Bài 5. Một số vấn đề của pháp luật lao động về tiền lương và tiền thưởng, bảo hiểm xã hội, tranh chấp và giải quyết tranh chấp lao động (CD lớp 11) | Sách chuyên đề - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Giả định em là người lao động, giữa em và người sử dụng lao động có tranh chấp về tiền lương hoặc bảo hiểm xã hội, em sẽ làm như thế nào để bảo vệ quyền lợi của mình?

Em hãy đọc thông tin, trường hợp và trả lời câu hỏi
Thông tin 1. Bộ luật Lao động năm 2019
Điều 90. Tiền lương (Trích)
1. Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thoả thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.
Điều 94. Nguyên tắc trả lương (Trích)
1. Người sử dụng lao động phải trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn cho người lao động. Trường hợp người lao động không thể nhận lương trực tiếp thì người sử dụng lao động có thể trả lương cho người được người lao động uỷ quyền hợp pháp.
Điều 95. Trả lương (Trích)
1. Người sử dụng lao động trả lương cho người lao động căn cứ vào tiền lương đã thoả thuận, năng suất lao động và chất lượng thực hiện công việc.
Câu hỏi:
a) Trong thông tin trên, theo em những chủ thể nào được hưởng tiền lương, tiền thưởng?
b) Theo em, việc trả lương cho người lao động phải thực hiện theo những nguyên tắc nào?

Trường hợp. Anh K làm nhân viên kĩ thuật tại công ty X. Thời gian gần đây, công ty X mở rộng quy mô và địa bàn sản xuất. Do yêu cầu công việc nên anh K thường xuyên phải di chuyển địa bàn làm việc và làm thêm giờ vào ban đêm. Anh K không đồng ý với mức lương được trả khi làm thêm giờ nên đã kiến nghị nhiều lần.
Câu hỏi:
a) Theo em, anh K có thể được hưởng những khoản tiền nào từ công việc của mình? Anh K có quyền được kiến nghị không?
b) Hãy nêu những quy định của pháp luật về trả lương làm thêm giờ vào ban đêm và ngừng làm việc mà em biết.

Thông tin 2. Theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/5/2018, Hội nghị lần thứ VII Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XII) về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp, cơ cấu tiền lương mới gồm: lương cơ bản (chiếm khoảng 70% tổng quỹ lương); các khoản phụ cấp (chiếm khoảng 30% tổng quỹ lương); bổ sung tiền thưởng (quỹ tiền thưởng bằng khoảng 10% tổng quỹ tiền lương của năm, không bao gồm phụ cấp).
Câu hỏi: Hãy trình bày hiểu biết của em về lương cơ bản, các khoản phụ cấp, quỹ tiền thưởng trong thông tin bên. Theo em, việc cải cách chính sách tiền lương có tác động như thế nào đến các chủ thể tham gia quan hệ lao động?

Trường hợp. Anh K làm nhân viên kĩ thuật tại công ty X. Thời gian gần đây, công ty X mở rộng quy mô và địa bàn sản xuất. Do yêu cầu công việc nên anh K thường xuyên phải di chuyển địa bàn làm việc và làm thêm giờ vào ban đêm. Anh K không đồng ý với mức lương được trả khi làm thêm giờ nên đã kiến nghị nhiều lần.
Câu hỏi:
a) Theo em, anh K có thể được hưởng những khoản tiền nào từ công việc của mình? Anh K có quyền được kiến nghị không?
b) Hãy nêu những quy định của pháp luật về trả lương làm thêm giờ vào ban đêm và ngừng làm việc mà em biết.

Thông tin 2. Theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/5/2018, Hội nghị lần thứ VII Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XII) về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp, cơ cấu tiền lương mới gồm: lương cơ bản (chiếm khoảng 70% tổng quỹ lương); các khoản phụ cấp (chiếm khoảng 30% tổng quỹ lương); bổ sung tiền thưởng (quỹ tiền thưởng bằng khoảng 10% tổng quỹ tiền lương của năm, không bao gồm phụ cấp).
Câu hỏi:
Hãy trình bày hiểu biết của em về lương cơ bản, các khoản phụ cấp, quỹ tiền thưởng trong thông tin bên. Theo em, việc cải cách chính sách tiền lương có tác động như thế nào đến các chủ thể tham gia quan hệ lao động?

