Bài 5: Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên (CTST lớp 8) | Sách giáo khoa - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy gọi tên các hình ảnh sau và trả lời câu hỏi:

Em có suy nghĩ gì về việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên?

1. Em hãy đọc các thông tin sau và trả lời câu hỏi

Thông tin 1.

Báo cáo Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (IMHE, 2017) đã chỉ ra các yếu tố nguy cơ gây tử vong và tàn tật tại Việt Nam, trong đó, ô nhiễm môi trường không khí đứng thứ 6, sau các nguyên nhân như cao huyết áp, đường huyết, hút thuốc và sử dụng rượu bia. Tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp tại một số khu vực như: ô nhiễm môi trường nước ở một số đoạn sông chính chảy qua khu đô thị, các làng nghề; ô nhiễm không khí tại một số thành phố lớn, khu công nghiệp, khu vực sản xuất, kinh doanh; vấn đề tồn lưu hóa chất bảo vệ thực vật gây tác động tiêu cực đến môi trường đất. Ô nhiễm môi trường tiếp tục gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thiệt hại về kinh tế cũng như các vấn đề xã hội. Ô nhiễm môi trường có nguy cơ gây ảnh hưởng tiêu cực, lâu dài đến hệ sinh thái, có thể dẫn đến suy thoái và huỷ diệt.

(Báo cáo Hiện trạng Môi trường Quốc gia giai đoạn 2016 - 2020, Bộ Tài nguyên và Môi trường, NXB Dân Trí, Hà Nội, 2021, tr. 53, 89)

- Theo em, ô nhiễm môi trường gây ra hậu quả gì?

- Theo em, vì sao phải bảo vệ môi trường?

Thông tin 2.

Nguồn tài nguyên thiên nhiên là một trong những nhân tố sản xuất cổ điển, những nguồn tài nguyên quan trọng nhất là đất đai, khoáng sản, đặc biệt là dầu mỏ, rừng và nguồn nước. Biển Việt Nam đa dạng các chủng loài có chất lượng cao, thêm vào đó, trữ lượng cá rất lớn. Việt Nam cũng có tới 3/4 diện tích là đồi núi, diện tích rừng che phủ hơn 30%. Mặc dù diện tích đất liền chỉ chiếm 1,35% diện tích thế giới, nhưng Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi với hệ thống sông ngòi chằng chịt, nguồn nước ngọt của Việt Nam chiếm 2% tổng lượng dòng chảy của các sông trên thế giới. Ngoài ra, Việt Nam còn có các mỏ khoáng sản có giá trị trải dài từ Bắc đến Nam, với nguồn dầu mỏ và khí đốt dồi dào. Nguồn tài nguyên du lịch cũng rất phong phú, đa dạng, thu hút đông đảo du khách.

Trên thực tế, việc khai thác tài nguyên của Việt Nam hiện còn nhiều bất cập, như: tình trạng sử dụng đất tăng mạnh, tài nguyên nước ngày càng bị lạm dụng, rừng tự nhiên bị khai thác lấy gỗ, trữ lượng cá cho hoạt động đánh bắt bị cạn kiệt và tài nguyên khoáng sản ngày càng bị khai thác nhiều hơn. Nguồn tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam hiện nay đang bị thu hẹp cả về số lượng và chất lượng. Các yếu tố như sự gia tăng dân số, tốc độ đô thị hoá, công nghiệp hoá đang kết hợp với nhau dẫn đến gia tăng ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí đô thị, kiệt quệ tài nguyên thiên nhiên.

(Theo Trần Bá Thọ, Vai trò của tài nguyên thiên nhiên đối với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam, Tạp chí Công Thương, ngày 8/5/2020)

Theo em, môi trường và tài nguyên thiên nhiên đem lại lợi ích gì cho con người? Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên?

2. Em hãy đọc các thông tin và trường hợp sau để thực hiện yêu cầu:

Thông tin

Trích Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

Điều 4. Nguyên tắc bảo vệ môi trường

1. Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân.

5. Bảo vệ môi trường phải phù hợp với quy luật, đặc điểm tự nhiên, văn hóa, lịch sử, cơ chế thị trường, trình độ phát triển kinh tế - xã hội; thúc đẩy phát triển vùng đồng bào dân tộc  thiểu số và miền núi.

6. Cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân được hưởng lợi từ môi trường có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho hoạt động bảo vệ môi trường; gây ô nhiễm, sự cố và suy thoái môi trường phải chi trả, bồi thường thiệt hại, khắc phục, xử lý và chịu trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật.

7. Hoạt động bảo vệ môi trường bảo đảm không gây phương hại chủ quyền, an ninh và lợi ích quốc gia, gắn liền với bảo vệ môi trường khu vực và toàn cầu.

Điều 6. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ môi trường

1. Vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải, đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không đúng quy trình kỹ thuật, quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.

2. Xả nước thải, xả khí thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường.

4. Gầy tiếng ồn, độ rung vượt mức cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường; xả thải khói, bụi, khí có mùi độc hại vào không khí.

9. Che giấu hành vi gây ô nhiễm môi trường, cản trở, làm sai lệch thông tin, gian dối trong hoạt động bảo vệ môi trường dẫn đến hậu quả xấu đối với môi trường.

12. Phá hoại, xâm chiếm trái phép di sản thiên nhiên.

Trích Luật Lâm nghiệp năm 2017

Điều 9. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động lâm nghiệp

1. Chặt, phá, khai thác, lấn, chiếm rừng trái quy định của pháp luật.

3. Săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng, thu thập mẫu vật các loài thực vật rừng, động vật rừng trái quy định của pháp luật.

4. Huỷ hoại tài nguyên rừng, hệ sinh thái rừng, công trình bảo vệ và phát triển rừng.

5. Vi phạm quy định về phòng cháy và chữa cháy rừng; phòng, trừ sinh vật gây hại rừng; quản lý các loài ngoại lai xâm hại; dịch vụ môi trường rừng.

Trích Luật Thuỷ sản năm 2017

Điều 13. Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản

2. Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm sau đây:

a) Thực hiện bảo vệ và khai thác thuỷ sản theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

b) Tạo đường di cư hoặc dành hành lang di chuyển cho loài thuỷ sản khi xây dựng mới, thay đổi hoặc phá bỏ công trình hoặc có hoạt động liên quan đến đường di cư của loài thuỷ sản.

c) Dành hành lang cho loài thuỷ sản di chuyển khi khai thác thuỷ sản bằng nghề cố định ở các sông, hồ, đầm, phá.

Trích Luật Tài nguyên nước năm 2012

Điều 9. Các hành vi bị nghiêm cấm

1. Đổ chất thải, rác thải, đổ hoặc làm rò rỉ các chất độc hại vào nguồn nước và các hành vi khác gây ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt nguồn nước.

2. Xả nước thải, đưa các chất thải vào vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt; xả nước thải chưa qua xử lý hoặc xử lí chưa đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật vào nguồn nước.

4. Đặt vật cản, chướng ngại vật, xây dựng công trình kiến trúc, trồng cây trái phép gây cản trở thoát lũ, lưu thông nước ở các sông, suối, hồ, kênh, rạch.

Trường hợp 1.

Ông X mua chiếc tàu có tổng dung tích trên 40 m³, máy nổ và các phụ tùng để hút cát từ lòng sông Y lên khoang tàu. Sau khi lắp ráp xong, ông X không đăng kí, đăng kiểm nhưng vẫn sử dụng để khai thác cát. Mặc dù chưa có giấy phép khai thác khoáng sản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng ông X vẫn giao cho con rể là anh T quản lí, sử dụng tàu để hút cát, thậm chí anh T còn chưa có giấy phép điều khiển phương tiện giao thông đường thuỷ.

Trường hợp 2.

Mặc dù chính quyền đặt ra mục tiêu xây dựng khu phố văn hoá nhưng một số người dân vẫn cố tình đổ rác ở bãi đất trống gần nhà anh K. Không những thế, có nhiều hộ dân trong khu phố thường hát karaoke với âm lượng lớn suốt đêm. Có lần, bố anh K sang để nói chuyện với họ về vấn đề này nhưng không có kết quả. Thậm chí, có người còn bảo làm gì trong nhà là quyền của họ.

Yêu cầu
- Em hãy chỉ ra các hành vi vi phạm pháp luật của nhân vật trong các trường hợp trên.
- Em hãy nêu những quy định khác của pháp luật về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

3. Em hãy đọc các trường hợp sau và thực hiện yêu cầu

Trường hợp 1.

