Bài 12: Quyền và nghĩa vụ công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và đảm bảo an sinh xã hội (CD lớp 12) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy quan sát và cho biết các hình ảnh dưới đây đề cập đến quyền nào của công dân. Liên hệ tới việc thực hiện quyền đó của bản thân.

Thông tin 1. Theo thống kê, số giường bệnh năm 2022 của cả nước là 315,6 nghìn giường (không bao gồm số giường bệnh thuộc tuyến Trung ương quản lý), tăng 2,5% so với năm 2021. Số giường bệnh bình quân trên 1 vạn dân là 31,7 giường bệnh, tăng 1,8%; số bác sĩ là 99,6 nghìn người, tăng 1,6%; số bác sĩ bình quân 1 vạn dân là 10 bác sĩ, tăng 0,7%. Năm 2022, tỉ lệ trẻ em dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin đạt 87,6%, tăng 0,5 điểm phần trăm so với năm 2021. Tỉ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng cân nặng theo tuổi là 10,8%, giảm 0,4 điểm phần trăm so với năm 2021; tỉ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng chiều cao theo tuổi là 19%, giảm 0,2 điểm phần trăm.

(Theo Tổng cục Thống kê (2023), Niên giám Thống kê năm 2022, trang 974)

Thông tin 2

1. Hiến pháp năm 2013

Điều 38

1. Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế và có nghĩa vụ thực hiện các quy định về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh.

2. Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe của người khác và cộng đồng.

2. Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989

Điều 1. Quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ sức khỏe (Trích)

1. Công dân có quyền được bảo vệ sức khỏe, nghỉ ngơi, giải trí, rèn luyện thân thể; được bảo đảm vệ sinh trong lao động, vệ sinh dinh dưỡng, vệ sinh môi trường sống và được phục vụ về chuyên môn y tế.

3. Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023

Điều 9. Quyền được khám bệnh, chữa bệnh

1. Được thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe; phương pháp, dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; được hướng dẫn cách tự theo dõi, chăm sóc, phòng ngừa tai biến.

2. Được khám bệnh, chữa bệnh bằng phương pháp an toàn, phù hợp với bệnh, tình trạng sức khỏe của mình và điều kiện thực tế của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Tình huống 1. Hiện nay, lớp học tiền sản được tổ chức miễn phí cho các cặp vợ chồng ở nhiều bệnh viện. Mục đích của lớp học nhằm cung cấp các kiến thức bổ ích về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, thai sản an toàn và nuôi con khoa học. Khi vợ đang mang thai ở tháng thứ tám, anh M muốn cùng vợ tham gia lớp học tiền sản để có thêm nhiều hiểu biết chuẩn bị cho việc chăm mẹ và bé. Tuy nhiên, vợ anh M lại không đồng ý vì cho rằng lớp học tiền sản chỉ dành cho các mẹ.

Tình huống 2. Theo hợp đồng lao động được kí kết, chị P là công nhân đã làm việc 3 năm tại công ty A. Qua trò chuyện, chị P được biết mỗi năm công ty nơi bạn mình đang làm việc đều tổ chức khám sức khỏe định kì cho nhân viên. Nhưng trong thời gian làm việc, dù là người lao động hoạt động trong lĩnh vực độc hại nhưng công ty vẫn chưa tổ chức khám sức khỏe cho chị P và các công nhân khác. Công ty chỉ cho chị P nghỉ đi khám sức khỏe khi gặp các vấn đề về sức khỏe.

Tình huống 3. Anh T là nhân viên cơ khí của nhà máy C. Trong quá trình làm việc, do không được trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, nên anh T đã bị bỏng nặng phải đưa đi cấp cứu. Tuy nhiên, ông D là tổ trưởng lại cố tình ngăn cản, yêu cầu mọi người phải chờ chỉ đạo của cấp trên rồi mới cho đưa anh T đi bệnh viện.