Em hãy đọc các trường hợp và trả lời câu hỏi
Trường hợp 1. Chị V là công nhân của xí nghiệp X. Trong hơn 10 năm làm việc, chị V đóng bảo hiểm xã hội theo đúng quy định. Đầu năm nay, xí nghiệp X tổ chức khám sức khoẻ định kì cho công nhân, chị V đi khám và được yêu cầu giám định bệnh nghề nghiệp. Kết quả chị bị bệnh nghề nghiệp tỉ lệ tổn thương 5%. Chị V được xí nghiệp cho nghỉ làm để điều trị và phục hồi chức năng lao động. Toàn bộ chi phí khám chữa bệnh, tiền bồi thường, tiền trợ cấp, tiền lương,... chị V được nhận trong thời gian nghỉ điều trị bệnh được xí nghiệp chi trả.
Trường hợp 2. Anh B làm việc tại một công ty được 21 năm 6 tháng và đã xin nghỉ việc từ tháng 5/2019, lúc nghỉ việc anh 43 tuổi. Từ khi nghỉ việc đến nay, anh B không liên hệ với cơ quan bảo hiểm xã hội để làm hồ sơ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội. 
Trường hợp 3. Vào dịp nghỉ hè, do khéo tay nên bạn H (17 tuổi) được sự đồng ý của bố mẹ đã xin vào làm việc tại xí nghiệp thêu của chị T gần nhà để kiếm tiền chuẩn bị cho năm học mới. Mẹ của H đã đại diện cho H kí kết hợp đồng lao động không xác định thời hạn với chị T và nhận được yêu cầu H phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Câu hỏi:
a) Em nhận xét như thế nào về những chi phí mà xí nghiệp X chi trả cho chị V? Những chi phí đó được lấy từ nguồn kinh phí nào? Vì sao chị V lại được xí nghiệp hỗ trợ hưởng toàn bộ chi phí trong thời gian điều trị bệnh?
b) Trong trường hợp 2, anh B có bị mất quyền lợi từ bảo hiểm không?
c) Theo em, bạn H có phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc không? Vì sao? Hãy kể tên các loại hình bảo hiểm xã hội mà em biết.

Em hãy đọc các trường hợp và trả lời câu hỏi
Trường hợp 1. Doanh nghiệp M có trụ sở đóng tại tỉnh X. Do 6 tháng đầu năm doanh nghiệp làm ăn thua lỗ nên Ban giám đốc đã quyết định thu hẹp sản xuất bằng việc giải thể xưởng sản xuất Y thuộc doanh nghiệp M. Giám đốc doanh nghiệp đã ra quyết định chấm dứt hợp đồng lao động đối với 30 lao động thuộc phân xưởng Y và giải quyết chế độ trợ cấp thôi việc cho họ. Những lao động này không đồng ý với quyết định của giám đốc doanh nghiệp nên đã đồng loạt gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền yêu cầu giải quyết.
Trường hợp 2. Anh H làm việc tại công ty M theo hợp đồng không xác định thời hạn. Sau 2 năm anh H được bầu làm Chủ tịch công đoàn của công ty M. Lấy danh nghĩa Chủ tịch công đoàn, anh H đã kêu gọi người lao động đình công phản đối chính sách tiền lương của công ty M. Hưởng ứng lời kêu gọi, người lao động của công ty đã viết một bản yêu cầu gửi tới giám đốc công ty với tuyên bố nếu trong 3 ngày không có quyết sách thoả đáng về tiền lương cho người lao động trong công ty thì họ sẽ đồng loạt nghỉ việc. Vì việc này, giám đốc công ty đã sa thải anh H. Nhận quyết định, anh H đã gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền đề nghị giải quyết.
Câu hỏi:
a) Em nhận xét như thế nào về tranh chấp lao động xảy ra trong các trường hợp trên? Theo em, nguyên nhân nào dẫn đến những tranh chấp lao động đó?
b) Có ý kiến cho rằng, tranh chấp lao động trong trường hợp 1 là tranh chấp cá nhân, trong trường hợp 2 là tranh chấp tập thể, em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
c) Theo em, cơ quan, tổ chức nào có thẩm quyền giải quyết yêu cầu của những người lao động trong các trường hợp trên? Trình tự, thủ tục giải quyết như thế nào?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với nhận định nào dưới đây? Vì sao?
A. Thời điểm trả lương do hai bên thoả thuận và được ấn định vào một thời điểm cố định trong tháng.
B. Người lao động trong thời gian thử việc bắt buộc phải tham gia bảo hiểm xã hội.
C. Tiền lương được xác định bởi các yếu tố như chức danh, kĩ năng, bằng cấp, kinh nghiệm và một số yếu tố khác tuỳ thuộc vào mỗi công ty.
D. Tiền thưởng do doanh nghiệp tự quyết định dựa trên các quy chế của doanh nghiệp và tham khảo các tổ chức đại diện cho tập thể người lao động.
E. Lao động nữ đã đóng bảo hiểm được 4 tháng thì trong thời gian nghỉ sinh con được hưởng chế độ thai sản từ bảo hiểm xã hội.

