Bài 6: Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CD lớp 12) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Khi quan sát các hình ảnh và thông điệp dưới đây, em liên tưởng đến trách nhiệm xã hội nào của doanh nghiệp? Em hãy nêu ý nghĩa của các việc làm đó.

Em hãy đọc thông tin, quan sát sơ đồ, trường hợp và trả lời câu hỏi:

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được xây dựng trên bốn nền tảng kinh tế, pháp lí, đạo đức và từ thiện, trong đó xã hội mong đợi doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận và tuân thủ pháp luật. Pháp luật thể hiện “các quy tắc của trò chơi” cơ bản cho hoạt động của doanh nghiệp. Xã hội kì vọng doanh nghiệp thực hiện sứ mệnh kinh doanh của mình trong khuôn khổ pháp lí do hệ thống pháp luật đặt ra.

(Theo Carroll A. B. (1979), “A three-dimensional conceptual model of corporate social performance”, Academy of Management Review, 4, p.500)

“Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là một khái niệm chùm bao gồm nhiều khái niệm khác như đạo đức kinh doanh, doanh nghiệp làm từ thiện, công dân doanh nghiệp, tính bền vững và trách nhiệm môi trường. Đó là một khái niệm rộng và luôn được thử thách trong từng bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội đặc thù.”

(Theo Matten, D., & Moon, J. (2004), Corporate social responsibility education in Europe, Journal of Business Ethics, 54: 323–337)

MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP

Theo Ngân hàng Thế giới, “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp cho việc phát triển kinh tế bền vững, thông qua những việc làm nâng cao chất lượng đời sống của người lao động và các thành viên trong gia đình họ; cho cộng đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp, cũng như sự phát triển chung của xã hội”.

(Theo World Bank (2010), Corporate social responsibility: Private Self Regulation is not enough. http://documents1.worldbank.org)

TỪ THIỆN - Trách nhiệm từ thiện: Tham gia các hoạt động cộng đồng, thiện nguyện, nhân đạo, tài trợ cho sáng kiến cộng đồng...

ĐẠO ĐỨC - Trách nhiệm đạo đức: Thực hiện tốt đạo đức kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh với đối thủ trên thị trường; sản xuất sản phẩm, dịch vụ hữu ích, không gây hại cho xã hội và môi trường; đối xử công bằng, khách quan với người lao động.

PHÁP LÍ - Trách nhiệm pháp lí: Tuân thủ pháp luật kinh doanh; thực hiện nghiêm chỉnh nghĩa vụ nộp thuế.

KINH TẾ - Trách nhiệm kinh tế: Giữ chi phí ở mức tối thiểu, tối đa hóa doanh thu, đầu tư phát triển kinh doanh, tạo ra và duy trì công ăn việc làm trong cộng đồng.

(Nguồn: Carroll, 1991)

Trường hợp 1. Công ty cổ phần B sản xuất hàng đồ chơi trẻ em. Từ nhiều năm nay, công ty đã thực hiện đầy đủ quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh, hằng năm đầu tư hàng tỉ đồng để xây dựng hệ thống xử lí nước thải bảo vệ môi trường; sản xuất đồ chơi không ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ em. Đồng thời, công ty còn thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai và nộp thuế cho Nhà nước theo quy định.

Trường hợp 2. Công ty C hoạt động trong lĩnh vực truyền thông. Trong nhiều năm qua, công ty thường xuyên thực hiện hoạt động quyên góp từ thiện giúp đỡ nhân dân các vùng gặp khó khăn, hoạn nạn. Công ty đã phát động phong trào “Vì miền Trung thân yêu”, nhằm chia sẻ khó khăn để đồng bào các tỉnh miền Trung vượt qua những cơn lũ lụt, nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của đông đảo cán bộ nhân viên công ty, đóng góp công sức để chia sẻ phần nào khó khăn với bà con miền Trung thân yêu.

Trường hợp 3. Là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng, công ty H luôn tạo mọi điều kiện để nhân viên công ty được làm việc trong một môi trường an toàn, thân thiện. Công ty đã xây dựng các chính sách đãi ngộ hợp lí, thỏa đáng cho đội ngũ nhân viên, như chế độ lương thưởng kịp thời, chế độ bảo hiểm xã hội, thăm hỏi nhân viên và thân nhân của họ, đảm bảo đầy đủ quyền lợi của người lao động.

