Bài 15: Những vấn đề chung về pháp luật quốc tế (CD lớp 12) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy chia sẻ những hiểu biết của em về pháp luật quốc tế trong một lĩnh vực cụ thể.

Em hãy đọc thông tin, tình huống dưới đây và trả lời câu hỏi:

Pháp luật quốc tế là hệ thống các nguyên tắc và quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ quốc tế liên quốc gia, như quan hệ giữa các quốc gia, quan hệ giữa các quốc gia với tổ chức quốc tế liên chính phủ, quan hệ giữa các tổ chức quốc tế liên chính phủ với nhau.

Chủ thể của pháp luật quốc tế gồm: quốc gia; các tổ chức quốc tế liên chính phủ (liên quốc gia); các dân tộc đang đấu tranh giành quyền tự quyết.

Điều ước quốc tế là văn bản pháp luật quốc tế do các quốc gia và chủ thể khác của pháp luật quốc tế thoả thuận xây dựng nên, nhằm điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia và các chủ thể đó trong lĩnh vực an ninh, chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học kĩ thuật, lãnh thổ, môi trường,... Điều ước quốc tế là bộ phận chủ yếu của pháp luật quốc tế.

Câu hỏi: Em hiểu thế nào là pháp luật quốc tế?

Tình huống. Do mâu thuẫn, tranh chấp lãnh thổ kéo dài giữa quốc gia A và quốc gia B trong nhiều năm mà chưa được giải quyết, quốc gia A đã dùng vũ lực tấn công vào lãnh thổ của quốc gia B, vi phạm nghiêm trọng pháp luật quốc tế. Quốc gia B đã yêu cầu Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc can thiệp. Căn cứ vào pháp luật quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên hợp quốc, Hội đồng Bảo an đã ra nghị quyết yêu cầu quốc gia A tôn trọng pháp luật quốc tế, rút quân đội, lập lại hoà bình, an ninh ở quốc gia B. Quốc gia A buộc phải thực hiện nghị quyết của Liên hợp quốc, rút quân đội ra khỏi lãnh thổ quốc gia B.

Thông tin. Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) được kí ngày 30/6/2019, có hiệu lực từ ngày 01/8/2020 sau khi được hai bên phê chuẩn. Việc kí kết và phê chuẩn EVFTA là phù hợp với chủ trương, chính sách đối ngoại của Việt Nam, thể hiện quyết tâm của cả Việt Nam và EU trong việc thúc đẩy quan hệ song phương, góp phần đưa quan hệ giữa hai bên phát triển sâu rộng và thực chất hơn.

Việc thực thi EVFTA đã tạo động lực mới, mạnh mẽ cho quan hệ Việt Nam – EU, mở ra các “cánh cửa cơ hội” hợp tác rộng lớn, góp phần đẩy mạnh hoạt động giao thương, kết nối đầu tư cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Sau một năm đi vào triển khai, Hiệp định EVFTA đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Theo Bộ Ngoại giao, trong 9 tháng đầu năm 2021, tổng kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU đạt 41,29 tỉ USD, tăng 13,4% so với cùng kì năm 2020.

(Theo nhandan.vn, ngày 05/6/2023)

Câu hỏi:

a) Trong tình huống trên, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã căn cứ vào cơ sở nào để buộc quân đội của quốc gia A rút khỏi lãnh thổ quốc gia B? Điều đó thể hiện vai trò nào của pháp luật quốc tế?

b) Vai trò nào của pháp luật quốc tế được thể hiện trong thông tin trên? Thể hiện như thế nào?

Gợi ý câu trả lời:

a) Trong tình huống, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã căn cứ vào pháp luật quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên hợp quốc để buộc quân đội quốc gia A rút khỏi lãnh thổ quốc gia B. Việc này thể hiện pháp luật quốc tế là cơ sở để giữ gìn hoà bình và an ninh quốc tế, trong đó có quy định về cấm chiến tranh xâm lược.

b) Trong thông tin, pháp luật quốc tế đã thể hiện vai trò là cơ sở để xây dựng và phát triển quan hệ hữu nghị và hợp tác phát triển giữa các quốc gia trong các lĩnh vực kinh tế – thương mại.

