Bài 7: Một số nội dung cơ bản của pháp luật hình sự liên quan đến người chưa thành niên phạm tội (CTST lớp 10) | Sách chuyên đề - Chương trình GDPT 2018 (mới)

Em hãy quan sát các tranh sau và trả lời câu hỏi

Theo em, hành vi của A và Th có phải là tội phạm hay không? Vì sao?

Em hãy đọc thông tin dưới đây và thực hiện yêu cầu.

THÔNG TIN.

Theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, mức tuổi tối thiểu phải chịu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam là từ đủ 14 tuổi. Tuy nhiên, do độ tuổi, sự hoàn thiện về nhận thức có giới hạn ở người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi nên luật hình sự quy định họ chỉ phải chịu trách nhiệm về một số tội phạm được quy định tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự.

Câu hỏi:

- Hãy cho biết quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự.

- Cho biết người phạm tội dưới 14 tuổi có phải chịu trách nhiệm hình sự không. Giải thích vì sao.

Em hãy đọc các thông tin, trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi.

THÔNG TIN 1.

Nguyên tắc xử lí tội phạm do người chưa thành niên (dưới 18 tuổi) được thể hiện tập trung trong 3 nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc chung trong xử lí tội phạm do người chưa thành niên thực hiện:

+ Việc xử lí người chưa thành niên phạm tội phải bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên và chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội.

+ Việc xử lí người chưa thành niên phạm tội phải căn cứ vào độ tuổi, khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm.

+ Việc truy cứu trách nhiệm hình sự người chưa thành niên phạm tội chỉ trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào những đặc điểm về nhân thân của họ, tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm.

Trường hợp 1.

C 16 tuổi gây thương tích cho D với tỉ lệ thương tật 25%. Tại phiên tòa xét xử, xét thấy D có đơn xin miễn trách nhiệm hình sự cho C vì C ăn năn, hối cải, xin lỗi và bồi thường thiệt hại. Để bảo đảm lợi ích của người chưa thành niên, giáo dục, giúp đỡ C sửa chữa sai lầm, trở thành công dân có ích cho xã hội, Tòa án đã tuyên miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục.

THÔNG TIN 2.

- Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội:

+ Khi xét xử, Tòa án chỉ áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội nếu xét thấy việc miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng một trong các biện pháp giám sát, giáo dục hoặc áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa.

+ Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người chưa thành niên phạm tội.

+ Tòa án chỉ áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội khi xét thấy các hình phạt và biện pháp giáo dục khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa.

+ Khi xử phạt tù có thời hạn, Tòa án cho người chưa thành niên phạm tội được hưởng mức án nhẹ hơn mức áp dụng đối với người đủ 18 tuổi trở lên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất.

+ Không áp dụng hình phạt bổ sung đối với người chưa thành niên phạm tội.

+ Án đã tuyên đối với người chưa đủ 16 tuổi phạm tội thì không tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.

Trường hợp 2.

Bạn A xem chương trình tuyên truyền về pháp luật trên truyền hình. Nội dung Luật Hình sự Việt Nam không áp dụng hình phạt chung thân và tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Ngay cả hình phạt tù có thời hạn cũng chỉ áp dụng khi xét thấy các hình phạt và biện pháp giáo dục khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa. A băn khoăn về vấn đề này!

THÔNG TIN 3

- Nguyên tắc chuyển hướng xử lí đối với người chưa thành niên phạm tội:

+ Xử lí chuyển hướng là một xu hướng đã xuất hiện trên thế giới từ những năm 1960, được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội. Xử lí chuyển hướng được hiểu là việc các cơ quan có thẩm quyền chuyển hướng xử lí đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật hình sự sang xử lí bằng các biện pháp không chính thức, thay thế chế tài hình sự bằng các biện pháp xử lí chính thức khác.

+ Xử lí chuyển hướng nhằm tránh những nguy cơ bất lợi tiềm ẩn cho sự phát triển về thể chất, tâm lí, nhân cách của người chưa thành niên phạm tội đến từ các biện pháp giam, giữ cũng như tạo điều kiện cho họ tái hoà nhập cộng đồng. Bộ luật Hình sự Việt Nam đã tiếp nhận xu thế tiến bộ này thể hiện ở quy định về miễn trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội, thay bằng các biện pháp như giám sát, giáo dục; quy định về biện pháp tư pháp thay thế hình phạt như biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Trường hợp 3.

