Bài 21: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân (NH2627 lớp 10) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)
MỞ ĐẦU (1)
Em hãy chia sẻ một hoạt động cụ thể của Hội đồng nhân dân hoặc Ủy ban nhân dân địa phương nơi em sinh sống và cho biết ý nghĩa của hoạt động đó.
KHÁM PHÁ (4)
Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:
1. Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. Hội đồng nhân dân quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân.
Trong mô hình chính quyền hai cấp, vai trò của Hội đồng nhân dân các cấp được phân định rõ rệt: Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tập trung vào hoạch định chính sách vĩ mô và chiến lược dài hạn; Hội đồng nhân dân cấp xã đóng vai trò thực thi trực tiếp, sát dân để giải quyết các vấn đề cơ sở.
2. Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Hội đồng nhân dân có những chức năng sau:
| Chức năng đại diện |
- Đây là chức năng nền tảng nhất, xác lập vị trí của Hội đồng nhân dân là cơ quan do cử tri (nhân dân địa phương) bầu ra. - Nội dung: + Hội đồng nhân dân đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân; Thu thập và chuyển tải tâm tư, nhu cầu của nhân dân địa phương vào các chính sách. + Hội đồng nhân dân là cầu nối duy trì mối liên hệ mật thiết với cử tri thông qua hoạt động tiếp xúc và tiếp công dân. |
| Chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương |
- Đây là chức năng giúp Hội đồng nhân dân cụ thể hoá các quy định của cấp trên vào tình hình thực tế của địa phương mình. - Nội dung: + Thông qua các nghị quyết về kế hoạch phát triển, dự toán và phân bố ngân sách. + Bầu, miễn nhiệm các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cùng cấp. + Quyết định các giải pháp bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội tại địa bàn. |
| Chức năng giám sát |
- Đây là chức năng bảo đảm tính thượng tôn pháp luật tại địa phương. - Nội dung: + Giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp mình. + Thực hiện quyền chất vấn các thành viên Uỷ ban nhân dân và lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do Hội đồng nhân dân bầu. |
1/ Hãy nêu khái quát các chức năng của Hội đồng nhân dân và giải thích vì sao nói Hội đồng nhân dân là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương.
2/ Chức năng giám sát hoạt động của Hội đồng nhân dân có ý nghĩa như thế nào đối với việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân?
Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:
Nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân được phân định rõ rệt theo từng cấp đơn vị hành chính nhằm tối ưu hoá quản lí địa phương. Trong đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thực hiện các nhiệm vụ có tính vĩ mô, định hướng, chiến lược cho toàn địa phương như: Thông qua quy hoạch tỉnh; quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hằng năm; quyết định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi; dự toán, phân bổ, quyết toán ngân sách cấp tỉnh; quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án của địa phương; quyết định biên chế, chính sách cán bộ, công chức; bầu, miễn nhiệm chức danh chủ chốt; quyết định cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân địa phương; quyết định chính sách về đất đai, môi trường, giáo dục, khoa học, công nghệ, y tế, văn hoá, an sinh xã hội, an ninh quốc phòng, đối ngoại của địa phương; giám sát hoạt động của Uỷ ban nhân dân, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan liên quan trên địa bàn địa phương,...
Hội đồng nhân dân cấp xã thực hiện nhiệm vụ quyết định các vấn đề cụ thể, trực tiếp gắn với đời sống dân cư trên địa bàn như: Quyết định biện pháp bảo đảm thi hành Hiến pháp, pháp luật, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên ở địa bàn; quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương; quyết định quy hoạch chi tiết, công trình hạ tầng cơ sở; quyết định dự toán, phân bổ, quyết toán ngân sách địa phương; quyết định chủ trương đầu tư công trình, dự án cơ sở; quyết định biên chế cán bộ theo chỉ tiêu được giao; bầu, miễn nhiệm chức danh chủ chốt của địa phương; quyết định các vấn đề thiết thực liên quan đời sống dân cư cơ sở (đất đai, môi trường, an sinh, giáo dục, y tế, văn hoá,...); giám sát hoạt động của Uỷ ban nhân dân xã,...
Hãy trình bày khái quát những nhiệm vụ cơ bản của Hội đồng nhân dân các cấp và so sánh điểm khác nhau trong nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và cấp xã (gợi ý: mức độ, phạm vi, nội dung công việc).
Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:
Ủy ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên. Ủy ban nhân dân có chức năng tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, thực hiện các nghị quyết của Hội đồng nhân dân và nhiệm vụ từ cấp trên giao phó. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vai trò của Ủy ban nhân dân được phân định rõ rệt: cấp tỉnh tập trung vào quản lí, điều hành mang tính vĩ mô cho toàn địa phương; trong khi đó, cấp xã (xã, phường, đặc khu) đóng vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện các chính sách và phục vụ các nhu cầu thiết thực của người dân tại địa bàn.
1/ Ủy ban nhân dân có những chức năng gì? Hãy trình bày hiểu biết của em về những chức năng đó.