Vào ngày Môi trường Thế giới (ngày 5 tháng 6), chính quyền địa phương X đã treo nhiều băng rôn, khẩu hiệu tuyên truyền về môi trường trên các trục đường chính. Đồng thời, chính quyền cũng tổ chức các lớp tập huấn nhằm nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên.

Trường hợp 2.

Gia đình ông P đã trang bị đầy đủ thiết bị cho việc đánh bắt thuỷ sản. Sau khi được cấp phép khai thác thuỷ sản trên vùng hoạt động ven bờ, con trai của ông P để xuất sử dụng thuốc nổ để khai thác thuỷ sản. Tuy nhiên, ông P không đồng ý vì điều đó sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái môi trường nước nơi đây.

Trường hợp 3.

Đoàn Thanh niên Khu phố 5 tổ chức buổi sinh hoạt tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Sau khi tham gia buổi sinh hoạt, thanh thiếu niên ở Khu phố 5 đã hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên và cam kết sẽ nghiêm chỉnh chấp hành. Không những thế, các thanh thiếu niên còn cho biết sẽ tuyên truyền cho người thân, bạn bè để cùng nhau thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật và tích cực đấu tranh với các hành vi gây ô nhiễm môi trường, phá hoại tài nguyên thiên nhiên.

Yêu cầu

- Em hãy chỉ ra các biện pháp cần thiết để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên trong các trường hợp trên.

- Em hãy nêu trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

4. Em hãy quan sát các hình ảnh sau và thực hiện yêu cầu:

- Em hãy gọi tên những việc làm bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên được mô tả trong các hình ảnh trên.

- Em hãy nêu trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với các ý kiến dưới đây? Vì sao?

a) Bảo vệ môi trường không chỉ cho thế hệ hôm nay mà còn góp phần bảo vệ cho thế hệ tương lai.

b) Chỉ người lớn mới cần quan tâm đến việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

c) Tài nguyên thiên nhiên là vô tận nên không nhất thiết phải tiết kiệm.

2. Em hãy cho biết hành vi nào dưới đây phù hợp với quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên: 

a) Thu gom và chuyển rác thải sinh hoạt đến đúng nơi quy định.

b) Xây dựng chuồng trại chăn nuôi quy mô hộ gia đình bảo đảm vệ sinh, không gây ô nhiễm tiếng ồn.

c) Che giấu hành vi khai thác rừng trái phép.

d) Nhà nước sẽ chi trả kinh phí dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lí chất thải theo quy định của pháp luật.

e) Săn bắt, buôn bán động vật quý hiếm thuộc danh mục nguy cấp.

g) Khai thác nước ngầm trái phép để kinh doanh.

3. Em hãy đọc các tình huống sau và trả lời câu hỏi

Tình huống 1.

Anh D và anh T là đôi bạn thân. Hôm nay, anh D có dịp về quê của anh T chơi. Anh T rủ anh D đến hồ phía sau nhà để câu cá. Mặc dù ngồi rất lâu nhưng anh D vẫn chưa câu được con cá nào. Anh D cảm thấy mất kiên nhẫn và nói với anh T: “Câu mãi chẳng được gì, chán thật”. Suy nghĩ một lúc, anh T quyết định đi mượn máy kích điện để bắt cá.

- Em có nhận xét gì về việc làm của anh T?

- Nếu là anh D, em sẽ làm gì?

Tình huống 2.

Cuối tuần, bạn K được bố mẹ dẫn đi dã ngoại ven sông Hồng. Mặc dù có biển cấm hút cát nhưng bạn K vẫn thấy một chiếc tàu đang hút cát trên sông.

Nếu là bạn K, em sẽ làm gì?

4. Em hãy chọn một phong trào hoặc hành động bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên mà em ấn tượng để thuyết trình nhằm truyền cảm hứng cho bạn bè cùng chung tay thực hiện hoạt động này.

1. Em hãy thực hiện những việc làm phù hợp (dọn dẹp vệ sinh, trồng và chăm sóc cây xanh, nhắc nhở bạn bè, em nhỏ,...) để góp phần bảo vệ môi trường tại nơi em sinh sống và chia sẻ kết quả với mọi người.

2. Em hãy cùng bạn thiết kế một số đồ dùng, dụng cụ học tập sáng tạo từ những vật dụng đã qua sử dụng để tuyên truyền về trách nhiệm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.