T 15 tuổi, ham chơi trò chơi điện tử nên đã có hành vi trộm xe gắn máy của anh Y. Khi bị công an bắt, T ăn năn, nhận lỗi và gia đình T cũng đã bồi thường thiệt hại cho anh Y. Do phạm tội lần đầu, nhân thân tốt và tự nguyện khắc phục hậu quả nên cơ quan điều tra đã miễn trách nhiệm hình sự đối với T và ra quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với T.

Câu hỏi:

- Việc xử lí người chưa thành niên phạm tội tuân theo những nguyên tắc nào?

- Vì sao cơ quan điều tra, Tòa án ra quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục đối với C và T?

- Các trường hợp trên đề cập đến nguyên tắc nào khi xử lí người chưa thành niên phạm tội?

Em hãy đọc các thông tin, trường hợp sau và trả lời câu hỏi.

THÔNG TIN 1.

Các biện pháp giám sát, giáo dục khi miễn trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội.

- Điều kiện áp dụng:

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp khiển trách, hòa giải tại cộng đồng hoặc biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn nếu người chưa thành niên phạm tội hoặc người đại diện hợp pháp của họ đồng ý với việc áp dụng một trong các biện pháp này.

(Trích Điều 92 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

- Biện pháp:

+ Khiển trách: là biện pháp giám sát, giáo dục có thể được áp dụng đối với người chưa thành niên được miễn trách nhiệm hình sự nhằm giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm tội, hậu quả gây ra đối với cộng đồng, xã hội và nghĩa vụ của họ để sửa chữa lỗi lầm, khắc phục hậu quả và cải tạo để trở thành người có ích.

(Trích Điều 93 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

+ Hòa giải tại cộng đồng: là biện pháp giám sát, giáo dục khi miễn trách nhiệm hình sự cho người chưa thành niên phạm tội nhằm giúp họ nhận thức rõ hành vi phạm tội, hậu quả gây ra đối với cộng đồng, xã hội và nghĩa vụ của họ để sửa chữa lỗi lầm, khắc phục hậu quả và cải tạo để trở thành người có ích, đồng thời nhằm loại trừ những mâu thuẫn trong nội bộ dân cư tại địa phương.

(Trích Điều 94 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

+ Giáo dục tại xã, phường, thị trấn: là biện pháp giám sát, giáo dục người chưa thành niên khi miễn trách nhiệm hình sự cho họ nhằm giáo dục, quản lí họ tại nơi cư trú.

(Trích Điều 95 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Câu hỏi:

- Theo em, có những biện pháp giám sát, giáo dục nào trong trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự có thể áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội?

- Các biện pháp đó được quy định như thế nào?

Trường hợp 1.

M 16 tuổi trộm cắp iPad của N trị giá 5 triệu đồng. Khi bị bắt, qua khai báo, được biết đây là lần đầu M phạm tội. Xét thấy M thành khẩn khai báo nên cơ quan điều tra quyết định miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng biện pháp khiển trách đối với M.

Trường hợp 2.

K 15 tuổi bị bắt với hành vi chạy xe quá tốc độ, gây tai nạn giao thông khiến anh H bị thương (tỉ lệ thương tật 11%). Gia đình K đã kịp thời đưa anh H vào bệnh viện cấp cứu cũng như bồi thường thiệt hại cho anh. Anh H đã đề nghị cơ quan điều tra miễn trách nhiệm hình sự cho K và được chấp thuận. Cơ quan điều tra đã áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng đối với K.

Trường hợp 3.

D 17 tuổi bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tội cố ý gây thương tích. Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án, Tòa án quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn đối với D; giao cho Ủy ban nhân dân nơi D sinh sống quản thúc, không được đi khỏi địa phương.

Câu hỏi:

Theo em, tại sao M, K, D lại được áp dụng các biện pháp giám sát, giáo dục nơi cư trú?