2. Em hãy đóng vai người đại diện cho cơ quan bảo hiểm xã hội để tư vấn cho đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội trong các trường họp sau: 
a. Bà M là lao động trong công ty X, đã tham gia đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, đồng thời vừa có thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện, sắp đến tuổi nghỉ hưu, bà M muốn biết mình được hưởng chế độ như thế nào?
b. Ông T nghe đài và nói với vợ việc mình nghỉ hưu có thể nhận lương và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản tiền gửi của người lao động mở tại ngân hàng. Vợ ông T lại cho rằng, người về hưu phải đến trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan bảo hiểm xã hội uỷ quyền để nhận lương. Vợ chồng ông T muốn được giải đáp về vấn đề này.
c. Lãnh đạo công ty H quyết định trích 10% Quỹ bảo hiểm xã hội của công ty để tổ chức các hoạt động du lịch, tham quan cho người lao động trong công ty. Một số nhân viên trong công ty băn khoăn không biết sử dụng Quỹ bảo hiểm như thế có vi phạm quy định của pháp luật không.

3. Em hãy xử lí các tình huống sau:
Tình huống 1. Chị K đang làm công nhân tại một công ty trách nhiệm hữu hạn. Ba tháng vừa rồi chị K và nhiều người lao động trong công ty chưa được nhận lương, mặc dù lãnh đạo công ty đã hứa nhiều lần. Trong công ty không có tổ chức công đoàn nên không ai đứng ra bảo vệ cho người lao động. Chị K đã gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền đề nghị giải quyết.
Câu hỏi:
a) Em nhận xét như thế nào về tranh chấp lao động trong trường hợp này?
b) Nếu là người thân của chị K, em sẽ hướng dẫn chị K thực hiện trình tự, thủ tục như thế nào để bảo vệ quyền lợi của mình và những người lao động khác?
Tình huống 2. Công ty V đã kí hợp đồng lao động với chị H, thời hạn hợp đồng là 12 tháng. Sau 3 tháng làm việc, công ty V đã cử chị H đi đào tạo 3 tháng tại Hàn Quốc và chi trả mọi chi phí. Trước khi đi, chị H đã kí vào bản cam kết “Khi về nước sẽ làm việc trong công ty ít nhất 5 năm, nếu tự ý thôi việc trước 5 năm thì phải bồi thường toàn bộ chi phí mà công ty đã bỏ ra cho chị đi học”. Sau khi về nước, tiếp tục làm việc cho công ty V được 2 năm thì chị H gửi đơn xin thôi việc với lí do gia đình chị chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh nên không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã kí với công ty, sau đó chị H chính thức nghỉ việc. Công ty V gửi công văn yêu cầu chị H phải bồi thường toàn bộ chi phí đào tạo là 500 triệu đồng. Chị H không đồng ý bồi thường nên công ty V đã gửi đơn đề nghị Toà án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp giữa công ty và chị H.
Câu hỏi:
a) Em nhận xét như thế nào về tranh chấp lao động trong trường hợp này?
b) Nếu chị H không muốn phải bồi thường chi phí đào tạo, chị H cần làm gì?

Em hãy sưu tầm các quy định pháp luật lao động về tiền lương, tiền thưởng, bảo hiểm xã hội, tranh chấp, giải quyết tranh chấp lao động và xây dựng thành bộ câu hỏi (có đáp án) để sử dụng cho buổi toạ đàm với chủ đề “Tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động”.