Bài 10: Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân (CTST lớp 8) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy đọc và rút ra ý nghĩa của câu ca dao về lao động sau đây:

“Muốn no thì phải chăm làm,
Một hạt thóc vàng, chín giọt mồ hôi”.

(Ca dao)

1. Em hãy quan sát các hình ảnh sau và trả lời câu hỏi: 

- Em có suy nghĩ gì về lao động của người nông dân, công nhân, bác sĩ, nhạc sĩ trong các hình ảnh trên?

-Theo em, lao động có vai trò như thế nào đối với đời sống con người?

2. Em hãy đọc các thông tin, trường hợp sau và thực hiện yêu cầu: 

Trường hợp 1.
Anh M kí hợp đồng lao động với Công ty K với thời hạn ba năm. Trong quá trình lao động, anh M thường xuyên bị bên sử dụng lao động ngược đãi và có hành vi nhục mạ, làm ảnh hưởng đến sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự. Anh M muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với Công ty K.

Trường hợp 2.
Năm nay anh Q 17 tuổi, có sức khoẻ khá tốt nên anh Q có ý định xin vào làm việc tại một cơ sở giết mổ gia súc. Tuy nhiên, khi biết anh Q chưa đủ 18 tuổi, Mchú T là quản lí cơ sở đã từ chối. Chú T cho rằng, công việc ở đây rất nặng nhọc lại áp lực về thời gian nên không được phép tuyển người chưa thành niên theo quy định của pháp luật.

Yêu cầu
- Em hãy nêu những quyền và nghĩa vụ khác về lao động của công dân.

- Em hãy cho biết, anh M có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật không.

- Em hãy cho biết việc chú T quyết định từ chối nhận anh Q vào làm việc có phù hợp theo quy định của pháp luật không.

3. Em hãy đọc thông tin, trường hợp sau và thực hiện yêu cầu: 

Thông tin

Trích Bộ luật Lao động năm 2019

Điều 21. Nội dung hợp đồng lao động

1. Hợp đồng lao động phải có những nội dung chủ yếu sau đây:

a) Tên, địa chỉ của người sử dụng lao động và họ tên, chức danh của người giao kết hợp đồng lao động bên phía người sử dụng lao động.

b) Họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, nơi cư trú, số thẻ Căn cước công dân, Chứng minh nhân dân hoặc Hộ chiếu của người giao kết hợp đồng lao động bên phía người lao động.

c) Công việc và địa điểm làm việc.

d) Thời hạn của hợp đồng lao động.

đ) Mức lương theo công việc hoặc chức danh, hình thức trả lương, thời hạn trả lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.

e) Chế độ nâng bậc, nâng lương.

g) Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi.

h) Trang bị bảo hộ lao động cho người lao động.

i) Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp.

k) Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kĩ năng nghề.

2. Khi người lao động làm việc có liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ theo quy định của pháp luật thì người sử dụng lao động có quyền thoả thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bảo vệ bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bổi thường trong trường hợp vi phạm.

3. Đối với người lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp thì tuỳ theo loại công việc mà hai bên có thể giảm một số nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động và thoả thuận bổ sung nội dung về phương thức giải quyết trong trường hợp thực hiện hợp đồng chịu ảnh hưởng của thiên tai, hoả hoạn, thời tiết.

4. Chính phủ quy định nội dung của hợp đổng lao động đối với người lao động được thuê làm giám đốc trong doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Trường hợp

Chị B làm việc tại Doanh nghiệp tư nhân H với vị trí kế toán. Thời gian gần đây, chị B có nhận thêm việc quyết toán thuế cho một số công ty khác và có kí hợp đồng lao động với họ. Anh A là đồng nghiệp của chị B cho rằng chị đã vi phạm pháp luật lao động về giao kết hợp đồng lao động.

Yêu cầu

- Em hãy nêu những quyền và nghĩa vụ cơ bản khác của người lao động khi kí kết hợp đồng lao động.

- Em hãy cho biết chị B có quyền được giao kết nhiều hợp đồng lao động cùng một lúc với nhiều người sử dụng lao động khác nhau không.

4. Em hãy đọc tình huống sau và trả lời câu hỏi: 

Ông A là chủ một cửa hàng vật liệu xây dựng tại xã N. Nhân công được ông sử dụng có khá nhiều em ở độ tuổi từ vừa đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi. Trong đó, có Trần Văn T là nhỏ tuổi nhất (15 tuổi). Khi nhận các em vào làm, ông A đều không kí kết hợp đồng lao động. Gần đây, do có nhiều đơn đặt hàng nên ông A đã yêu cầu các em mang, vác các vật liệu xây dựng rất nặng và làm thêm giờ (10 - 14 tiếng/ ngày).