THÔNG TIN 2.

Biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Đối với người chưa thành niên phạm tội, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng. Do đây là biện pháp tư pháp nên thẩm quyền áp dụng là do Tòa án nhân dân áp dụng; biện pháp này buộc người chưa thành niên phạm tội phải cải tạo tại trường giáo dưỡng, chấp hành các nghĩa vụ về học tập, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lí, giáo dục của nhà trường.

Biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng có thời hạn áp dụng từ 01 đến 02 năm. Trong trường hợp người phạm tội có nhiều tiến bộ, trường giáo dưỡng có thể đề nghị Tòa án chấm dứt áp dụng biện pháp giáo dục trước thời hạn.

(Theo Điều 96, 97 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Câu hỏi:

- Người chưa thành niên phạm tội sẽ bị đưa vào trường giáo dưỡng trong trường hợp nào?

- Người chưa thành niên phạm tội có thể được chấm dứt biện pháp giáo dưỡng trước thời hạn không? Nếu có, thì điều kiện như thế nào?

- Việc áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đối với người chưa thành niên phạm tội đem lại lợi ích gì trong việc giáo dục họ thành công dân tốt cho xã hội?

Trường hợp 4.

A 14 tuổi bị bắt với hành vi cướp giật tài sản. Tòa án đã áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng đối với A. Qua thời gian, A đã chấp hành nghĩa vụ học tập, lao động rất tốt và được chấm dứt trước thời hạn tại trường giáo dưỡng.

Câu hỏi:

Theo em, tại sao A lại được chấm dứt biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng trước thời hạn?

THÔNG TIN 3

Các hình phạt được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội.

Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, chỉ áp dụng các hình phạt sau đây đối với người chưa thành niên phạm tội:

- Cảnh cáo: Không có sự khác biệt trong quy định về hình phạt cảnh cáo được áp dụng đối với người đã đủ 18 tuổi và người chưa thành niên. Hình phạt này được áp dụng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng và có nhiều tình tiết giảm nhẹ, nhưng chưa đến mức miễn hình phạt.

(Trích Điều 34 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

- Phạt tiền: Được áp dụng là hình phạt chính đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng. Mức tiền phạt đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội không quá một phần hai mức tiền phạt mà điều luật quy định.

(Trích Điều 99 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

- Cải tạo không giam giữ: Hình phạt được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng hoặc người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng. Khi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với người chưa thành niên phạm tội, thì không khấu trừ thu nhập của người đó. Thời hạn cải tạo không giam giữ đối với người chưa thành niên phạm tội không quá một phần hai thời hạn mà điều luật quy định.

(Trích Điều 100 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

- Tù có thời hạn: Mức phạt này áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội được quy định như sau:

• Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 18 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định.
• Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 12 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá một phần hai mức phạt tù mà điều luật quy định.

(Trích Điều 101 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Câu hỏi:

- Người chưa thành niên phạm tội sẽ áp dụng những hình phạt nào? Những nội dung về hình phạt có thể áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội được quy định như thế nào?

- Tòa án áp dụng các hình thức này nhằm mục đích gì?

Em hãy đọc các thông tin, trường hợp dưới đây và thực hiện yêu cầu.

THÔNG TIN 1.

- Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt.

Tòa án quyết định hình phạt đối với người dưới 18 tuổi trong trường hợp chuẩn bị phạm tội hoặc phạm tội chưa đạt theo nguyên tắc quy định tại khoản 1 Điều 57 của Bộ luật này.

Mức hình phạt cao nhất đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chuẩn bị phạm tội không quá một phần ba mức hình phạt được quy định trong khung hình phạt đối với hành vi chuẩn bị phạm tội trong điều luật được áp dụng.

Mức hình phạt cao nhất đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chuẩn bị phạm tội không quá một phần hai mức hình phạt được quy định trong khung hình phạt đối với hành vi chuẩn bị phạm tội trong điều luật được áp dụng.

Mức hình phạt cao nhất áp dụng đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội chưa đạt không quá một phần ba mức hình phạt quy định tại Điều 100 và Điều 101 của Bộ luật này.

