm nộp, tiền phạt. Trường hợp số tiền phải nộp đã được cơ quan quản lí thuế cung cấp mã định danh khoản phải nộp thì người nộp thuế nộp theo mã định danh khoản phải nộp;

1/ Các hộ kinh doanh đã được hưởng quyền lợi gì khi thực hiện pháp luật về thuế?

2/ N.T.T.H đã vi phạm nghĩa vụ nào của công dân trong việc thực hiện pháp luật về thuế?

3/ Em hãy nêu một số quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong việc thực hiện pháp luật về thuế và cho ví dụ minh hoạ.

1. Em đồng tình với nhận định nào, không đồng tình với nhận định nào dưới đây? Vì sao?

a. Thuế là khoản tiền mà các cá nhân, tổ chức tự nguyện nộp cho Nhà nước.

b. Thuế là một khoản thu bắt buộc của Nhà nước đối với các tổ chức, cá nhân để đáp ứng nhu cầu chi tiêu vì lợi ích chung của cộng đồng.

c. Những doanh nghiệp trong giai đoạn kinh doanh thua lỗ sẽ không phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.

d. Mọi người dân từ đủ 18 tuổi trở lên đều có nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước.

e. Mọi chủ thể chịu thuế là những cá nhân, tổ chức phải trực tiếp nộp thuế cho Nhà nước.

2. Em hãy nêu tên loại thuế mà các chủ thể phải nộp trong những trường hợp sau:

a. Anh H nhận lương 50 triệu đồng/ tháng. Sau khi trừ các khoản miễn thuế và giảm trừ gia cảnh, anh vẫn phải nộp thuế theo quy định của pháp luật.

b. Do lợi nhuận tăng nên số tiền thuế mà Công ty M.H phải nộp năm 2025 cũng tăng hơn so với năm 2024.

c. Nhiều quốc gia áp dụng biện pháp đánh thuế rất cao đối với một số hàng hoá, dịch vụ mang tính chất xa xỉ như rượu, bia, thuốc lá, xì gà,...; kinh doanh xổ số, casino, vũ trường,...

d. Công ty kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật N phải nộp thuế cao khi nhập khẩu thuốc diệt cỏ thuộc loại hạn chế sử dụng.

3. Em hãy nhận xét hành vi thực hiện pháp luật về thuế của các chủ thể dưới đây:

a. Giám đốc N yêu cầu kế toán trưởng thay đổi số liệu thu chi của doanh nghiệp để giảm thuế.

b. Để giảm thuế thu nhập cá nhân, anh X đã nhờ người khác đứng tên một số khoản thu nhập.

c. Giám đốc Công ty A chỉ đạo nhân viên sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân thay cho tài khoản công ty để nhận tiền thanh toán sản phẩm, sau đó chuyển tiếp về tài khoản cá nhân của người thân trong gia đình giám đốc.

d. Chị K cùng nhóm bạn viết phần mềm, tải game lên mạng, mỗi năm thu về hàng tỉ đồng. Chị đến cơ quan thuế, kê khai và nộp thuế đầy đủ.

4. Em hãy vận dụng kiến thức về thuế để giải đáp thắc mắc cho các bạn trong những tình huống sau:

a. H thắc mắc: “Người nộp thuế phải bỏ tiền ra nộp, sao lại nói rằng, nộp thuế là quyền lợi của công dân? Nếu là quyền lợi, sao nhiều người lại trốn thuế?".

b. M băn khoăn: “Ai làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít. Người có thu nhập cao hơn là do họ làm nhiều hơn. Vậy vì sao người thu nhập cao lại phải nộp thuế thu nhập cá nhân?".

c. N hỏi: “Cá ở biển, không có ai thả và nuôi, sao khi đánh cá ở biển, chủ tàu cá phải nộp thuế?".

d. Q thắc mắc: “Ca sĩ lao động nghệ thuật, thu nhập từ năng khiếu của bản thân, vì sao phải nộp thuế?".

Hãy chuẩn bị một bài thuyết trình (3 - 5 phút) về quyền và nghĩa vụ nộp thuế của công dân.