Thừa kế là gì? Có những trường hợp thừa kế nào?

Thừa kế là gì? Người thừa kế là ai?

Thừa kế là việc chuyển giao tài sản, quyền và nghĩa vụ của một người đã mất cho người còn sống. Khi một người qua đời, những gì họ sở hữu như nhà cửa, đất đai, tiền bạc, xe cộ hoặc các tài sản khác sẽ được để lại cho người thân hoặc người được chỉ định. Quá trình chuyển giao đó được gọi là thừa kế.

Theo quy định tại Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền thừa kế, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật. Người thừa kế không là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc.

Theo đó, người thừa kế là cá nhân phải là người còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Trường hợp người thừa kế theo di chúc không là cá nhân thì phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế. (Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015)

Thừa kế giúp đảm bảo tài sản của người đã mất được chuyển giao hợp lý, đồng thời bảo vệ quyền lợi của những người thân trong gia đình theo đúng quy định của pháp luật.

Thừa kế là gì? Có những trường hợp thừa kế nào? (Hình từ Internet)

Có những trường hợp thừa kế nào?

Có hai trường hợp (hình thức) thừa kế gồm: Thừa kế theo di chúc và Thừa kế theo pháp luật.

(1) Thừa kế theo di chúc

Tại Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Thừa kế theo di chúc là trường hợp người để lại tài sản đã lập di chúc hợp lệ trước khi qua đời. Trong di chúc, họ có quyền quyết định tài sản của mình sẽ được chia cho ai, chia bao nhiêu, hoặc để lại cho tổ chức, cá nhân nào đó. Việc chia thừa kế khi đó phải thực hiện đúng theo nội dung đã ghi trong di chúc, thể hiện sự tôn trọng ý chí của người đã mất.

Ví dụ: Ông A có một căn nhà và một mảnh đất. Trước khi mất, ông viết di chúc để lại căn nhà cho con trai và mảnh đất cho con gái. Khi ông qua đời, các con sẽ nhận tài sản đúng như những gì ông đã ghi, dù giá trị hai phần tài sản có thể không bằng nhau.

(2) Thừa kế theo pháp luật

Tại Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế theo pháp luật như sau:

Điều 649. Thừa kế theo pháp luật

Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.

Theo đó, thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, xảy ra khi người mất không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp lệ, hoặc những người được chỉ định trong di chúc không thể nhận tài sản (đã mất, từ chối nhận…). Khi đó, tài sản sẽ được chia theo quy định của pháp luật, dựa vào thứ tự các hàng thừa kế. Những người cùng hàng sẽ được hưởng phần tài sản bằng nhau.

Theo quy định, hàng thừa kế thứ nhất thường gồm: vợ hoặc chồng, cha mẹ và con cái của người mất. Nếu không còn ai ở hàng này thì mới chuyển sang hàng tiếp theo như anh chị em, ông bà, cháu…

Ví dụ: Bà B mất mà không để lại di chúc. Bà có chồng và hai người con. Tài sản của bà sẽ được chia đều thành ba phần bằng nhau cho chồng và hai con. Nếu chồng bà đã mất trước đó, hai người con sẽ chia đều tài sản.

Tài sản không có người nhận thừa kế thì xử lý như thế nào?

Tại Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về tài sản không có người nhận thừa kế như sau:

Điều 622. Tài sản không có người nhận thừa kế

Trường hợp không có người thừa kế theo di chúc, theo pháp luật hoặc có nhưng không được quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản thì tài sản còn lại sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài sản mà không có người nhận thừa kế thuộc về Nhà nước.

Theo đó, tài sản không có người nhận thừa kế là trường hợp người chết không có người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật, hoặc có nhưng họ không được quyền hưởng hay từ chối nhận di sản. Khi đó, di sản sẽ không được chuyển cho cá nhân nào.

Trước khi xử lý phần tài sản này, di sản vẫn phải được dùng để thực hiện các nghĩa vụ tài chính của người đã mất như trả nợ, nộp thuế, chi phí mai táng và các khoản liên quan khác. Chỉ sau khi hoàn thành các nghĩa vụ này mới xác định phần tài sản còn lại. Phần tài sản còn lại sau cùng sẽ thuộc về Nhà nước quản lý và sử dụng theo quy định pháp luật.

Ví dụ, một người sống một mình, không có thân nhân và không để lại di chúc, khi qua đời thì tài sản của họ sẽ được Nhà nước tiếp nhận.