Câu hỏi:

a) Từ thông tin trên, em hiểu thế nào là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp?

b) Em hãy làm rõ các hình thức thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được thể hiện qua tháp trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

c) Em hãy xác định mỗi trường hợp trên đề cập đến hình thức thực hiện trách nhiệm xã hội nào của doanh nghiệp.

Em hãy đọc thông tin, trường hợp, tình huống và trả lời câu hỏi

Thông tin. Trước bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, sự thay đổi về hành vi và nhận thức của người tiêu dùng nói riêng và toàn xã hội nói chung đã tạo ra cả áp lực và động lực mới cho doanh nghiệp trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội trong công tác bảo vệ môi trường và hoạt động vì cộng đồng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực môi trường hoặc đổi mới công nghệ sản xuất, quy trình sản xuất, phương thức quản lí để đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất, kinh doanh, tham gia vào hỗ trợ các chương trình có mục đích bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp đã chung tay tham gia hoạt động “Vì người nghèo”. Theo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trong năm 2022 Ủy ban đã vận động Quỹ “Vì người nghèo” và an sinh xã hội được trên 8.014 tỉ đồng, trong đó: Quỹ “Vì người nghèo” bốn cấp vận động được trên 2.204 tỉ đồng; các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp ủng hộ chương trình an sinh xã hội trực tiếp các địa phương trên 5.810 tỉ đồng.

(Theo Báo cáo Kết quả công tác Mặt trận năm 2022, chương trình phối hợp và thống nhất hành động năm 2023 của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Trường hợp. Bà H là giám đốc công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên. Nhiều năm liền, bà H đã bàn với lãnh đạo công ty ủng hộ, giúp đỡ, tặng sách cho học sinh, quyên góp tiền ủng hộ đồng bào các tỉnh miền Trung bị lũ lụt. Công ty còn xây nhà tình nghĩa cho những gia đình có công với đất nước, tặng sách giáo khoa cho hàng chục thư viện ở các trường phổ thông để hỗ trợ cho việc học tập của giáo viên và học sinh trong tỉnh. Công ty của bà H còn thực hiện các chế độ bảo đảm quyền lợi người lao động, tạo mối quan hệ gắn bó giữa cán bộ công nhân viên và công ty.

Tình huống. Ông S là giám đốc công ty cổ phần sản xuất hàng công nghiệp. Trong quá trình sản xuất, ông đã chỉ đạo công ty làm mọi cách để giảm chi phí sản xuất nhằm tăng lợi nhuận cho công ty, kể cả việc bỏ qua trách nhiệm của công ty về bảo vệ môi trường như thải khí thải vượt quá mức quy định và xả nước thải chưa qua xử lí vào nguồn nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và đời sống của người dân khu vực xung quanh. Đối với sản phẩm của công ty, khi sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường, ông S chỉ đạo công ty thay đổi một số linh kiện có giá rẻ hơn để lắp ráp vào sản phẩm, làm giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho công ty.

Câu hỏi:

a) Em hãy cho biết thông tin trên đề cập đến những trách nhiệm xã hội nào của doanh nghiệp. Em hãy nêu ý nghĩa của việc thực hiện trách nhiệm đó đối với xã hội và doanh nghiệp.

b) Trong trường hợp trên, bà H đã thực hiện trách nhiệm công dân khi làm giám đốc điều hành doanh nghiệp như thế nào?

c) Em nhận xét như thế nào về việc làm của ông S trong tình huống trên? Em hãy liệt kê các biểu hiện thiếu trách nhiệm đối với xã hội của một số doanh nghiệp và lấy ví dụ minh họa.

1. Nhận định nào dưới đây là đúng khi nói về thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp? Giải thích vì sao.