Em hãy đọc thông tin, trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi:

Thông tin. Việt Nam là thành viên của Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em. Thực hiện các cam kết về quyền trẻ em được quy định trong Công ước, sau khi Công ước có hiệu lực, Việt Nam bắt đầu ban hành pháp luật, cụ thể hoá các quyền trẻ em được quy định trong Công ước, làm cho các quy định pháp luật quốc gia về quyền trẻ em phù hợp với pháp luật quốc tế. Quyền trẻ em ở Việt Nam được quy định trong Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 1991, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, Luật Trẻ em năm 2016. Ngoài văn bản quy phạm pháp luật riêng quy định cụ thể về quyền trẻ em, Việt Nam còn ban hành hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật khác có nội dung liên quan đến quyền trẻ em như Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Bộ luật Dân sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, Bộ luật Hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, Luật Giáo dục năm 2019, Bộ luật Lao động năm 2019,...

Trường hợp. Có ý kiến cho rằng, quyền ưu đãi và miễn trừ ngoại giao trong Công ước Viên năm 1961 về quan hệ ngoại giao có nguồn gốc từ quyền bất khả xâm phạm đối với sứ giả nước ngoài được quy định trong pháp luật Hy Lạp cổ đại, La Mã cổ đại; Quy chế pháp lí vùng trời trong Công ước Chicago năm 1944 về Hàng không dân dụng quốc tế được xây dựng do ảnh hưởng pháp luật của một số quốc gia châu Âu đầu thế kỉ XX về chế độ cho phép máy bay nước ngoài bay qua vùng trời của nước mình trên cơ sở nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Câu hỏi:

a) Thông tin và trường hợp trên nói về mối quan hệ nào giữa pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia? Mối quan hệ đó được biểu hiện như thế nào?

b) Em hãy nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia.

Em hãy đọc tình huống, thông tin và trả lời câu hỏi

Tình huống. Ngôi đền cổ Preah Vihear nằm ở biên giới giữa hai nước Campuchia – Thái Lan. Năm 1962, Toà án Công lí quốc tế ra phán quyết đền này thuộc về Campuchia, nhưng Thái Lan và Campuchia cùng đòi chủ quyền đối với khu vực rộng 4,6 km² xung quanh ngôi đền, làm cho tranh chấp tiếp tục phát sinh.

Năm 2014, hai nước thoả thuận đưa vụ tranh chấp này lên Toà án Công lí quốc tế. Thực hiện thẩm quyền của mình, Toà án Công lí quốc tế đã xem xét và ra phán quyết, khẳng định Campuchia có chủ quyền đối với một phần dải đất xung quanh đền Preah Vihear; yêu cầu Thái Lan và Campuchia rút ngay binh sĩ hai nước khỏi khu vực phi quân sự tạm thời do Toà án Công lí quốc tế ấn định quanh ngôi đền Preah Vihear, kiềm chế mọi hành động vũ trang nhằm vào khu vực này; yêu cầu cả Thái Lan và Campuchia tiếp tục đàm phán và cùng gìn giữ ngôi đền.

Thông tin

Tuyên bố về những nguyên tắc cơ bản của Luật Quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc

(Nghị quyết 2625 (XXV) của Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 24/10/1970)

LỜI NÓI ĐẦU

Đại hội đồng Liên hợp quốc

...

Thừa nhận sự phát triển và pháp điển hoá không ngừng của những nguyên tắc sau đây:

a. Nguyên tắc tất cả các quốc gia từ bỏ việc sử dụng hoặc đe doạ sử dụng vũ lực trong các quan hệ quốc tế...

b. Nguyên tắc tất cả các quốc gia giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng các biện pháp hoà bình...

c. Nghĩa vụ không can thiệp vào những công việc thuộc thẩm quyền nội bộ của bất kì quốc gia nào, phù hợp với Hiến chương này.

d. Nghĩa vụ hợp tác với các quốc gia khác phù hợp với Hiến chương.

e. Nguyên tắc và quyền bình đẳng và tự quyết của các dân tộc.

f. Nguyên tắc bình đẳng về chủ quyền của các quốc gia.

g. Nguyên tắc các quốc gia sẽ thực hiện một cách thiện chí các nghĩa vụ của mình phù hợp với Hiến chương...

