Quyền ứng cử là gì? Công dân có những quyền gì về ứng cử? Ví dụ minh họa

Quyền ứng cử là gì?

Quyền ứng cử là quyền cơ bản của công dân khi đáp ứng đủ các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật thì có thể thể hiện nguyện vọng của mình được ứng cử đại biểu Quốc hội, ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân. Thông qua đó, công dân có cơ hội trực tiếp tham gia quản lý nhà nước và xã hội, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Quyền ứng cử được ghi nhận cụ thể tại Điều 27 Hiến pháp 2013 như sau:

Điều 27.

Công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Việc thực hiện các quyền này do luật định.

Đồng thời, tại Điều 2 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 cũng quy định về tuổi bầu cử và tuổi ứng cử như sau:

Điều 2. Tuổi bầu cử và tuổi ứng cử

Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp theo quy định của Luật này.

Theo đó, tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp theo quy định của luật.

Như vậy, quyền ứng cử không chỉ thể hiện quyền làm chủ của công dân mà còn góp phần bảo đảm sự tham gia rộng rãi của nhân dân vào hoạt động của bộ máy nhà nước, qua đó xây dựng một nền dân chủ vững mạnh và đại diện đúng ý chí của toàn xã hội.

Quyền ứng cử là gì? Công dân có những quyền gì về ứng cử? Ví dụ minh họa (Hình từ Internet)

Công dân có những quyền gì về ứng cử? Ví dụ minh họa

Công dân có nhiều quyền quan trọng liên quan đến hoạt động ứng cử, nhằm bảo đảm tính dân chủ, công bằng và minh bạch trong bầu cử. Trước hết, công dân được bảo đảm bình đẳng giới trong ứng cử, không phân biệt nam hay nữ, mọi người đều có cơ hội như nhau khi tham gia ứng cử nếu đáp ứng đủ tiêu chuẩn của người ứng cử theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí và tiếp cận thông tin về ứng cử, được tìm hiểu thông tin về người ứng cử, chương trình hành động cũng như các vấn đề liên quan đến bầu cử theo quy định pháp luật. Công dân cũng có quyền tố cáo đối với người ứng cử nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc không đủ tiêu chuẩn.

Ngoài ra, công dân còn có quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về những sai sót trong việc lập danh sách người ứng cử và quyền giám sát việc thực hiện pháp luật về bầu cử, góp phần bảo đảm quá trình bầu cử diễn ra công khai, minh bạch, đúng quy định.

Ví dụ: Công dân nam và nữ đủ điều kiện theo luật đều có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Khi phát hiện danh sách người ứng cử có sai sót, công dân có thể gửi đơn khiếu nại hoặc tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, giải quyết.

Trường hợp nào sẽ xóa tên người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân?

Theo Điều 60 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 quy định về trường hợp xóa tên người ứng cử đại biểu Quốc hội, ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân như sau:

- Người có tên trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội đã được Hội đồng bầu cử quốc gia công bố mà đến thời điểm bắt đầu bỏ phiếu bị khởi tố bị can, bị bắt, giữ vì phạm tội quả tang, bị mất năng lực hành vi dân sự, chết hoặc vi phạm nghiêm trọng pháp luật về bầu cử thì Hội đồng bầu cử quốc gia xóa tên người đó trong danh sách những người ứng cử đại biểu Quốc hội.

- Người có tên trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân đã được Ủy ban bầu cử công bố mà đến thời điểm bắt đầu bỏ phiếu bị khởi tố bị can, bị bắt, giữ vì phạm tội quả tang, bị mất năng lực hành vi dân sự, chết hoặc vi phạm nghiêm trọng pháp luật về bầu cử thì Ủy ban bầu cử, sau khi thống nhất ý kiến với Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, quyết định xóa tên người đó trong danh sách những người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân.

Như vậy, người ứng cử đại biểu Quốc hội Việt Nam hoặc đại biểu Hội đồng nhân dân sẽ bị xóa tên khỏi danh sách ứng cử khi đến thời điểm bắt đầu bỏ phiếu mà thuộc một trong các trường hợp: bị khởi tố bị can; bị bắt, giữ vì phạm tội quả tang; bị mất năng lực hành vi dân sự; đã chết; hoặc vi phạm nghiêm trọng pháp luật về bầu cử.