A. Xây nhà tình nghĩa cho người có công với đất nước là việc làm của Nhà nước, không thuộc trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

B. Ủng hộ tiền và hàng hoá cho các gia đình vùng lũ lụt là trách nhiệm xã hội bắt buộc của doanh nghiệp.

C. Sản xuất hàng hoá đạt tiêu chuẩn chất lượng quy định để bảo vệ người tiêu dùng là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

D. Bảo vệ quyền và lợi ích của người lao động không phải là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

2. Em hãy trả lời các câu hỏi về các trường hợp dưới đây:

Trường hợp 1. Trong những năm qua, công ty may mặc P đã thực hiện nhiều hoạt động từ thiện, tham gia các phong trào tình nguyện, giúp đỡ cộng đồng, sản xuất hàng hoá bảo vệ người tiêu dùng. Niềm tin của khách hàng đã tạo ra hình ảnh thương hiệu tích cực của công ty. Uy tín của công ty đã tạo ra những thế hệ khách hàng ngày càng tăng, qua đó doanh thu của công ty P đã tăng lên đáng kể.

Trường hợp 2. Công ty D chuyên sản xuất máy móc phục vụ cho nông nghiệp. Từ khi sản xuất, kinh doanh có hiệu quả, công ty luôn chú trọng bảo vệ môi trường, thực hiện các biện pháp giảm lượng chất thải như rác, khói bụi, nước xả thải, các chất thải rắn. Công ty D còn hợp tác với Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên và Ủy ban nhân dân tỉnh K để bảo tồn các vùng đất ngập nước tự nhiên và các môi trường sống khác. Công ty đầu tư xây dựng ba công trình công cộng cho cộng đồng, đáp ứng các tiêu chí công trình xanh, được công nhận là sản phẩm xanh.

Câu hỏi:

a) Theo em, công ty trên đã thực hiện những hình thức trách nhiệm xã hội nào?

b) Những hoạt động của công ty trên đã mang lại lợi ích gì cho xã hội và công ty?

Gợi ý câu trả lời:

- Trường hợp 1: Đề cập đến việc thực hiện trách nhiệm đạo đức và trách nhiệm từ thiện, tình nguyện của doanh nghiệp. Việc làm đó góp phần hỗ trợ giải quyết những khó khăn, thách thức của cộng đồng và xã hội.

- Trường hợp 2: Đề cập đến việc thực hiện trách nhiệm kinh tế, pháp lí và đạo đức của doanh nghiệp. Việc làm đó góp phần thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh việc mang lại lợi ích cho xã hội, việc làm của hai doanh nghiệp trong hai trường hợp trên còn mang đến nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, tạo ra hình ảnh thương hiệu tích cực, tạo dựng tên tuổi, hình ảnh xã hội của doanh nghiệp, tạo dựng niềm tin đối với công chúng và tăng lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

3. Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Doanh nghiệp H thường xuyên trả chậm lương cho nhân viên, chậm nộp bảo hiểm xã hội cho người lao động, không áp dụng đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn lao động.

Tình huống 2. Vì mục tiêu lợi nhuận là trên hết, doanh nghiệp K đã chủ trương sử dụng nguyên liệu giá rẻ, với thành phẩm có hại cho sức khỏe người tiêu dùng để tiết kiệm chi phí sản xuất.

Câu hỏi:

Em có đồng tình với các việc làm của các doanh nghiệp trên không? Theo em, trước những việc làm của các doanh nghiệp thiếu trách nhiệm với xã hội, chúng ta cần có thái độ như thế nào?

4. Bằng hiểu biết của mình về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, em hãy bình luận ý kiến dưới đây:

“Khi bàn về thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, có ý kiến cho rằng, bên cạnh những doanh nghiệp tích cực thực hiện trách nhiệm xã hội, vẫn còn những nhà máy gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, không đảm bảo vấn đề an toàn thực phẩm, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trong rau quả,... Điều này đã dấy lên mối lo ngại to lớn về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong nước, là những hồi chuông cảnh tỉnh đối với đạo đức, văn hóa doanh nghiệp nước ta.”

5. Em hãy phân tích và làm rõ vai trò của Nhà nước và doanh nghiệp trong việc thúc đẩy trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở nước ta hiện nay.

Mỗi nhóm tìm hiểu một hình thức thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở địa phương theo nội dung:
- Tên các doanh nghiệp và lĩnh vực hoạt động;
- Hình thức thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp;
- Kết quả đạt được về thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.