CHUYÊN ĐỀ 3: VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ (CD lớp 12) | Sách chuyên đề - Chương trình GDPT 2018 (mới)

1. Em hãy sưu tầm thông tin về một hợp tác kinh tế quốc tế song phương hoặc đa phương mà Việt Nam đã tham gia và cho biết những cơ hội, thách thức đối với Việt Nam trong hợp tác đó

2. Em hãy làm một tập san về thành tựu hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

3. Em hãy viết một bài luận tuyên truyền về đường lối, chính sách hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước ta.

1. Em hãy bình luận các ý kiến dưới đây:

A. Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, cần giữ vững độc lập, tự chủ của nền kinh tế để “hội nhập” mà không “hoà tan".

B. Hội nhập kinh tế quốc tế có thể làm cho các nước đang và kém phát triển trở thành bãi thải công nghiệp và công nghệ thấp.

C. Đường lối, chính sách hội nhập kinh tế quốc tế phải góp phần vào sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

D. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cần bảo đảm an ninh quốc gia, bảo vệ Tổ quốc, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

2. Em hãy tìm hiểu về cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế (việc làm, ngành nghề, khoa học công nghệ....) đối với học sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay. Em sẽ làm gì để nắm bắt được những cơ hội và vượt qua thách thức đó?

3. Em hãy đọc tình huống dưới đây và trả lời câu hỏi:

Sắp tốt nghiệp trung học phổ thông, hai bạn T và K chia sẻ mong muốn của mình trong học tập. T thì thích học ngành kinh tế ở trong nước vì có thể hỗ trợ bố mẹ công việc kinh doanh của gia đình. K cũng thích học ngành kinh tế nhưng muốn đi du học và sau khi tốt nghiệp sẽ làm việc ở nước ngoài vì cho rằng ở đó có môi trường làm việc tốt hơn, công nghệ hiện đại hơn, thu nhập cao hơn. 

a. Theo em, nếu nhiều bạn học sinh cũng có suy nghĩ như K thì điều gì sẽ xảy ra đối với nguồn lực lao động Việt Nam?

b. Nếu là T, em sẽ đưa ra lời khuyên như thế nào cho K?

4. Em hãy kể tên các biểu hiện của công dân toàn cầu và xác định các công việc cần làm để trở thành công dân toàn cầu.

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin 1. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một hiệp định nhằm mở rộng và làm sâu sắc hơn sự gắn kết giữa ASEAN và Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand. Hiệp định này có hiệu lực từ ngày 01/01/2022. Khi được 15 thành viên thực thi, RCEP sẽ tạo nên một thị trường với quy mô 2,2 tỉ người tiêu dùng, khoảng 30% dân số thế giới, với GDP 26,2 nghìn tỉ USD (khoảng 30% GDP toàn cầu), trở thành khu vực thương mại tự do lớn nhất trên thế giới. Hiệp định sẽ mang lại cơ hội thị trường, việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hợp tác khoa học công nghệ cho doanh nghiệp và người dân trong khu vực,trong đó có Việt Nam. 

(Theo Toàn văn Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Ban Thư kí ASEAN)

Thông tin 2. Hội nhập kinh tế quốc tế là tiền đề cho hội nhập về văn hoá, tạo điều kiện để tiếp thu những giá trị tinh hoa của thế giới, góp phần làm giàu thêm văn hoá dân tộc và thúc đẩy tiến bộ xã hội. 

Hội nhập kinh tế quốc tế tác động mạnh đến hội nhập chính trị, tạo điều kiện để Việt Nam xây dựng một xã hội mở, dân chủ, văn minh. Đồng thời, hội nhập kinh tế quốc tế giúp Việt Nam nâng cao vai trò, uy tín và vị thế quốc tế trong các tổ chức chính trị, kinh tế toàn cầu.

Hội nhập kinh tế quốc tế giúp Việt Nam đảm bảo an ninh quốc gia, duy trì hòa bình và ổn định ở khu vực và thế giới; đồng thời mở ra khả năng phối hợp giữa các nước đế giải quyết những vấn đề chung của nhân loại, như môi trường, biến đổi khí hậu, phòng chống tội phạm,...

Em hãy cho biết mỗi thông tin trên đề cập đến cơ hội gì cho Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế. Em hãy phân tích và làm rõ các cơ hội đó.

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin 1. Bên cạnh những cơ hội mang lại, Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) cũng đưa đến những thách thức lớn cho Việt Nam, cụ thể: 

Một là, doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị cạnh tranh gay gắt với các thành viên khác trong RCEP. Doanh nghiệp Việt Nam yếu hơn về quy mô vốn, năng lực thiết bị, trình độ công nghệ, kĩ năng quản lí và lao động. Điều này làm cho các doanh nghiệp Việt Nam ở thế bất lợi so với một số thành viên khác trong RCEP. 