Câu hỏi: 

a) Em hãy nhận xét việc thực hiện quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của các cá nhân trong mỗi tình huống trên. Theo em, hành vi vi phạm quyền của công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe có thể dẫn đến tác hại, hậu quả như thế nào?

b) Từ quy định của pháp luật trong các thông tin trên, em hãy xác định quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của công dân.

Em hãy đọc các thông tin, trường hợp, tình huống và trả lời câu hỏi.

Thông tin 1.

Gia đình anh G là người dân tộc thiểu số sống ở một huyện vùng cao nên cũng như nhiều hộ khác thường xuyên thiếu việc làm, đời sống vô cùng khó khăn. Những năm qua, Nhà nước đã ban hành và thực hiện nhiều chính sách pháp luật về an sinh xã hội. Trong đó, có nhóm các chính sách giảm nghèo và tạo việc làm đang được triển khai trên địa bàn huyện hiện nay như: chính sách tín dụng ưu đãi, chính sách đào tạo nghề, chính sách đưa lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng, chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, chính sách đầu tư vào cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ trợ nhà ở, đất ở, đất sản xuất; chính sách định canh, định cư, chính sách khuyến nông, khuyến lâm,... Vì vậy, đã kịp thời giúp đỡ các hộ gia đình từng bước bảo đảm thu nhập và các điều kiện sinh sống ở mức tối thiểu, giảm bớt các rủi ro, bất hạnh, thiệt thòi trong cuộc sống.

Thông tin 2

Theo Điều 55 Luật Việc làm năm 2013, người lao động quy định tại khoản 1, Điều 43 đang đóng bảo hiểm thất nghiệp được hỗ trợ học nghề khi có đủ điều kiện sau:

(1) Chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc, trừ các trường hợp sau đây: người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc trái pháp luật; hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động hằng tháng;

(2) Đã nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại trung tâm dịch vụ việc làm theo quy định;

(3) Chưa tìm được việc làm sau 15 ngày, kể từ ngày nộp hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp, trừ các trường hợp sau đây: thực hiện nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ công an; đi học tập có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên; chấp hành quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc; bị tạm giam, chấp hành hình phạt tù; ra nước ngoài định cư, đi lao động ở nước ngoài theo hợp đồng; chết;

(4) Đã đóng bảo hiểm thất nghiệp từ đủ 9 tháng trở lên trong thời gian 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc theo quy định của pháp luật.

Trường hợp. Nhận thấy tình trạng sức khỏe không tốt, thường xuyên bị đau đầu, mệt mỏi, chị H đã đến bệnh viện để khám. Thông qua làm các xét nghiệm, bác sĩ L xác định chị H bị bệnh hiểm nghèo cần phải nhập viện và điều trị. Sau khi tìm hiểu và biết chi phí điều trị chữa bệnh hiểm nghèo rất cao mà hoàn cảnh gia đình khó khăn nên chồng chị H đã xin cho vợ về nhà và chỉ nhờ bác sĩ kê đơn lấy thuốc, dù đã được giải thích về tình trạng bệnh. Thấy vậy, bác sĩ L đã nhờ cán bộ phụ trách bảo hiểm y tế của bệnh viện giải thích cho chồng chị H về chế độ bảo hiểm dành cho người nghèo mà vợ mình được hưởng là 100% chi phí khám, chữa bệnh đúng tuyến và có thể nhận hỗ trợ từ những quỹ từ thiện khác nhau.

Tình huống. Qua tìm hiểu, bà V được biết mình thuộc đối tượng hưởng trợ cấp hằng tháng nên đã làm hồ sơ xin trợ cấp gửi Ủy ban nhân dân xã. Nhưng anh D là công chức xã phụ trách công tác Lao động - Thương binh và Xã hội của xã đã có sai sót trong việc kiểm tra để trình xét duyệt hồ sơ của bà V. Do đó, dù đã đầy đủ các tiêu chí nhưng bà V vẫn không được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.

