Bài 10: Quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân và gia đình (CD lớp 12) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy nêu những quyền và nghĩa vụ của công dân được đề cập đến trong các câu ca dao sau và chia sẻ những điều em biết về các quyền và nghĩa vụ đó.

“Vợ chồng là nghĩa cả đời
Ai ơi chớ nghĩ những lời thiệt hơn.”

“Thương nhau gặp khúc sông vơi
Khó khăn, gian hiểm chẳng rời thuỷ chung.”

Em hãy đọc các trường hợp, thông tin dưới đây:

Trường hợp 1. Anh T (20 tuổi) và chị H (18 tuổi) dự định kết hôn sau một thời gian yêu nhau. Gia đình của chị H cho rằng cả hai còn quá trẻ nên đã ngăn cản. Mặc dù không thuyết phục được gia đình nhưng chị H và anh T vẫn quyết định đến Uỷ ban nhân dân xã nơi chị H sinh sống để làm thủ tục đăng kí kết hôn. Sau khi được trao Giấy chứng nhận kết hôn, hai người đã tổ chức đám cưới trước sự chứng kiến của bạn bè, đồng nghiệp, người thân.

Trường hợp 2. Chị K và anh P kết hôn năm 2018. Trong thời gian chung sống, vợ chồng chị K thường xuyên bất đồng ý kiến, cãi vã nhau. Nhận thấy hôn nhân không hạnh phúc nên cả hai người đã gửi đơn xin li hôn đến Toà án và được giải quyết thuận tình li hôn. Do chị K nhận nuôi con nên Toà án đã xử anh P phải thực hiện cấp dưỡng cho con đến khi đủ 18 tuổi. Sau li hôn, anh P không thực hiện cấp dưỡng cho con với lí do chị K có đủ điều kiện kinh tế để chăm sóc con, không cần anh cấp dưỡng.

Trường hợp 3. Khi biết chị B và anh A yêu nhau, bố mẹ chị B tìm mọi cách ngăn cản, muốn chị B lấy anh M vì hai gia đình đã hứa hôn. Trước áp lực gia đình, chị B và anh M đã kết hôn theo quy định của pháp luật. Khi hai người sống với nhau 3 năm thì chị B phát hiện chồng mình đi làm ăn ở tỉnh khác đã chung sống như vợ chồng với chị D và có với nhau một con trai hơn 2 tuổi.

Câu hỏi:

a) Em hãy nhận xét hành vi của các chủ thể trong từng trường hợp trên.

b) Dựa vào nội dung trong hộp “Em cần biết”, hãy xác định những quy định của pháp luật về quyền mà các chủ thể đó được hưởng và nghĩa vụ các chủ thể đó phải thực hiện.

c) Theo em, những chủ thể nào trong các trường hợp trên có hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân? Hậu quả của những hành vi đó là gì?

d) Hãy nêu thêm một số quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân mà em biết.

Em hãy đọc trường hợp, thông tin và trả lời câu hỏi:

Trường hợp 1. Gia đình anh G và chị N có hai người con là A và B. Hằng ngày, chị N rất quan tâm đến việc học tập của các con, chị thường hỗ trợ các con trong việc làm bài tập và đảm bảo các con có môi trường học tập tốt. Khi biết A muốn tham gia câu lạc bộ nghệ thuật, chị N rất lo lắng vì sợ con đam mê nhất thời mà ảnh hưởng đến học tập. Anh G khuyên vợ nên lắng nghe và tôn trọng ý kiến của con, anh bàn với vợ về việc sắp xếp thời gian để hỗ trợ con theo đuổi ước mơ của mình.

Trường hợp 2. Anh H làm nghề thợ xây, mỗi khi đi làm anh thường đưa cậu con trai lớn 14 tuổi đi cùng. Khi thấy con phải làm một số việc nặng nhọc, vợ anh phản đối thì anh H nói rằng, việc con tham gia lao động sớm sẽ giúp con tự lập, hoà nhập tốt với cộng đồng. Nhà mình kinh tế khó khăn, ngoài việc học, các con còn phải biết giúp đỡ gia đình, làm công việc nhà, phụ giúp công việc với bố.

Câu hỏi:

a) Dựa vào nội dung trong hộp “Em cần biết”, hãy xác định những quy định của pháp luật về quyền mà các chủ thể trong những trường hợp trên được hưởng và nghĩa vụ các chủ thể đó phải thực hiện.

b) Em hãy chỉ ra những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ và con trong Trường hợp 2. Nêu hậu quả của những hành vi đó.

c) Em hãy nêu thêm một số quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ và con.