Thừa nhận những nguyên tắc của Luật Quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia.

Câu hỏi

a) Trong tình huống trên, hai nước Campuchia và Thái Lan đã sử dụng nguyên tắc nào để giải quyết tranh chấp biên giới, lãnh thổ?

b) Em hiểu thế nào là các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế?

1. Em hãy nhận xét các ý kiến dưới đây về pháp luật quốc tế:

a. Pháp luật quốc tế do các quốc gia và các tổ chức quốc tế thoả thuận xây dựng nên.

b. Pháp luật quốc tế điều chỉnh các mối quan hệ giữa các quốc gia và các chủ thể khác của pháp luật quốc tế.

c. Pháp luật quốc tế quy định cả các vấn đề liên quan đến quan hệ giữa cá nhân, pháp nhân, tổ chức của các nước khác nhau.

d. Pháp luật quốc tế bao gồm chủ yếu là các điều ước quốc tế đa phương và song phương, ở phạm vi toàn cầu và khu vực.

2. Hai nước Australia và Timor Leste có mâu thuẫn, bất đồng trong việc phân định biển. Năm 2016, Timor Leste là nước đầu tiên trên thế giới căn cứ vào thủ tục hoà giải bắt buộc quy định trong Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, yêu cầu Australia thực hiện thủ tục hoà giải để phân định ranh giới biển giữa hai nước theo quy định của Luật Biển quốc tế. Dựa trên các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế và Công ước Luật Biển 1982, sau hai năm đàm phán, hai nước đã đạt được thoả thuận phân định ranh giới biển cuối cùng vào ngày 06/3/2018.

Em hãy cho biết, trong trường hợp trên pháp luật quốc tế có vai trò gì trong việc giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia?

3. Năm 1979, một cuộc cách mạng nổi dậy ở Nicaragua thành công đưa Phong trào Sandino lên nắm quyền. Hoa Kỳ từ lâu đã chống đối Sandino, nên sau khi lực lượng Sandino lên nắm quyền, chính quyền Tổng thống Carter nhanh chóng hành động, ủng hộ tài chính cho phe đối lập để chống đối chính phủ của Phong trào Sandino ở Nicaragua. Khi ông Ronald Reagan làm Tổng thống, ông gia tăng hỗ trợ cho các nhóm Contras chống Sandino, thông qua ủng hộ tài chính, huấn luyện quân sự với âm mưu bạo động lật đổ chính phủ Sandino ở Nicaragua.

Nicaragua kiện Hoa Kỳ lên Toà án Công lí quốc tế. Năm 1986, Toà án Công lí quốc tế ra phán quyết rằng Hoa Kỳ đã không tuân thủ trách nhiệm đối với pháp luật quốc tế.

Theo em, trong vụ việc trên, phán quyết của Toà án Công lí quốc tế nói về những nguyên tắc nào của pháp luật quốc tế? Giải thích vì sao.

4. Nước X và Y kí kết với nhau hiệp định đầu tư, theo đó nhà đầu tư của nước X và nước Y được hưởng những quyền lợi, ưu đãi và thực hiện những nghĩa vụ trên lãnh thổ của nhau như các nhà đầu tư trong nước mình, không có sự phân biệt đối xử nào. Tuy nhiên, nước X sau đó ban hành luật trái với hiệp định đã kí kết, trong đó hạn chế một số ưu đãi của nhà đầu tư nước Y trên lãnh thổ của mình.

Theo em, nước X có quyền ban hành pháp luật quy định trái với hiệp định đã được kí kết với nước Y hay không? Hành vi của nước X trái với nguyên tắc nào của pháp luật quốc tế?

Em hãy xây dựng một bài thuyết trình về một vai trò của pháp luật quốc tế.