Bài 9: Quyền và nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản; tôn trọng tài sản của người khác (CD lớp 12) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy chia sẻ cùng các bạn về các quyền và nghĩa vụ của công dân về sở hữu tài sản mà em biết.

Em hãy đọc các thông tin, trường hợp, tình huống dưới đây và trả lời câu hỏi

Thông tin

Quyền sở hữu:

- Quyền chiếm hữu.

- Quyền sử dụng.

- Quyền định đoạt.

Quyền chiếm hữu: Là quyền của chủ thể tự mình nắm giữ, quản lí, chi phối trực tiếp tài sản, bao gồm chiếm hữu có căn cứ pháp luật và chiếm hữu không có căn cứ pháp luật.

- Chiếm hữu có căn cứ pháp luật: Hình thức quản lí, nắm giữ, chi phối tài sản được pháp luật cho phép, thừa nhận.

+ Chủ sở hữu có quyền chiếm hữu tài sản của mình.

+ Người không phải chủ sở hữu cũng có quyền chiếm hữu:

• Khi được chủ sở hữu uỷ quyền quản lí tài sản;
• Khi người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị chôn, giấu, bị vùi lấp, do pháp luật quy định;
• Khi người được giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự; hoặc các trường hợp khác do pháp luật quy định.

- Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật:

+ Chiếm hữu không dựa trên cơ sở pháp luật, không được pháp luật cho phép, thừa nhận.

+ Khi người chiếm hữu không phải là chủ sở hữu tài sản nhưng có được tài sản không dựa trên cơ sở pháp luật, gồm: chiếm hữu ngay tình và chiếm hữu không ngay tình.

Quyền sử dụng

- Quyền sử dụng của chủ sở hữu: Chủ sở hữu có quyền sử dụng tài sản theo ý chí của mình nhưng không được làm thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

- Quyền sử dụng của người không phải chủ sở hữu: Người không phải là chủ sở hữu được sử dụng tài sản theo thoả thuận với chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.

Quyền định đoạt

- Quyền định đoạt của chủ sở hữu: Chủ sở hữu có quyền bán, trao đổi, tặng cho, cho vay, để thừa kế, từ bỏ quyền sở hữu, tiêu dùng, tiêu huỷ hoặc thực hiện các hình thức định đoạt khác phù hợp với quy định của pháp luật đối với tài sản.

- Người không phải là chủ sở hữu tài sản chỉ có quyền định đoạt tài sản theo uỷ quyền của chủ sở hữu hoặc theo quy định của pháp luật.

Trường hợp. Ông Hải là chủ sở hữu một chiếc xe ô tô tải nhỏ. Ông sử dụng xe của mình để vận chuyển thuê các loại hàng hoá, từ hàng tiêu dùng, hàng sản xuất cho đến vật liệu xây dựng cho các gia đình. Sau hai năm làm ăn thuận lợi, ông Hải đã bán chiếc xe tải nhỏ này, mua một chiếc xe tải lớn hơn để tiếp tục chở hàng cho khách có nhu cầu.

Tình huống 1. Gia đình ông C và bà B là hàng xóm liền kề, sống với nhau rất hoà thuận, vui vẻ. Khi ông C phá nhà cũ để xây ngôi nhà mới 2 tầng thì nhà của bà B bị nứt một số đoạn trên tường ở phần liền kề với ngôi nhà của ông C, cần phải cải tạo lại thì mới bảo đảm an toàn. Theo bà B, nguyên nhân tường bị nứt là do nhà ông C đã xây sát nhà bà, trong khi xây, ông C đã không áp dụng biện pháp an toàn, đào móng nhà sâu hơn móng nhà bà. Còn ông C thì cho rằng, nguyên nhân tường nhà bà B nứt không phải là do ông xây tường nhà sát vào mà do trước đây gia đình bà B làm móng không chắc, nên lâu ngày thì tường nứt.

Tình huống 2. Ông A là chủ đầu tư một công trình khách sạn 3 sao, có đầy đủ giấy chứng nhận đăng kí doanh nghiệp theo hình thức doanh nghiệp tư nhân của Sở Kế hoạch và Đầu tư và giấy phép xây dựng của Sở Xây dựng tỉnh. Trong khi thi công, ông A quyết định cho xây dựng vượt 800m² diện tích mặt sàn tầng 1, 2 và tầng 8 so với giấy phép xây dựng. Uỷ ban nhân dân tỉnh C đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với ông A vì hành vi xây dựng khách sạn vượt giấy phép, đồng thời yêu cầu ông A tháo dỡ toàn bộ công trình vi phạm.