Câu hỏi:

a) Quyền được đảm bảo an sinh xã hội của công dân được thể hiện như thế nào trong các thông tin trên?

b) Em hãy nhận xét việc làm, hành vi của các chủ thể trong trường hợp trên. Hành vi vi phạm quyền được đảm bảo an sinh xã hội của công dân có thể dẫn đến tác hại, hậu quả như thế nào?

c) Nếu là bà V trong tình huống trên, em sẽ làm gì để bảo vệ quyền được đảm bảo an sinh xã hội của công dân?

Em hãy đọc thông tin, trường hợp và trả lời câu hỏi.

Trường hợp 1. Gia đình của D đang sống trong khu vực cách ly vì có người mắc bệnh truyền nhiễm. Nhưng do được bạn bè rủ đi chơi nên D đã bỏ trốn khỏi khu cách ly mà không ý thức được hành vi của mình. Hành vi của D đã dẫn tới nguy cơ lây lan dịch bệnh cho cộng đồng và gây thiệt hại chi phí cho địa phương trong công tác phòng, chống dịch.

Trường hợp 2. Anh T đến bệnh viện A để đăng kí khám, chữa bệnh. Theo số thứ tự đăng kí khám, chữa bệnh thì đã đến lượt của anh T. Tuy nhiên, bác sĩ M đã điều chỉnh thứ tự để ưu tiên cho một số bệnh nhân cao tuổi khám trước. Anh T cho rằng, việc làm của bác sĩ M là không đúng quy định và yêu cầu bác sĩ M phải khám cho mình.

Thông tin

1. Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989

Điều 1. Quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ sức khỏe (Trích)

2. Bảo vệ sức khỏe là sự nghiệp của toàn dân. Tất cả công dân có nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của pháp luật về bảo vệ sức khỏe nhân dân để giữ gìn sức khỏe cho mình và cho mọi người.

2. Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023

Điều 17. Nghĩa vụ chấp hành các quy định trong khám bệnh, chữa bệnh

1. Cung cấp trung thực và chịu trách nhiệm về thông tin liên quan đến nhân thân, tình trạng sức khỏe của mình, hợp tác đầy đủ với người hành nghề và người khác làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

2. Chấp hành chỉ định về chẩn đoán, phương pháp chữa bệnh của người hành nghề.

Câu hỏi: 

a) Em hãy nhận xét việc thực hiện nghĩa vụ bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của mỗi chủ thể trong các trường hợp trên.

b) Theo em, thông tin trên đã thể hiện nội dung nào về nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe?

Em hãy đọc trường hợp, thông tin và trả lời câu hỏi.

Trường hợp. Theo hợp đồng lao động được kí kết giữa anh K và ông N là Giám đốc của doanh nghiệp X, hai bên có nghĩa vụ cùng nhau thực hiện việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Nhưng sau khi gặp tai nạn lao động bị khuyết tật, anh K đã làm các thủ tục để được hưởng trợ cấp thì được biết doanh nghiệp X không đóng bảo hiểm tai nạn lao động theo cam kết khi hai bên kí hợp đồng.

Thông tin

1. Luật Bảo hiểm y tế năm 2008

Điều 37. Nghĩa vụ của người tham gia bảo hiểm y tế (Trích)

1. Đóng bảo hiểm y tế đầy đủ, đúng thời hạn.

2. Sử dụng thẻ bảo hiểm y tế đúng mục đích, không cho người khác mượn thẻ bảo hiểm y tế.

4. Chấp hành các quy định và hướng dẫn của tổ chức bảo hiểm y tế, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi đến khám bệnh, chữa bệnh.

5. Thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ngoài phần chi phí do quỹ bảo hiểm y tế chi trả.

2. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014

Điều 19. Trách nhiệm của người lao động

1. Đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật này.

