Bài 15: Nội dung cơ bản của Hiến pháp về chế độ chính trị (NH2627 lớp 10) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Hãy chia sẻ hiểu biết của em về chế độ chính trị của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).

Em hãy đọc các thông tin, tình huống sau để trả lời câu hỏi:

1. Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời (Điều 1). Tổ quốc Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm; mọi hành vi chống lại độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, chống lại sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đều bị nghiêm trị (Điều 11). Quốc kì nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hình chữ nhật, chiều rộng bằng hai phần ba chiều dài, nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh; Quốc huy nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hình tròn, nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh, xung quanh có bông lúa, ở dưới có nửa bánh xe răng và dòng chữ Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Quốc ca nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhạc và lời của bài Tiến quân ca; Quốc khánh nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là ngày Tuyên ngôn độc lập 2 tháng 9 năm 1945; Thủ đô nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội (Điều 13).

2. Trong một chuyến tuần tra trên biển, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam đã phát hiện tàu cá của ông T (quốc tịch nước ngoài) đang đánh bắt hải sản trái phép trong vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam. Sau khi kiểm tra, lực lượng chức năng đã lập biên bản và tiến hành xử lí theo quy định của pháp luật.

3. Công ty A in 6 000 áo phông tặng người lao động có hình ảnh bản đồ Việt Nam nhưng không thể hiện đầy đủ chủ quyền quốc gia, thiếu hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa nên đã bị cơ quan chức năng địa phương ra quyết định xử phạt hành chính, đồng thời buộc tiêu huỷ toàn bộ số áo đó.

Hãy xác định hành vi vi phạm Hiến pháp về chủ quyền, lãnh thổ quốc gia trong tình huống 2, 3 và giải thích lí do.

Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Hình thức chính thể là cách thức và trình tự thành lập cơ quan cao nhất của quyền lực nhà nước, xác lập mối quan hệ giữa cơ quan đó với các cơ quan cấp cao khác của Nhà nước và với nhân dân. Ở những nhà nước mà quyền lực cao nhất của Nhà nước được trao cho một hoặc nhiều cơ quan nhà nước theo phương thức bầu cử và nhân dân có thể tham gia bầu cử, ứng cử vào cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước cũng như giám sát hoạt động của cơ quan đó thì đó là những nhà nước có chính thể cộng hoà dân chủ.

2. Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân trên nền tảng liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức (Điều 2). Để bảo đảm quyền lực đó được thực thi đúng đắn, Hiến pháp quy định Nhà nước tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lí xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp (Điều 2, Điều 8). Đồng thời, Hiến pháp xác định Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; các tổ chức của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật (Điều 4). Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; thực hiện giám sát và phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc (Điều 9). Những quy định này đã xác lập rõ bản chất dân chủ và pháp quyền của Nhà nước, đồng thời làm rõ cơ chế tổ chức và thực hiện quyền lực chính trị ở Việt Nam theo nguyên tắc Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lí, Nhân dân làm chủ. Qua đó, Hiến pháp tạo ra khuôn khổ pháp luật thống nhất để kiểm soát quyền lực, bảo đảm mọi tổ chức, cá nhân đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.

1/ Hãy trình bày hiểu biết của em về bản chất của Nhà nước Việt Nam hiện nay.

2/ Việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước, quyền lực chính trị ở nước ta hiện nay được Hiến pháp quy định như thế nào?

3/ Trong cuộc bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân có sự tham gia của những chủ thể nào trong số các chủ thể tham gia thực hiện quyền lực chính trị ở nước ta hiện nay?

Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định: Việt Nam là quốc gia thống nhất của nhiều dân tộc cùng sinh sống trên một lãnh thổ, trong đó các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; mọi hành vi kì thị, chia rẽ dân tộc đều bị nghiêm cấm. Nhà nước tôn trọng và bảo đảm quyền của các dân tộc trong việc sử dụng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá truyền thống tốt đẹp của mình. Đồng thời, Nhà nước thực hiện các chính sách phát triển toàn diện về kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục, y tế và hạ tầng nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số, tạo điều kiện để các dân tộc phát huy nội lực, cùng tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (Điều 5). Những quy định và chính sách này có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo đảm công bằng xã hội, giữ gìn sự đa dạng văn hoá và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.

1/ Trình bày những nội dung cơ bản của chính sách dân tộc được quy định trong Hiến pháp. Vì sao các dân tộc cần bình đẳng, đoàn kết và tôn trọng lẫn nhau?