Em hãy đọc các thông tin, trường hợp, tình huống và trả lời các câu hỏi.

Thông tin 1

Thông tin 2. Hiện nay, ở nước ta hệ thống chính sách ưu tiên, tạo điều kiện cho người dân tộc thiểu số thực hiện quyền học tập bao gồm: chính sách học bổng, miễn giảm học phí, trợ cấp xã hội, hỗ trợ chi phí ăn, ở, học tập; chính sách cử tuyển, ưu tiên tuyển sinh vào đại học, cao đẳng; chính sách phát triển giáo dục đối với các dân tộc rất ít người,... về cơ bản đã đáp ứng được mong mỏi của đồng bào dân tộc thiểu số. Ví dụ, việc thực hiện chính sách cử tuyển cho học sinh dân tộc thiểu số vào các trường đại học, cao đẳng thời gian qua đã tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh dân tộc thiểu số được tiếp cận giáo dục trình độ cao và tạo nguồn cán bộ dân tộc thiểu số tương lai. Trong những năm qua, đã có hàng nghìn con em đồng bào các dân tộc thiểu số được đi học theo chính sách cử tuyển, nhiều dân tộc thiểu số như Hà Nhì, Cờ Lao, Pà Thẻn, Kháng, Bố Y, Lào,... lần đầu tiên có học sinh cử tuyển học tập tại các trường trung cấp, cao đẳng, đại học.

(Theo Đào Thị Tùng, Thực hiện pháp luật về quyền học tập của người dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Tạp chí Lí luận chính trị, số 1/2021, tr. 87-93)

Trường hợp. K đã nhận được giấy báo trúng tuyển vào lớp 10 của một trường trung học phổ thông ở địa phương. Nhưng do hoàn cảnh gia đình có nhiều khó khăn về kinh tế nên K còn băn khoăn không biết có thể tiếp tục đi học được không. Biết được hoàn cảnh của K, Chi hội khuyến học thôn A và Ban khuyến học xã đã đến động viên, trao thưởng và dành một suất học bổng để hỗ trợ K.

Tình huống 1. Khi chia sẻ với T về nguyện vọng học tập trong tương lai, M đã khẳng định bản thân sẽ theo học ngành lập trình. M cũng đã tham khảo và được cung cấp các thông tin tuyển sinh từ một số trường đại học và nhận thấy ngành lập trình phù hợp với năng lực của bản thân. Tuy nhiên, T lại không tán thành với lí do việc theo học ngành nghề nào ở bậc đại học nên để bố mẹ quyết định sẽ tốt hơn.

Tình huống 2. Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, chị H đã đi làm ở một công ty để hỗ trợ bố mẹ về kinh tế. Gần đây, chị H muốn nghỉ làm để đi học tiếp nhằm nâng cao trình độ. Biết được ý định của chị H, anh D là Giám đốc của công ty đã khuyên chị không nên nghỉ làm mà có thể lựa chọn học đại học theo hình thức vừa làm vừa học cho phù hợp với điều kiện của bản thân.

Câu hỏi:

a) Căn cứ vào thông tin 1, em hãy xác định quyền học tập của công dân trong thông tin 2 và trường hợp trên.

b) Em có đồng ý với ý kiến của bạn T trong tình huống 1 không? Vì sao?

c) Nếu là chị H trong tình huống 2, em sẽ làm gì để thực hiện quyền học tập của mình?

Thông tin 

[Ảnh}

Trường hợp 1. Vợ chồng anh T sống chung với bố mẹ của anh T. Việc đóng góp tiền sinh hoạt chung hằng tháng do chị N, vợ anh T, đảm nhiệm. Mỗi khi cần góp những khoản tiền lớn để sửa chữa nhà, mua sắm thiết bị có giá trị, anh T thường bàn bạc với vợ. Khi anh T được bố mẹ cho một căn nhà, vợ chồng anh dọn ra ở riêng tại căn nhà đó. Chị N nghĩ giữa vợ chồng rất cần sự bình đẳng, nhất là trong vấn đề tài sản, vì thế chị đã đưa toàn bộ số tiền mình tiết kiệm được trước khi kết hôn cho chồng và muốn anh ghi tên chị vào Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất ở của căn nhà.