2. Thực hiện quy định về việc lập hồ sơ bảo hiểm xã hội.

3. Bảo quản sổ bảo hiểm xã hội.

Câu hỏi:

a) Căn cứ vào thông tin, em hãy xác định một số nghĩa vụ của công dân trong đảm bảo an sinh xã hội.

b) Em hãy nhận xét việc thực hiện nghĩa vụ của công dân trong đảm bảo an sinh xã hội trong trường hợp trên. Hành vi của doanh nghiệp X có thể dẫn đến tác hại và hậu quả gì?

1. Em đồng ý với nội dung nào sau đây về quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội? Vì sao?

A. Tất cả người lao động đều được hưởng trợ cấp khi gặp khó khăn.

B. Mọi trẻ em đều được nhận trợ cấp hằng tháng của Nhà nước.

C. Tất cả công dân đều được tham gia đóng bảo hiểm tự nguyện.

D. Người dân tộc thiểu số chỉ được Nhà nước hỗ trợ vay vốn để phát triển kinh tế.

E. Người lao động tham gia bảo hiểm y tế phải chi trả mọi khoản chi phí cho bệnh viện.

2. Hành vi nào dưới đây vi phạm quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội? Vì sao?

A. Ông B đã không báo cáo cho cán bộ y tế biết về việc mình mắc bệnh truyền nhiễm.

B. Anh Q là cán bộ xã đã tìm cách cắt giảm tiền hỗ trợ của các gia đình thuộc hộ nghèo ở địa phương.

C. Chị H tích cực cùng cán bộ xã tuyên truyền về sức khỏe sinh sản cho bà con nhân dân.

D. Bạn V mồ côi cha mẹ từ nhỏ nên đã đăng kí gói vay hỗ trợ sinh viên học tập để có tiền đóng học và sinh hoạt.

E. Bà D là nhân viên của bệnh viện đã có hành vi áp giá cao hơn trong thanh toán chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế.

3. Để ổn định sinh hoạt cho người dân sau bão, Mặt trận Tổ quốc và các ban ngành ở địa phương đã phối hợp để cung cấp, cứu trợ cho nhân dân các vùng bị ảnh hưởng do bão gây ra các nhu yếu phẩm thiết yếu như gạo, mì tôm. Tuy nhiên, anh N là cán bộ xã lại tìm cách bớt xén các nhu yếu phẩm của người dân nên đã bị ông V tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền.

a) Em hãy nhận xét hành vi của anh N, ông V.

b) Theo em, hành vi của anh N có thể dẫn đến tác hại, hậu quả gì?

4. Ông T là bệnh nhân đang điều trị tại bệnh viện H. Trong quá trình điều trị, ông nhận thấy một số bác sĩ còn chưa hòa nhã với người bệnh, thậm chí quá trình sơ cứu, cấp cứu cũng chưa kịp thời. Vì vậy, ông T gửi thư đóng góp ý kiến cho phòng chăm sóc khách hàng của bệnh viện, nhưng một số bệnh nhân khác lại phản đối vì sợ bác sĩ sẽ không điều trị tiếp cho mình.

Em có đồng tình với việc làm của ông T không? Vì sao?

5. Do làm ăn thua lỗ nên công ty X đã quyết định cơ cấu tổ chức lại lao động bằng cách sáp nhập phòng kinh doanh với phòng marketing. Việc sáp nhập đã dẫn đến công ty phải cho bốn lao động nghỉ việc, trong đó có anh P. Vì vậy, anh P đã đề nghị công ty X phải giải quyết các thủ tục về bảo hiểm cho mình. Tuy nhiên, công ty lại không cung cấp các giấy tờ cần thiết để anh P làm thủ tục hưởng chế độ trợ cấp thất nghiệp.

Nếu là anh P, em cần làm gì để bảo vệ quyền của mình được bảo đảm an sinh xã hội?

1. Em hãy viết một bài chia sẻ về việc tự giác thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe.

2. Em hãy tìm hiểu việc thực hiện quyền và nghĩa vụ đảm bảo an sinh xã hội ở địa phương và chia sẻ với các bạn.