Thông tin

Bộ luật Dân sự năm 2015

Điều 173. Nghĩa vụ tôn trọng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội (Trích)

Khi thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản thì chủ thể phải tôn trọng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, không được lạm dụng quyền để gây mất trật tự, an toàn xã hội, làm thiệt hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Điều 174. Nghĩa vụ tôn trọng quy tắc xây dựng

Khi xây dựng công trình, chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản phải tuân theo pháp luật về xây dựng, bảo đảm an toàn, không được xây vượt quá độ cao, khoảng cách mà pháp luật về xây dựng quy định và không được xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, người có quyền khác đối với tài sản là bất động sản liền kề và xung quanh.

Câu hỏi:

a) Trong các trường hợp và tình huống trên, ai là chủ sở hữu tài sản? Chủ sở hữu đã thực hiện quyền của mình như thế nào? Họ có thể được thực hiện quyền nào khác của chủ sở hữu?

b) Những người nào không phải là chủ sở hữu trong các trường hợp và tình huống trên? Chủ sở hữu và người không phải chủ sở hữu đã thực hiện đúng hay sai quyền của mình? Vì sao?

c) Theo em, quyền sở hữu của công dân bao gồm những quyền nào? Các quyền đó được hiểu như thế nào?

Em hãy đọc các tình huống, thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi

Tình huống 1. Bà M nuôi một đàn vịt 75 con. Một hôm, khi lùa đàn vịt về, bà thấy có 12 con vịt khác lạc vào đàn vịt của mình. Bà M đi hỏi các gia đình gần đó và báo với Uỷ ban nhân dân xã để thông báo trên loa truyền thanh xã, nhưng mãi không có ai đến nhận nên bà đành phải nuôi đàn vịt lạc đó. Tám ngày sau, ông T ở thôn dưới đến xin nhận lại 12 con vịt bị thất lạc. Sau khi ông T nêu đặc điểm của đàn vịt, thấy đúng, bà M đồng ý trả lại vịt, đồng thời yêu cầu ông T phải trả bà số tiền công nuôi vịt trong tám ngày qua, gồm tiền thức ăn của vịt và công sức của bà đã nuôi vịt trong những ngày này.

Tình huống 2. Anh K mượn xe máy của anh H đi chơi, hẹn 3 giờ sau trả lại. Chẳng may anh K gặp sự cố, chiếc xe máy bị đụng nên đã rách một đoạn yếm bánh xe trước. Anh K không sửa chữa xe mà mang trả ngay cho anh H.

Thông tin

Bộ luật Dân sự năm 2015

Điều 164. Biện pháp bảo vệ quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản (Trích)

1. Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền tự bảo vệ, ngăn chặn bất kì người nào có hành vi xâm phạm quyền của mình bằng những biện pháp không trái với quy định của pháp luật.

Điều 479. Nghĩa vụ bảo quản tài sản thuê (Trích)

1. Bên thuê phải bảo quản tài sản thuê, phải bảo dưỡng và sửa chữa nhỏ; nếu làm mất, hư hỏng thì phải bồi thường.

Điều 480. Nghĩa vụ sử dụng tài sản thuê đúng công dụng, mục đích

1. Bên thuê phải sử dụng tài sản thuê theo đúng công dụng của tài sản và đúng mục đích đã thoả thuận.

2. Trường hợp bên thuê sử dụng tài sản không đúng mục đích, không đúng công dụng thì bên cho thuê có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Điều 482. Trả lại tài sản thuê (Trích)

1. Bên thuê phải trả lại tài sản thuê trong tình trạng như khi nhận, trừ hao mòn tự nhiên hoặc theo đúng như tình trạng đã thoả thuận; nếu giá trị của tài sản thuê bị giảm sút so với tình trạng khi nhận thì bên cho thuê có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, trừ hao mòn tự nhiên.

Điều 493. Trả lại tài sản thuê khoán

Khi chấm dứt hợp đồng thuê khoán, bên thuê khoán phải trả lại tài sản thuê khoán ở tình trạng phù hợp với mức độ khấu hao đã thoả thuận; nếu làm mất giá trị hoặc giảm sút giá trị của tài sản thuê khoán thì phải bồi thường thiệt hại.

Điều 496. Nghĩa vụ của bên mượn tài sản (Trích)

1. Giữ gìn, bảo quản tài sản mượn, không được tự ý thay đổi tình trạng của tài sản; nếu tài sản bị hư hỏng thông thường thì phải sửa chữa.

