Bài 9: Văn hóa tiêu dùng (CD lớp 11) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

1. Em hãy cùng bạn xây dựng một sản phẩm để tuyên truyền, quảng bá các hàng hoá Việt Nam chất lượng cao được sản xuất ở địa phương em.

2. Em hãy viết bài luận để phê phán các biểu hiện không có văn hoá trong tiêu dùng và tuyên truyền, vận động bạn bè, người thân làm người tiêu dùng có văn hoá.

1. Theo em, hành vi tiêu dùng của chủ thể nào dưới đây là hành vi tiêu dùng có văn hoá? Với các hành vi tiêu dùng không có văn hoá, chúng ta nên ứng xử như thế nào?

A. Vào dịp Tết, nhiều gia đình luôn giữ gìn và phát huy giá trị tốt đẹp của văn hoá tiêu dùng Việt Nam, từ việc nấu các món ăn truyền thống đến trang trí hoa đào, hoa mai ngày Tết.

B. Bạn X thường sử dụng các hàng hoá, dịch vụ thân thiện với môi trường.

C . Chị P thường mua nhiều hàng hoá, dịch vụ vì cho rằng việc làm này sẽ thúc đẩy sản xuất phát triển.

D. Anh T tích cực tuyên truyền, ủng hộ mua sắm các hàng hoá có nguồn gốc, xuất xứ Việt Nam.

E. Các thành viên trong gia đình bạn M luôn ăn mặc giản dị, tránh xa hoa, lãng phí.

2. Em hãy liệt kê một số sản phẩm xanh, sạch mà em biết và làm rõ vai trò của văn hoá tiêu dùng thông qua hành vi tiêu dùng sản phẩm đó.

3. Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào dưới đây? Vì sao?

A. Thấy nông sản của bà con nông dân trong vùng tiêu thụ rất khó khăn, một số cá nhân đã tích cực tham gia “giải cứu” để chia sẻ sự vất vả với các hộ nông dân. Biết điều này, X đã vận động bạn bè trong lớp mua ủng hộ bà con.

B. Nhà trường vận động học sinh tham gia phong trào tiêu dùng xanh, tiêu dùng an toàn sức khoẻ.

4. Em hãy liệt kê các hành vi tiêu dùng chưa có văn hoá của học sinh và nêu biện pháp để khắc phục.

Em hãy quan sát hình ảnh, đọc trường hợp và trả lời câu hỏi:

Hình ảnh:

Trường hợp. Hiện nay, sản xuất và tiêu dùng xanh được xem là xu hướng của nhiều quốc gia trên thế giới. Xuất phát từ sự gia tăng nhu cầu sử dụng các sản phẩm xanh, sạch, nhiều doanh nghiệp ở nước ta đã chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh như năng lượng xanh, sản phẩm tái chế, nông sản sạch,... Với sự đón nhận của người tiêu dùng, doanh thu của các doanh nghiệp này ngày càng tăng lên và đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Câu hỏi:

a) Em hãy cho biết, mỗi hình ảnh và trường hợp trên đề cập đến hoạt động tiêu dùng sản phẩm nào.

b) Theo em, việc tiêu dùng đó có vai trò gì đối với sự phát triển kinh tế của đất nước?

Em hãy đọc thông tin, trường hợp và trả lời câu hỏi

Thông tin. Mỗi quốc gia, dân tộc, mỗi nền văn hoá đều có những đặc trưng riêng trong văn hoá tiêu dùng, làm nên vẻ đẹp đa dạng và đặc sắc. Những đặc trưng đó được thể hiện rõ nét trong phong tục, tập quán, nghi thức truyền thống vào dịp mừng năm mới.
Tại Nhật Bản, năm mới hay Oshogatsu là ngày lễ quan trọng nhất trong năm. Trong ba ngày đầu năm, người Nhật thường ăn các món như: trứng cá trích, rong biển, bánh cá, khoai lang nghiền, hạt dẻ,... Trong đó, không thể thiếu món súp bánh gạo, món ăn cầu mong sự tốt lành trong năm mới.