Hai là, khi thị trường nội địa phải mở cửa theo Hiệp định RCEP, các hàng hoá có cùng cấu trúc sản phẩm sẽ đổ vào Việt Nam, sản phẩm Việt Nam phải đối mặt trực tiếp với hàng hoá nhập khẩu từ RCEP, gây sức ép cho thị trường nội địa.

Thông tin 2. Hội nhập kinh tế quốc tế có thể làm gia tăng sự phụ thuộc của nền kinh tế Việt Nam vào thị trường bên ngoài, làm cho nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những biến động bên ngoài.

Hội nhập kinh tế quốc tế làm tăng nguy cơ chuyển dịch cơ cấu kinh tế không hợp lí, tranh giành các nguồn tài nguyên thiên nhiên; gia tăng khoảng cách giàu - nghèo, bất bình đẳng xã hội và những tác động tiêu cực về văn hoá, lối sống. Nếu như nền kinh tế chỉ tập trung vào việc sản xuất hàng hoá có giá thấp, xuất khẩu sản phẩm thô và ít  chú trọng đến tiêu chuẩn môi trường thì có thể dẫn đến chuyển dịch cơ cấu không hợp lí, cạn kiệt tài nguyên, sản xuất hàng hóa không bền vững, gây ô nhiễm môi trường,...

a. Từ thông tin 1, theo em Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đã dẫn đến những thách thức nào cho doanh nghiệp và thị trường nội địa của Việt Nam?

b. Em hãy kể tên các thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam được đề cập ở thông tin 2.

c. Em hãy lấy ví dụ trong thực tế để làm rõ thách thức đối với Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin. Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nước ta có thuận lợi cơ bản là nước đi sau, có thể học hỏi được kinh nghiệm thành công của những nước đi trước và có cơ hội rút ngắn thời gian thực hiện quá trình này. Đảng và Nhà nước ta luôn thực hiện nhất quán đường lối, chính sách đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế nhằm giúp nước ta đạt được các mục tiêu cụ thể của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá:

Đến năm 2025: Là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại, vượt qua mức thu nhập trung bình thấp. 

- Đến năm 2030: Là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao.

- Đến năm 2045: Trở thành nước phát triển, thu nhập cao”. 

Để đạt được những mục tiêu đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng khẳng định: “Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và nền văn hoá, con người Việt Nam,... Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; phát huy tối đa nội lực, tranh thủ ngoại lực, trong đó nguồn lực nội sinh, nhất là nguồn lực con người là quan trọng nhất”. “Thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hoá, đa dạng hóa, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, có hiệu quả”. 

Sự nhất quán trong đường lối, chính sách đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước ta được thể hiện:

- Hội nhập kinh tế quốc tế là do yêu cầu nội sinh, yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

- Hội nhập kinh tế quốc tế là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.

- Hội nhập kinh tế quốc tế phải gắn liền với việc giữ vững độc lập dân tộc và chủ quyền đất nước; khẳng định mở cửa, hội nhập để khai thác các mặt có lợi cho sự phát triển kinh tế của nước ta từ nền kinh tế thế giới.

- Chủ động hội nhập, dựa vào nguồn lực trong nước là chính, đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài.

- Xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả.

- Điều chỉnh cơ cấu thị trường, xây dựng đồng bộ thị trường trong nước (thị trường hàng hoá, thị trường nhân lực, thị trường tiền tệ, thị trường bất động sản), để đủ sức hội nhập với khu vực và hội nhập toàn cầu, xử lí đúng đắn lợi ích giữa ta và các đối tác.

- Tạo điều kiện phát triển các doanh nghiệp vững mạnh; coi doanh nghiệp là đội quân xung kích vô cùng quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế.

- Chủ động tham gia cộng đồng thương mại thế giới, tích cực tham gia đàm phán thương mại, tham gia các diễn đàn, tổ chức, hiệp định, định chế quốc tế một cách chọn lọc với những bước đi tỉnh táo và thích hợp.

Em hãy cho biết những đường lối, chính sách hội nhập kinh tế quốc tế nào của Đảng và Nhà nước ta được thể hiện qua thông tin trên.

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin. Để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ các giải pháp, nhiệm vụ: duy trì sự ổn định và phát triển trên tất cả các lĩnh vực; triển khai các giải pháp mang tính đột phá, trong đó trọng tâm là đột phá về thể chế pháp luật, đặc biệt là thế chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới động lực tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, tăng tính cạnh tranh chất lượng của nền kinh tế; tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn để doanh nghiệp Việt Nam nhanh chóng lớn mạnh, trở thành nòng cốt của nền kinh tế đất nước; từng bước hoàn thiện thể chế phòng vệ phù hợp với thể chế quốc tế để bảo vệ lợi ích doanh nghiệp, người dân Việt Nam và thị trường trong nước; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đào tạo, bồi dưỡng cán bộ am hiểu sâu về môi trường quốc tế, chú trọng phát hiện, bồi dưỡng, đãi ngộ, thu hút nhân tài cho hội nhập quốc tế.