2/ Nêu trách nhiệm của công dân trong việc thực hiện quy định của Hiến pháp về chính sách dân tộc.

Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập, hợp tác quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng, cùng có lợi; tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế vì lợi ích quốc gia, dân tộc, góp phần vào sự nghiệp hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới (Điều 12). Quy định này có ý nghĩa then chốt trong việc bảo vệ vững chắc chủ quyền, nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, tạo môi trường thuận lợi để phát triển đất nước.

2. Thông qua việc mở rộng và phát triển quan hệ với các đối tác, hoạt động đối ngoại của Việt Nam thời gian qua đã góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định. Đồng thời, hoạt động đối ngoại cũng góp phần mở ra nhiều thị trường, thu hút được nhiều nguồn vốn, công nghệ, tri thức từ bên ngoài để phục vụ cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Tính đến tháng 1 năm 2026, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với 195 quốc gia, trong đó có 15 đối tác chiến lược toàn diện. Những kết quả này góp phần nâng cao vị thế và uy tín quốc gia trong cộng đồng quốc tế.

Nêu những nội dung cơ bản về đường lối đối ngoại của Việt Nam theo quy định của Hiến pháp. Giải thích vì sao Việt Nam cần thực hiện đường lối đối ngoại hoà bình, hữu nghị và hợp tác.

1. Em hãy cho biết các nhận định sau đây đúng hay sai. Vì sao?

a. Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, trong đó nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước.

b. Quyền lực chính trị ở Việt Nam có thể được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau.

c. Nhân dân có thể thực hiện quyền lực nhà nước bằng nhiều hình thức khác nhau như tham gia bầu cử, góp ý kiến, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc thông qua đại biểu do mình bầu ra.

d. Ở Việt Nam, ba quyền: lập pháp, hành pháp và tư pháp được tách biệt và độc lập.

e. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một cơ quan nhà nước có quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

g. Nhà nước tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, sử dụng Hiến pháp và pháp luật làm công cụ chủ yếu để quản lí xã hội.

2. Em hãy lập bảng theo mẫu sau và điền quy định của Hiến pháp tương ứng với từng nội dung:

3. Em hãy nêu một số ví dụ thực tế vi phạm quy định của Hiến pháp về chế độ chính trị và phân tích hậu quả của hành vi vi phạm đó.

4. Em hãy đọc tình huống sau để trả lời câu hỏi:

Trong giờ thảo luận nhóm về nội dung "Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân", M và bạn nảy sinh bất đồng quan điểm.

M cho rằng: "Nhân dân chỉ thực hiện quyền lực nhà nước thông qua việc bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Khi bầu cử kết thúc là nhân dân đã hoàn thành việc thực hiện quyền lực của mình, các đại biểu trúng cử sẽ làm việc trong các cơ quan nhà nước và thực hiện nhiệm vụ theo quy định, nhân dân không có quyền can thiệp vào quá trình thực hiện nhiệm vụ đó nữa".

Bạn của M không đồng tình và nêu ý kiến: “Bầu cử chỉ là một trong rất nhiều hình thức để nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước. Thông qua bầu cử, nhân dân đã uỷ quyền cho các đại biểu, vì vậy hoạt động của họ phải thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân và nhân dân có quyền kiểm tra, giám sát các hoạt động của các đại biểu này và hoạt động của các cơ quan nhà nước.".

Mỗi bạn đều cố gắng bảo vệ quan điểm của mình khiến cuộc thảo luận trở nên căng thẳng.

1/ Trong hai quan điểm trên, quan điểm nào phản ánh đúng và đầy đủ tinh thần của Hiến pháp về cách thức thực hiện quyền lực nhà nước? Vì sao?

2/ Theo Hiến pháp, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng những hình thức nào?

3/ Em hãy viện dẫn các quy định của Hiến pháp để giải thích giúp M và bạn của M hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa nhân dân và Nhà nước.

1. Em hãy vẽ một bức tranh hoặc thiết kế một khẩu hiệu tuyên truyền cho mọi người thực hiện tốt các quy định của Hiến pháp về chế độ chính trị.

2. Em hãy viết một bài luận trình bày ý nghĩa và tầm quan trọng của việc tôn trọng, chấp hành các quy định của Hiến pháp về chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ trong đời sống hằng ngày và chia sẻ sản phẩm với cả lớp.