Tại Hàn Quốc, lễ mừng năm mới bắt đầu bằng việc mọi người mặc trang phục truyền thống Hanbok. Các món ăn truyền thống bao gồm: canh bánh gạo, mì khoai lang với thịt và rau, sườn lợn sốt, bánh quy truyền thống, hoa quả,... Ở Việt Nam, mỗi dịp Tết đến xuân về, hẳn ai cũng nhớ tới bánh chưng - loại bánh có lịch sử lâu đời trong ẩm thực truyền thống Việt Nam. Bánh chưng đã trở thành nét văn hoá tiêu dùng tinh tuý không thể thiếu trong đời sống văn hoá truyền thống của dân tộc Việt mỗi dịp năm mới gõ cửa.

(Theo bài viết Phong tục đón năm mới thú vị của một số quốc gia châu Á, Tạp chí Con số và Sự kiện, 2021, số 1, tr.64 - 66, ISSN.2734-9136)

Trường hợp 1. Là chủ doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo truyền thống, ngay từ khi bắt đầu công việc kinh doanh của mình, anh A đã tìm hiểu những nét đặc trưng về khẩu vị, tập quán tiêu dùng của người dân ở mỗi vùng miền để xây dựng chiến lược sản phẩm, kênh phân phối, quảng cáo sản phẩm,... Việc nắm bắt được đặc điểm văn hoá tiêu dùng của cộng đồng đã giúp anh A có định hướng sản xuất kinh doanh phù hợp và thu được lợi nhuận.

Trường hợp 2. Những năm gần đây, tình trạng ô nhiễm môi trường ở nước ta ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt là lượng rác thải nhựa tăng lên đáng báo động. Xuất phát từ thực trạng đó, Nhà nước có rất nhiều chính sách khuyến khích công dân tiêu dùng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Trong nhà trường, ngày càng nhiều học sinh thay vì mua những chai nước uống bằng nhựa dùng một lần đã chuyển sang sử dụng bình nước cá nhân. Việc làm này đã góp phần định hướng cho sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Trường hợp 3. Mỗi thành viên trong gia đình Lan đều có ý thức tiêu dùng tiết kiệm. Bố mẹ Lan thường nhắc nhở con cái trong chi tiêu hợp lí, vừa đủ cho nhu cầu, tránh chi tiêu các sản phẩm xa xỉ và không rõ nguồn gốc, tiết kiệm điện, nước và hạn chế sử dụng thức ăn nhanh,... Nhờ chi tiêu hợp lí nên gia đình Lan luôn chủ động trong cuộc sống.

Câu hỏi:

a) Em hãy cho biết những giá trị, chuẩn mực tiêu dùng của một số quốc gia châu Á được thể hiện như thế nào ở thông tin trên.

b) Em hãy làm rõ vai trò của văn hoá tiêu dùng được thể hiện ở mỗi thông tin và trường hợp trên.

Em hãy quan sát hình ảnh, đọc thông tin, trường hợp và trả lời câu hỏi:

Hình ảnh:

Thông tin. Từ bao đời nay, người dân Việt Nam luôn giữ gìn cốt cách mộc mạc, chân phương, kiệm cần với công việc và đơn sơ trong lối sống, sinh hoạt thường ngày. Sinh thời, Bác Hồ đã sống cả cuộc đời thanh bạch từ ăn, ở đến phương tiện sử dụng phục vụ công việc hằng ngày. Nhà ở của Bác chỉ là một ngôi nhà sàn gỗ lợp ngói, trên gác có hai phòng, mỗi phòng hơn 10m2, chỉ nhỏ gọn vậy thôi nhưng Bác vẫn đề nghị đồng chí Phạm Văn Đồng sử dụng một phòng để khỏi lãng phí. Bác Hồ thường nói  rằng: “Người ta ai cũng muốn ăn ngon, mặc đẹp, nhưng phải đúng thời, đúng hoàn cảnh. Trong lúc nhân dân còn khó khăn, một người nào đó muốn sống hưởng ăn ngon, mặc đẹp thì không có đạo đức”. Để thấm nhuần tư tưởng, lối sống của Bác, mỗi người dân Việt Nam cần thực hiện lối sống giản dị và tiết kiệm.