(Theo Nguyễn Thị Luyến, Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập kinh tế sâu rộng trong tình hình mới, Tạp chí Tài chính, số 785/2022, trang 16 - 18)

a. Theo em, thông tin trên đề cập đến biện pháp và chính sách nào nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến kinh tế, văn hoá, xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam?

b. Em hãy kể thêm các biện pháp và chính sách khác nhằm giải quyết các vấn đề trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

Em hãy đọc thông tin và trả lời câu hỏi

a. Từ thông tin 1, em hãy kể tên những thành tựu của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

b. Theo em, thông tin 2 đề cập đến những hạn chế nào của Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế? Em hãy lấy ví dụ trong thực tế để làm rõ hạn chế đối với Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế.

c. Em hãy nêu các hạn chế khác của Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Em hãy quan sát sơ đồ, đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin. “Công dân toàn cầu là người: nhận thức về thế giới rộng lớn và có ý thức sâu sắc về vai trò của mình như một công dân thế giới; tôn trọng sự đa dạng của các giá trị trong các nền văn hoá; có hiểu biết về các hoạt động của thế giới; có sự đam mê giải quyết vấn đề công bằng xã hội; tham gia vào cộng đồng ở nhiều cấp độ, từ địa phương đến toàn cầu; sẵn sàng hành động cùng người khác để làm cho thế giới trở nên công bằng và bền vững hơn; chịu trách nhiệm về hành động của mình”.

(Theo Tổ chức Oxfam (2015), Education for global citizenship, a guide for schools Oxfam Education and Youth, Oxfam House, John Smith Drive, Oxford 0X4 2JY)

a. Em hãy kể tên các biểu hiện của công dân toàn cầu được thể hiện qua sơ đồ và thông tin trên.

b. Từ các biểu hiện đó, em hãy cho biết thế nào là công dân toàn cầu.

Em hãy đọc các thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin 1. Hiến chương của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) xác định mục tiêu: “Duy trì, thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định và tăng cường hơn nữa các giá trị hướng tới hoà bình trong khu vực”. Trong giải quyết tranh chấp, Hiến chương xác định nguyên tắc: “Các quốc gia thành viên sẽ nỗ lực giải quyết một cách hoà bình, kịp thời tất cả các tranh chấp thông qua đối thoại, tham vấn và thương lượng”.

Thông tin 2. Trong bối cảnh toàn cầu hoá, sự kết nối giữa các quốc gia trở nên phức tạp hơn khi có các quy định khác biệt đan xen giữa các khuôn khổ hiệp định. Các quốc gia khi tham gia FTA (Hiệp định Thương mại tự do) cũng có các tiêu chuẩn khác nhau và gặp những thách thức trong quá trình thực thi. Từ các mục đích và lợi ích hướng đến khác nhau nên các cam kết quốc tế song phương và đa phương giữa các quốc gia có thể dẫn tới tình trạng chồng lấn hoặc xung đột, thậm chí phủ nhận nhau khi một quốc gia trong những giai đoạn và mối quan hệ khác nhau có thể tham gia điều ước khác nhau với các đối tác khác nhau. Ví dụ như CPTPP, khi kí kết Hiệp định, các quốc gia thành viên đã lường trước được những mâu thuẫn xung đột có thể phát sinh giữa Hiệp định và các thỏa thuận song phương giữa các quốc gia thành viên. Vì vậy, trong Chương 1 Hiệp định về Các điều khoản ban đầu và định nghĩa chung tại  Điều 1.2 có quy định về “Mối quan hệ của Hiệp định và các Hiệp định khác”; trong đó, các cam kết trong CPTPP không mặc nhiên làm vô hiệu hoá các cam kết trong cùng lĩnh vực tại các Hiệp định khác của các quốc gia thành viên. Để giải quyết xung đột điều ước quốc tế cho Việt Nam, cần thực hiện các nguyên tắc sau:

- Thông qua thỏa thuận về sửa đổi bổ sung hoặc giải thích điều ước đa phương giữa các quốc gia thành viên.

- Đề xuất huỷ bỏ điều khoản xung đột hoặc yêu cầu chấm dứt hiệu lực điều ước quốc tế song phương về tự do thương mại.

- Vận dụng các quy định về hiệu lực của điều ước quốc tế theo Công ước Viên năm 1969 trong kí kết và thực hiện điều ước quốc tế.

- Kết hợp với biện pháp đàm phán chính trị, ngoại giao để giải quyết.

 (Theo Phạm Hồng Nhật (2022), Giải quyết xung đột điều ước quốc tế của Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9, trang 88 - 97)

Em hãy cho biết những nguyên tắc giải quyết xung đột về kinh tế nào được thể hiện qua mỗi thông tin trên.

Em hãy cho biết mỗi biểu tượng dưới đây là của tổ chức quốc tế nào. Em hãy chia sẻ ý nghĩa của việc tham gia các tổ chức quốc tế đó.