Bài 14: Quyền và nghĩa vụ công dân trong bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên (CD lớp 12) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy cho biết các chủ thể trong hình ảnh dưới đây đang thực hiện quyền và nghĩa vụ nào của công dân.

Em hãy đọc trường hợp, thông tin và trả lời câu hỏi

Trường hợp. Vào vụ mùa, trên cánh đồng của thôn B, các hộ gia đình đã sử dụng máy cuộn rơm để thu gom mang về sử dụng hoặc bán nhằm mang lại thu nhập cho gia đình. Tuy nhiên, ông H lại không thu gom rơm mà đốt ngay trên cánh đồng, làm khói bay mù mịt và ảnh hưởng đến tầm nhìn của người tham gia giao thông. Khi được ông T – trưởng thôn đến nhắc nhở và yêu cầu không được đốt rơm trên cánh đồng, ông H không nhất trí và cho rằng mình có quyền đốt thoải mái, đồng thời khẳng định không có quy định nào xử phạt về hành vi này.

Thông tin

1. Hiến pháp năm 2013

Điều 43. Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường.

2. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

Điều 4. Nguyên tắc bảo vệ môi trường (Trích)

1. Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân.

Điều 59. Bảo vệ môi trường nơi công cộng (Trích)

1. Cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm thực hiện quy định về bảo vệ môi trường và giữ gìn vệ sinh nơi công cộng; phân loại, chuyển rác thải vào từng loại thùng chứa rác công cộng hoặc đúng nơi quy định tập trung rác thải; không để vật nuôi gây mất vệ sinh nơi công cộng.

Điều 163. Khiếu nại, tố cáo về môi trường

1. Tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại về hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

2. Cá nhân có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường với cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố cáo.

Câu hỏi: 

a) Em hãy xác định các quyền của công dân trong bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên được thể hiện qua mỗi thông tin trên.

b) Theo em, các hộ gia đình trong trường hợp trên đã thực hiện quyền nào trong bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên?

c) Em hãy nhận xét hành vi của ông H. Hành vi đó có thể dẫn đến tác hại và hậu quả như thế nào?

Em hãy đọc tình huống, thông tin và trả lời câu hỏi

Tình huống 1. Phát hiện nhà máy của ông P đã xả nước thải trực tiếp chưa qua xử lí ra môi trường, nhưng bà K đã không báo cáo chính quyền địa phương mà chỉ chia sẻ với các thành viên trong gia đình. Ông M là chồng của bà K cho rằng, nếu có đầy đủ các thông tin và bằng chứng vi phạm của nhà máy thì nên gửi cho chính quyền để có các biện pháp can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, bà K lại không đồng ý với lí do sợ ông P biết sẽ trả thù gia đình mình.

Tình huống 2. Gia đình chị G có mở một cửa hàng ăn ở địa phương. Do lượng khách đông nên số rác thải xả ra hằng ngày rất nhiều. Trong quá trình thu gom, chị G muốn tiết kiệm thời gian nên đã yêu cầu nhân viên đổ hết rác thải vào các bao chứa và đưa đến nơi tập kết. Tuy nhiên, mẹ chị G khuyên con nên để nhân viên phân loại trước khi xả thải.

Thông tin 1

Điều 60. Bảo vệ môi trường đối với hộ gia đình, cá nhân (Trích)

1. Hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm sau đây:

a) Giảm thiểu, phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, thu gom và chuyển rác thải sinh hoạt đã được phân loại đến đúng nơi quy định;

b) Giảm thiểu, xử lí và xả nước thải sinh hoạt đúng nơi quy định; không để vật nuôi gây mất vệ sinh trong khu dân cư;

d) Chi trả kinh phí dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lí chất thải theo quy định của pháp luật;

đ) Tham gia hoạt động bảo vệ môi trường tại cộng đồng dân cư.

Điều 59. Bảo vệ môi trường nơi công cộng (Trích)

1. Cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm thực hiện quy định về bảo vệ môi trường và giữ gìn vệ sinh nơi công cộng; phân loại, chuyển rác thải vào từng loại thùng chứa rác công cộng hoặc đúng nơi quy định tập trung rác thải; không để vật nuôi gây mất vệ sinh nơi công cộng.

Điều 159. Quyền và nghĩa vụ của cộng đồng dân cư (Trích)

1. Đại diện cộng đồng dân cư trên địa bàn chịu tác động môi trường của dự án đầu tư, cơ sở, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp có quyền yêu cầu chủ dự án đầu tư, cơ sở cung cấp thông tin về bảo vệ môi trường;...

Thông tin 2. Tình trạng vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường ở tỉ lệ rất cao. Qua thanh tra, có 70% khu công nghiệp vi phạm các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, 60% khu công nghiệp không có hệ thống xử lí nước thải. Không ít các Sở Tài nguyên và Môi trường chưa chấp hành nghiêm, chưa thực hiện tốt trách nhiệm của các đoàn kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường của các cơ sở thuộc thẩm quyền quy định của pháp luật.