(Theo bài viết Học Bác từ những điều giản dị, Báo điện tử Công an nhân dân, ngày 05/10/2019)

Trường hợp 1. Là người tiêu dùng thận trọng, chị P luôn cân nhắc trước khi mua hàng hoá. Với sự đa dạng về chủng loại, giá cả và mẫu mã sản phẩm trên thị trường, chị P đã biết lựa chọn hàng hoá một cách hợp lí. Trước khi quyết định mua hàng, chị thường tìm hiểu thông tin về hàng hoá, sản phẩm mình cần (giá cả, tính năng, chất lượng và phản hồi từ người tiêu dùng khác).

Trường hợp 2. Trong xã hội truyền thống, các hộ gia đình ở Việt Nam thường có thói quen mua sắm tại chợ truyền thống. Mỗi xã, phường đều có chợ hay điểm tụ họp, trao đổi hàng hoá. Ngày nay, với sự đa dạng của thị trường, thói quen tiêu dùng của người dân Việt Nam đã có sự thay đổi rõ rệt. Bên cạnh các hình thức mua bán truyền thống, số lượng người mua bán và thanh toán trực tuyến ngày càng gia tăng.

Câu hỏi:

a) Em hãy cho biết những hình ảnh, thông tin và trường hợp trên đề cập đến đặc điểm văn hoá tiêu dùng nào

b) Ngoài những đặc điểm trên, theo em, văn hoá tiêu dùng Việt Nam còn có những đặc điểm nào?

Em hãy đọc thông tin, trường hợp và trả lời câu hỏi

Thông tin. Để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, trong những năm qua, Bộ Chính trị đã phát động cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” nhằm mục đích phát huy mạnh mẽ lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tự tôn dân tộc, xây dựng văn hoá tiêu dùng của người Việt Nam. Kể từ khi triển khai cuộc vận động cho đến nay, văn hoá tiêu dùng của người Việt Nam ngày càng hướng tới các giá trị tốt đẹp, thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển. Nhiều người tiêu dùng đã tích cực tham gia cuộc vận động, thể hiện trách nhiệm, khát vọng vươn lên của người Việt Nam trong sản xuất, kinh doanh, quảng bá và sử dụng hàng Việt Nam.

(Theo bài viết Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 27/5/2021)

Trường hợp 1. Doanh nghiệp X là một trong số các doanh nghiệp sản xuất hàng Việt Nam có uy tín trên thị trường. Trước bối cảnh hội nhập kinh tế và sự cạnh tranh với hàng hoá nước ngoài, doanh nghiệp X đã tích cực đổi mới công nghệ và thực hiện trách nhiệm xã hội bằng việc sản xuất các hàng hoá có chất lượng cao mang thương hiệu Việt Nam.
Trường hợp 2. H theo dõi các chương trình khuyến mại, giảm giá để có thể mua được trang phục, giày dép,... của các nhãn hàng nước ngoài và khoe với các bạn trong lớp. Bạn thân khuyên H nên cân nhắc khi mua hàng đắt tiền để tránh lãng phí và nên sử dụng hàng Việt Nam nhưng H gạt đi và cho rằng, khi mua hàng ngoại, H có niềm tự hào là người tiêu dùng “sành điệu”.

Câu hỏi:

a) Em hãy cho biết, mỗi thông tin và trường hợp trên đề cập đến biện pháp xây dựng văn hoá tiêu dùng Việt Nam của chủ thể nào.

b) Theo em, mỗi biện pháp đó có ý nghĩa như thế nào đối với việc xây dựng văn hoá tiêu dùng Việt Nam? Ngoài những biện pháp trên, em hãy kể tên một số biện pháp khác nhằm xây dựng văn hoá tiêu dùng Việt Nam.

c) Em có nhận xét gì về hành vi tiêu dùng của bạn H? Nếu là bạn của H, em sẽ đưa ra lời khuyên cho H như thế nào?

d) Là học sinh, em sẽ làm gì để góp phần xây dựng văn hoá tiêu dùng Việt Nam?

Em hãy chia sẻ hiểu biết của em về những nét đặc sắc của văn hoá tiêu dùng trong dịp Tết ở mỗi vùng miền ở nước ta (mâm cỗ, mâm ngũ quả ngày Tết của ba miền, các loại hoa trang trí, trang phục ngày Tết,...).