- Em hãy cho biết hành vi của ông A có vi phạm pháp luật lao động về việc sử dụng lao động chưa thành niên không. Vì sao?

- Em sẽ tư vấn cho Trần Văn T như thế nào để có thể tham gia lao động đúng luật?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với các ý kiến dưới đây? Vì sao?

a) Lao động có vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của cá nhân.

b) Người lao động bị hạn chế chọn việc làm và nơi làm việc.

c) Người sử dụng lao động phải tôn trọng danh dự, nhân phẩm của người lao động.

d) Người lao động chưa thành niên được làm các công việc khác nhau và nơi làm việc khác nhau.

e) Học sinh nên tích cực tham gia lao động ở gia đình, trường, lớp và cộng đồng.

2. Em hãy đọc nội dung sau để xây dựng và thực hiện bài thuyết trình trước lớp về vị trí, tầm quan trọng của lao động trong cuộc sống

Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta. Trong xã hội ta, không có nghề nào thấp kém, chỉ những kẻ lười biếng, ỷ lại mới đáng xấu hổ. Người nấu bếp, người quét rác cũng như thầy giáo, kĩ sư, nếu làm tròn trách nhiệm thì đều vẻ vang như nhau. Ai sợ khó, sợ khổ, muốn “ngồi mát ăn bát vàng”, người đó mới là kém vì không phải là người xã hội chủ nghĩa.

(Hồ Chí Minh toàn tập, tập XIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 69)

3. Em hãy đọc trường hợp sau và trả lời câu hỏi: 

Chị H kí hợp đồng làm công nhân khai thác đá ở một tỉnh miền núi, dù biết đây là công việc nặng nhọc với phụ nữ. Khi đến công trường khai thác đá, nhận thấy công việc không đúng như khi giao kết hợp đồng, địa điểm làm việc không đảm bảo điều kiện làm việc, thậm chí còn có thể nguy hiểm đến tính mạng và sức khoẻ nên chị H đã từ chối làm việc. Chủ doanh nghiệp khai thác đá nói chị đã tự nguyện kí hợp đồng do vậy, chị phải làm, không được từ chối công việc.

Câu hỏi:

- Theo em, chủ doanh nghiệp trong trường hợp này có đang thực hiện quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp sử dụng lao động không?

- Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019, chị H có quyền từ chối làm việc không? Vì sao?

4. Theo em, trong các trường hợp dưới đây, đâu là nghĩa vụ của người lao động? Vì sao?

a. Anh A thực hiện hợp đồng lao động và thoả ước lao động với Công ty M.

b. Chị B là nhân viên văn phòng tại Công ty D, chị luôn chấp hành kỉ luật lao động tại cơ quan.

c. Chị K tham gia đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật.

d. Chú T tham gia thành lập tổ chức đại diện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong quan hệ lao động.

e. Giám đốc Công ty X kí quyết định khen thưởng đối với chị H vì có nhiều thành tích trong lao động.

5. Em hãy cho biết hành vi nào vi phạm pháp luật lao động trong các trường hợp sau. Vì sao?

a) Thuê trẻ em 14 tuổi làm thợ may công nghiệp.

b) Không sử dụng, trang bị bảo hộ lao động khi làm việc.

c) Người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng với người lao động.

d) Nghỉ việc dài ngày không có lí do.

e) Không trả đủ tiền công theo thoả thuận.

g) Tự ý đuổi việc người lao động khi chưa hết hạn hợp đồng.

6. Em hãy đọc trường hợp sau và trả lời câu hỏi

Hướng tới kỉ niệm ngày Thương binh liệt sĩ, Trường Trung học cơ sở M tổ chức hoạt động dọn dẹp, vệ sinh Nghĩa trang liệt sĩ xã K. Đây là một trong những hoạt động thường niên của nhà trường tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm lao động ở trường, lớp và cộng đồng nhằm thể hiện đạo lí “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn sâu sắc đối với các liệt sĩ đã hi sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Hoạt động này đã thu hút được nhiều học sinh tham gia với thái độ tích cực, chủ động.

- Nếu là học sinh Trường Trung học cơ sở M, em sẽ chủ động tham gia hoạt động này như thế nào? Vì sao?

- Vì sao học sinh Trường Trung học cơ sở M lại tích cực, tham gia hoạt động lao động cộng đồng của nhà trường?

7. Em hãy lập một hợp đồng lao động có nội dung đơn giản theo quy định của pháp luật.

1. Hãy viết đoạn văn ngắn (khoảng 100 chữ) thể hiện suy nghĩ của em về vai trò của lao động đối với học sinh nói riêng và đời sống con người nói chung.

2. Em hãy xây dựng kế hoạch để thực hiện lao động gia đình, trường, lớp, cộng đồng nhằm góp phần thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ lao động của công dân.