Cả nước hiện có 283 khu công nghiệp với hơn 550 000 m³ nước thải/ngày đêm; 615 cụm công nghiệp, nhưng trong đó chỉ khoảng hơn 5% có hệ thống xử lí nước thải tập trung; các cụm công nghiệp còn lại hoặc các cơ sở sản xuất tự xử lí nước thải hoặc xả trực tiếp ra môi trường.

(Theo Trần Văn Duy, Nguyễn Thị Phương Thảo (2021), Thực tiễn kiểm tra, thanh tra và xử lí vi phạm luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và một số giải pháp góp phần hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực hiện, Tạp chí Nghề luật, số 7/2021, trang 7)

Câu hỏi:

a) Em hãy nhận xét hành vi của các chủ thể trong hai tình huống trên. Em có đồng ý với suy nghĩ và việc làm của bà K và mẹ chị G không? Vì sao?

b) Em hãy xác định hành vi vi phạm nghĩa vụ bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên trong thông tin trên. Hành vi đó có thể dẫn đến tác hại và hậu quả gì?

Câu 1. Khẳng định nào sau đây là đúng với quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên? Vì sao?

A. Công dân có quyền khai thác và sử dụng mọi tài nguyên thiên nhiên.

B. Công dân bị xử phạt hành chính với hành vi vứt rác không đúng nơi quy định.

C. Công dân được sử dụng tất cả các loại hoá chất trong sản xuất nông nghiệp.

D. Công dân thực hiện hoạt động bảo vệ môi trường ở cả gia đình và nơi công cộng.

Câu 2. Hành vi nào sau đây vi phạm quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên? Vì sao?

A. Anh B dùng xe tải chở rác thải từ khu dân cư về nơi tập kết nhưng không có bạt che chắn, để rơi vãi rác ra đường.

B. Công ty H tiêu hủy hóa chất hết hạn sử dụng bằng công nghệ phù hợp theo quy định.

C. Bạn N đã cùng các bạn tham gia chương trình “Đổi rác tái chế lấy cây”.

D. Cơ sở sản xuất nước mắm của gia đình bà P luôn xử lí nước thải trước khi xả thải ra môi trường.

Câu 3. Cạnh gia đình nơi ông S đang sinh sống có xưởng sản xuất gỗ do ông T làm chủ đang hoạt động. Gần đây, tiếng ồn lớn từ máy cưa, máy đục và máy bào của xưởng gỗ đã ảnh hưởng đến giấc ngủ của người dân. Dù ông T đã sử dụng một số phương tiện phục vụ việc che chắn nhưng mùi sơn và bụi gỗ của xưởng vẫn phát tán ra không khí xung quanh. Mặc dù ông S và các hộ gia đình đã có ý kiến phản hồi nhưng ông T vẫn tiếp tục để xưởng gỗ hoạt động bình thường.

a) Em hãy nhận xét hành vi, việc làm của ông S, các hộ gia đình và ông T.

b) Nếu là ông S, em sẽ làm gì để thực hiện quyền, nghĩa vụ bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên?

4. Khi đi kiểm tra, anh D là cán bộ kiểm lâm đã phát hiện vợ chồng ông N đang tiến hành hoạt động trồng ngô trong khu vực rừng phòng hộ sau khi đã chặt phá một số cây. Ban đầu, ông N không thừa nhận hành vi chặt phá rừng của mình. Nhưng qua quá trình điều tra và thu thập các chứng cứ của cơ quan có thẩm quyền, vợ chồng ông N đã thừa nhận hành vi của mình.

a) Em hãy nhận xét hành vi của vợ chồng ông N.

b) Theo em, hành vi đó phải chịu hậu quả như thế nào?

Câu 5. Hưởng ứng phong trào “Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn” do nhà trường phát động, M là lớp trưởng đã tổ chức họp lớp thông qua nội dung hoạt động của phong trào và vận động các bạn tham gia. M dự định lớp sẽ thực hiện một buổi lao động tập thể cùng nhau quét dọn lớp học và khuôn viên nhà trường vào ngày Chủ nhật. Nhưng T lại không đồng ý với lí do bận các công việc cá nhân và học sinh lớp 12 cần tập trung vào nhiệm vụ học tập.

a) Em có đồng ý với ý kiến của T không? Vì sao?

b) Nếu là M, em sẽ giải thích cho T như thế nào?

1. Em hãy cùng các bạn thực hiện hoạt động thu gom rác có thể tái chế trong trường học, tạo ra những sản phẩm tái chế và chia sẻ để mọi người cùng học hỏi ý tưởng.

2. Em hãy cùng mọi người tích cực tham gia các hoạt động do Tổ tự quản bảo vệ môi trường ở địa phương tổ chức và chia sẻ với bạn bè về ý nghĩa của hoạt động đó.