Trường hợp 2. Gần đây, do công việc làm ăn gặp khó khăn nên anh A thường xuyên cáu gắt, bực tức với vợ là chị B, thậm chí có lúc còn xúc phạm, đay nghiến khiến chị B thấy rất áp lực. Một lần khi say rượu, anh A đổ lỗi rằng do vợ ngăn cản, không biết cách ủng hộ, động viên, hỗ trợ công việc của chồng nên làm ăn mới thất bại. Chị B có nói lại mấy câu thì bị anh A đánh và phải nhập viện.

Câu hỏi

a) Em hãy dựa vào nội dung hộp “Em cần biết” để xác định các quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng được thể hiện trong thông tin và Trường hợp 1.

b) Theo em, suy nghĩ của chị N trong Trường hợp 1 có đúng không? Vì sao?

c) Em hãy nhận xét hành vi của các chủ thể trong Trường hợp 2 và nêu hậu quả của những hành vi đó.

1. Em hãy trả lời các câu hỏi sau:

a) Nam, nữ có quyền tự quyết định hôn nhân của mình, nhưng có bắt buộc phải lắng nghe ý kiến của cha mẹ không? Vì sao?

b) Sau khi kết hôn, người chồng tìm cách để vợ phải nghỉ việc để ở nhà chăm sóc gia đình là đúng hay sai? Pháp luật quy định vấn đề này như thế nào?

c) Bố mẹ có quyền yêu cầu con trai đang làm việc trên thành phố phải về quê lấy vợ không? Vì sao?

d) Trong gia đình, người chồng quyết định những việc lớn như mua nhà, mua xe; người vợ quyết định những việc nội trợ, nuôi dạy con là đúng hay sai? Vì sao?

e) Với con chưa thành niên, cha mẹ có quyền yêu cầu con lao động để rèn luyện sức khoẻ và tăng cường tính tự lập là đúng hay sai? Vì sao?

2. Trong các trường hợp dưới đây, ai thực hiện đúng, ai thực hiện chưa đúng quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân và gia đình? Vì sao?

a. Chị B (17 tuổi) và anh C (22 tuổi) được cha mẹ tổ chức đám cưới nhưng không đăng kí kết hôn. Cả hai cho rằng, chỉ khi bị ép lấy nhau thì mới vi phạm, còn họ tự nguyện nên không vi phạm pháp luật.

b. Chị H muốn tham gia một khoá học 3 tháng để nâng cao nghiệp vụ. Chị đề nghị chồng mình thu xếp công việc ở cơ quan, thay chị đảm nhận việc chăm sóc con cái và bố mẹ hai bên.

c. Vợ chồng anh K sống chung với bố mẹ của anh K, thỉnh thoảng anh K vào bếp nấu ăn cho cả nhà nhưng bố mẹ của anh K tỏ thái độ không hài lòng.

3. Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

a. Anh T và chị G kết hôn và có một con trai 8 tháng tuổi. Do mâu thuẫn giữa hai vợ chồng và giữa anh T với gia đình nhà vợ nên đã có lần chị G nói với anh T việc li hôn. Một lần hai người cãi nhau rất to, chị G mang con trai về nhà mẹ đẻ. Khi anh T đến thăm con thì chị G không đồng ý và đuổi anh về.

Em nhận xét như thế nào về hành vi của các chủ thể trong tình huống trên? Nếu là người thân của chị G, em sẽ làm như thế nào?

b. Nhiều người nói về việc gia đình anh V sinh con một bề, nhưng anh không quan tâm. Anh nghĩ mình cứ lo cho các con học hành đàng hoàng và có cuộc sống vui vẻ, biết yêu thương mọi người, hiếu kính ông bà, cha mẹ là đã tròn bổn phận của người làm cha. Anh thường nói với mọi người, khu nhà anh ở có gia đình phân biệt đối xử giữa các con nên anh em bất hoà. Có nhà vì mong có nếp, có tẻ nên sinh đẻ không kế hoạch, vợ chồng phải bận rộn kiếm tiền nuôi con nên không có thời gian chăm sóc, dạy dỗ. Nhìn cảnh đó anh thương cho bọn trẻ.

Em nhận xét như thế nào về suy nghĩ của anh V? Nếu đóng vai là cán bộ tổ dân phố trong khu nhà anh V đang ở, em sẽ làm gì khi chứng kiến các gia đình chưa thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân và gia đình?

Em hãy cùng bạn thiết kế một sản phẩm tuyên truyền các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân và gia đình.