2/ Hãy nêu một ví dụ thực tế tại địa phương em thể hiện chức năng của Ủy ban nhân dân.
Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:
1. Nhiệm vụ xuyên suốt của Ủy ban nhân dân ở mọi cấp là tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, văn bản cấp trên và hiện thực hoá các nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp tại địa phương; quản lí nhà nước trên các lĩnh vực (kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, môi trường,...); tổ chức phát triển địa phương; ban hành và quản lí văn bản hành chính;... Tuy nhiên, nhiệm vụ cụ thể được phân định rõ rệt để tối ưu hoá quản lí: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đóng vai trò quản trị vĩ mô, tập trung vào việc xây dựng và triển khai quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, điều hành ngân sách, tổ chức bộ máy và quản lí biên chế cán bộ công chức toàn tỉnh. Ngược lại, Ủy ban nhân dân cấp xã (xã, phường, đặc khu) chú trọng vào quản lí trực tiếp đời sống dân cư và bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn. Riêng đối với khu vực đô thị, Ủy ban nhân dân phường còn gánh vác các nhiệm vụ đặc thù về quản lí hạ tầng, chỉnh trang đô thị, thực hiện thu phí, lệ phítheo phân cấp và tăng cường phối hợp liên phường để đảm bảo sự phát triển đồng bộ.
2. Nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân
| Cấp tỉnh | Cấp tỉnh |
| Ủy ban nhân dân tỉnh | Ủy ban nhân dân thành phố trực thuộc Trung ương |
|
- Xây dựng, trình Hội đồng nhân dân cùng cấp ban hành nghị quyết để thực hiện các nhiệm vụ được pháp luật quy định và tổ chức thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp. - Tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết Hội đồng nhân dân cùng cấp trên địa bàn. - Tổ chức thực hiện việc quản lí hành chính nhà nước tại địa phương. - Quyết định quy hoạch, chương trình, kế hoạch phát triển đô thị, nông thôn. - Quyết định các nội dung về ngân sách địa phương theo quy định pháp luật. - Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp mình. - Quản lí biên chế cán bộ, công chức trong các cơ quan hành chính của chính quyền địa phương các cấp. - Ban hành quyết định và các văn bản hành chính khác về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của mình; bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung, thay thế văn bản do mình ban hành khi xét thấy không còn phù hợp hoặc trái pháp luật,... |
- Ủy ban nhân dân thành phố thực hiện các nhiệm vụ như Ủy ban nhân dân tỉnh và các nhiệm vụ khác như: - Quyết định phát triển không gian, hạ tầng kĩ thuật và hạ tầng xã hội theo định hướng phát triển bền vững, phù hợp với vị trí và vai trò của thành phố trong hệ thống đô thị quốc gia theo thẩm quyền. - Quyết định chuyển một số chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật thuộc chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp mình cho các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp mình, Ủy ban nhân dân cấp xã trực thuộc,... |
| Cấp xã | Cấp xã | Cấp xã |
| Ủy ban nhân dân xã | Ủy ban nhân dân phường | Ủy ban nhân dân đặc khu |
|
- Xây dựng, trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét ban hành nghị quyết để thực hiện các nhiệm vụ được pháp luật quy định và tổ chức thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp. - Tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp trên địa bàn; bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và các nguồn lực cần thiết khác để thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn. - Thực hiện quản lí hành chính nhà nước trên địa bàn, bảo đảm nền hành chính thống nhất, thông suốt, liên tục, hiệu lực, hiệu quả, dân chủ, pháp quyền, chuyên nghiệp, quản trị hiện đại, trong sạch, công khai, minh bạch, phục vụ nhân dân và chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân. - Quyết định phân bổ, giao dự toán chi đối với các khoản chưa phân bổ chi tiết; quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách cấp mình và các nội dung khác theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước. - Trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính và phục vụ nhu cầu hằng ngày của người dân, tổ chức,... |
Ủy ban nhân dân phường thực hiện các nhiệm vụ như Ủy ban nhân dân xã và các nhiệm vụ khác như: - Thực hiện liên kết, hợp tác phát triển về kinh tế, hạ tầng đô thị, giao thông, môi trường với chính quyền địa phương ở các phường lân cận theo phân cấp. - Thực hiện thu phí, lệ phí trên địa bàn theo quy định của pháp luật và phân cấp của chính quyền địa phương cấp tình. - Tổ chức thực hiện các chính sách khuyến khích phát triển kinh tế đô thị, thương mại, dịch vụ, tài chính, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phù hợp với đặc điểm của đô thị theo quy định của pháp luật,... |
Ủy ban nhân dân đặc khu thực hiện các nhiệm vụ giống với Ủy ban nhân dân xã. Trường hợp đặc khu được công nhận loại đô thị theo quy định của pháp luật thì Ủy ban nhân dân đặc khu thực hiện các nhiệm vụ giống Ủy ban nhân dân phường. |
1/ Nêu các nhiệm vụ cơ bản của Ủy ban nhân dân các cấp (gợi ý: quản lí hành chính, tổ chức thi hành pháp luật, phát triển kinh tế - xã hội, quản lí nhân sự và ngân sách).