2. Không được cho người khác mượn lại, nếu không có sự đồng ý của bên cho mượn.

3. Trả lại tài sản mượn đúng thời hạn; nếu không có thoả thuận về thời hạn trả lại tài sản thì bên mượn phải trả lại tài sản ngay sau khi mục đích mượn đã đạt được.

4. Bồi thường thiệt hại, nếu làm mất, hư hỏng tài sản mượn.

5. Bên mượn tài sản phải chịu rủi ro đối với tài sản mượn trong thời gian chậm trả.

Câu hỏi:

a) Theo em, các nhân vật trong hai tình huống trên có thực hiện nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác hay không? Thực hiện như thế nào?

b) Trong tình huống 2, anh K có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho anh H không? Vì sao?

1. Nhận định nào dưới đây là đúng? Giải thích vì sao.

A. Người được chủ sở hữu giao quản lí tài sản cũng có quyền sử dụng tài sản ấy.

B. Người không phải chủ sở hữu chỉ có quyền sử dụng tài sản trong phạm vi chủ sở hữu cho phép.

C. Người được chủ sở hữu trao quyền sử dụng tài sản không thể tự do sử dụng tài sản theo ý muốn của mình.

D. Trong mọi trường hợp, chỉ có chủ sở hữu mới có quyền định đoạt tài sản của mình.

2. Ông S và bà D kí kết với nhau hợp đồng thuê nhà. Theo hợp đồng, bà D thuê nhà mặt phố của gia đình ông S để bán hàng may mặc; nhà có hai phòng ngăn nhau bằng một bức tường. Sau khi thuê được hơn 1 tháng, thấy để riêng từng phòng thì chật chội, bà D đã thuê thợ đến phá bức tường ngăn này để hai phòng thông nhau cho rộng và thoáng. Con trai bà D khuyên bà nên hỏi và xin ý kiến đồng ý của ông S thì hãy làm, nhưng bà D không nghe. Bà nói: “Tôi mất tiền thuê nhà, tôi muốn làm gì là quyền của tôi!”.

Trong trường hợp trên, bà D đã thực hiện đúng hay sai quyền của mình? Vì sao?

3. Ông C là người trông giữ xe máy cho khách hàng của siêu thị P theo hợp đồng được kí kết giữa ông và siêu thị. Thực hiện nhiệm vụ của mình, ông C thường xuyên trông giữ xe cẩn thận và có trách nhiệm. Nhưng một lần, lợi dụng tình hình khách hàng ra vào đông, kẻ gian đã lấy trộm chiếc xe máy trong số xe ông C có trách nhiệm trông coi. Siêu thị đã yêu cầu ông C bồi thường cho chủ xe máy bị mất với giá trị tương đương thực tế của xe.

a) Theo em, ông C có quyền và nghĩa vụ gì khi thực hiện nhiệm vụ trông coi xe máy của siêu thị?

b) Trong trường hợp này, siêu thị yêu cầu ông C bồi thường cho chủ xe máy bị mất là đúng hay sai? Vì sao?

4. Gia đình ông B nuôi nhiều lợn nhưng không có hệ thống tiêu thoát nước, khí thải đảm bảo; nước và khí thải được thải trực tiếp vào đường thoát nước (không có nắp che) chung của xóm, làm ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường và những hộ dân xung quanh. Dù đã được nhắc nhở nhiều lần nhưng gia đình ông B vẫn không khắc phục, thậm chí tình trạng ô nhiễm ngày càng nặng hơn, gây bức xúc, ảnh hưởng đến đời sống của cộng đồng.

Theo em, khi nuôi lợn, ông B đã vi phạm nghĩa vụ nào của chủ sở hữu tài sản? Giải thích vì sao.

5. Nhà ông S và bà X cùng là hàng xóm của nhau, nhà sát vách. Khi sửa nhà, bà X làm thêm mái tôn che mưa nhưng lại không làm máng thoát nước. Mỗi khi trời mưa, nước từ mái tôn nhà bà X chảy tràn sang mái nhà ông S, gây thấm nước xuống các phòng bên dưới. Ông S nhiều lần yêu cầu bà X phải làm máng thoát nước nhưng bà X không đồng ý, vì cho rằng nhà ông S bị thấm không phải là do việc bà sửa nhà.

Khi sửa nhà là tài sản của mình, bà X đã không thực hiện nghĩa vụ gì của chủ sở hữu tài sản? Giải thích vì sao.

1. Em hãy cùng các bạn trong nhóm tìm hiểu về việc thực hiện nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác ở địa phương nơi em sinh sống.

2. Em hãy thiết kế một sản phẩm tuyên truyền về việc thực hiện nghĩa vụ công dân về tài sản.