2/ Vì sao nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân các cấp lại có sự khác nhau giữa tỉnh, xã, phường, đặc khu?
3/ Hãy kể tên một hoạt động hoặc một dịch vụ công mà em (hoặc gia đình) đã trực tiếp thực hiện tại Ủy ban nhân dân (xã/phường) nơi mình cư trú. Hoạt động đó giúp Ủy ban nhân dân thực hiện nhiệm vụ cụ thể nào trong việc quản lí địa phương?
LUYỆN TẬP (2)
1. Em hãy cho biết các nhận định sau về chức năng, nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân là đúng hay sai. Vì sao?
a. Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân địa phương.
b. Ủy ban nhân dân là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân và là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
c. Hội đồng nhân dân các cấp có cùng một chức năng là quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương nên đều thực hiện những nhiệm vụ giống nhau.
d. Nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân các cấp, các khu vực có sự khác biệt nhất định.
2. Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:
a. Tại kì họp đầu năm 2026, Hội đồng nhân dân xã H đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 05/NQ-HĐND về việc: "Cải tạo hệ thống thoát nước và xử lí dứt điểm tình trạng đổ rác thải trái phép ven sông Lam". Ngay sau kì họp, Ủy ban nhân dân xã H đã ban hành kế hoạch chi tiết, phân công nhiệm vụ cho các thôn, đoàn thanh niên và công ty môi trường phối hợp ra quân. Ủy ban cũng chỉ đạo lực lượng chức năng lắp đặt camera giám sát tại các "điểm đen" rác thải và tổ chức nạo vét cống rãnh theo đúng nội dung Nghị quyết đã đề ra. Trong quá trình thực hiện, lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một số hộ kinh doanh cố tình xả nước thải chưa qua xử lí xuống sông.
1/ Việc Ủy ban nhân dân xã H ban hành kế hoạch chi tiết và tổ chức nạo vét cống rãnh ngay sau khi có Nghị quyết của Hội đồng nhân dân thể hiện chức năng gì của Ủy ban nhân dân? Giải thích vì sao.
2/ Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các hộ kinh doanh xả thải trái phép của Ủy ban nhân dân xã H thể hiện chức năng nào? Theo em, việc thực hiện chức năng này có ý nghĩa gì trong việc đảm bảo tính thượng tôn pháp luật tại địa phương?
b. Ủy ban nhân dân tỉnh Đ vừa ban hành công văn chỉ đạo các Sở, Ban, ngành trực thuộc và Ủy ban nhân dân cấp xã về việc hiện thực hoá các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh. Với chức năng là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh yêu cầu các cơ quan chuyên môn khẩn trương tham mưu và xây dựng kế hoạch chi tiết để triển khai các nội dung đã được Hội đồng nhân dân tỉnh thông qua tại kì họp. Đồng thời, với vai trò là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất ở địa phương, Ủy ban nhân dân tỉnh nhấn mạnh việc chủ động triển khai thực hiện các giải pháp điều hành về phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh 6 tháng cuối năm, đảm bảo tính đồng bộ, xuyên suốt và hiệu quả từ cấp tỉnh xuống trực tiếp các đơn vị cơ sở.
Việc Ủy ban nhân dân tỉnh Đ ban hành công văn yêu cầu các Sở, Ban, ngành khẩn trương tham mưu và xây dựng kế hoạch chi tiết thể hiện nhiệm vụ gì của Ủy ban nhân dân?
c. Ủy ban nhân dân xã T vừa ban hành kế hoạch hành động nhằm cụ thể hoá chủ trương của Đảng ủy về việc thượng tôn pháp luật tại địa phương. Với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, Ủy ban nhân dân xã trực tiếp chỉ đạo các bộ phận chuyên môn tổ chức chuỗi hoạt động tuyên truyền, phổ biến sâu rộng về Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) – đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lí cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Thông qua việc điều hành các buổi sinh hoạt chuyên đề và phổ biến pháp luật đến từng cụm dân cư, Ủy ban nhân dân xã hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức, hình thành nếp sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức cũng như toàn thể nhân dân trên địa bàn.
Hoạt động tổ chức tuyên truyền, phổ biến quy định của Hiến pháp đến từng cụm dân cư của Ủy ban nhân dân xã T nhằm thực hiện nhiệm vụ cụ thể nào của chính quyền cấp xã? Ý nghĩa của việc này là gì?
VẬN DỤNG (1)
Em cùng các bạn trong nhóm tìm hiểu hoạt động tiêu biểu, diễn ra gần đây của Ủy ban nhân dân và Hội đồng nhân dân địa phương nơi em đang sinh sống, làm rõ các nội dung sau và chia sẻ với cả lớp:
- Nội dung hoạt động.
- Hoạt động đó thể hiện chức năng, nhiệm vụ nào của Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân.
- Ý nghĩa của hoạt động đối với đời sống nhân dân ở địa phương.
|