Mức hình phạt cao nhất áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội chưa đạt không quá một phần hai mức hình phạt quy định tại các Điều 99, 100 và 101 của Bộ luật này.

(Trích Điều 102 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

- Tổng hợp hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội.

Khi xét xử cùng một lần, người dưới 18 tuổi phạm nhiều tội thì Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội và tổng hợp hình phạt chung theo quy định tại Điều 55 của Bộ luật này.

Nếu hình phạt chung là cải tạo không giam giữ thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 03 năm. Nếu hình phạt chung là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không vượt quá 18 năm đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi khi phạm tội và 12 năm đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi khi phạm tội.

Đối với người dưới 18 tuổi phạm nhiều tội, có tội được thực hiện trước khi đủ 16 tuổi, có tội được thực hiện sau khi đủ 16 tuổi, thì việc tổng hợp hình phạt áp dụng như sau:

+ Nếu mức hình phạt đã tuyên đối với tội được thực hiện trước khi người đó đủ 16 tuổi nặng hơn hoặc bằng mức hình phạt đã tuyên đối với tội được thực hiện sau khi đủ 16 tuổi, thì hình phạt chung không vượt quá mức hình phạt cao nhất đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi theo quy định tại khoản 1 Điều này.

+ Nếu mức hình phạt đã tuyên đối với tội được thực hiện sau khi người đó đủ 16 tuổi nặng hơn mức hình phạt đã tuyên đối với tội được thực hiện trước khi đủ 16 tuổi, thì hình phạt chung không vượt quá mức hình phạt cao nhất đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi theo quy định tại khoản 1 Điều này.

Đối với người phạm nhiều tội, có tội được thực hiện trước khi đủ 18 tuổi, có tội được thực hiện sau khi đủ 18 tuổi, thì việc tổng hợp hình phạt áp dụng như sau:

+ Nếu mức hình phạt Tòa án tuyên đối với tội được thực hiện khi người đó chưa đủ 18 tuổi nặng hơn hoặc bằng mức hình phạt áp dụng đối với tội được thực hiện khi người đó đã đủ 18 tuổi, thì hình phạt chung không được vượt quá mức hình phạt cao nhất quy định tại khoản 1 Điều này.

+ Nếu mức hình phạt Tòa án tuyên đối với tội được thực hiện khi người đó đã đủ 18 tuổi nặng hơn mức hình phạt áp dụng đối với tội thực hiện khi người đó chưa đủ 18 tuổi, thì hình phạt chung áp dụng như đối với người đủ 18 tuổi trở lên phạm tội.

(Trích Điều 103 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án.

Việc tổng hợp hình phạt trong trường hợp một người đang phải chấp hành một bản án mà lại bị xét xử về tội đã phạm trước hoặc sau khi có bản án này, được thực hiện theo quy định tại Điều 55 và Điều 56 của Bộ luật này. Hình phạt chung không được vượt quá mức hình phạt cao nhất quy định tại Điều 103 của Bộ luật này.

(Trích Điều 104 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Trường hợp 1.

V 15 tuổi, trong một lần trộm cắp tài sản, vì sợ bị phát hiện nên đã phóng xe bỏ chạy và gây tai nạn khiến chị P bị thương (tỉ lệ thương tật 17%). Sau đó, năm 16 tuổi, do mâu thuẫn cá nhân với anh G, V lại phạm tội cố ý gây thương tích.

THÔNG TIN 2.

- Giảm mức hình phạt đã tuyên.

Người dưới 18 tuổi phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, nếu có tiến bộ và đã chấp hành được một phần tư thời hạn, thì được Tòa án xét giảm; riêng đối với hình phạt tù, mỗi lần có thể giảm đến 04 năm nhưng phải bảo đảm đã chấp hành ít nhất là hai phần năm mức hình phạt đã tuyên.

Người dưới 18 tuổi phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, nếu lập công hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, thì được xét giảm ngay và có thể được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại.

Người dưới 18 tuổi phạm tội bị phạt tiền nhưng bị lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn hoặc ốm đau gây ra hoặc lập công lớn, thì theo đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định giảm hoặc miễn việc chấp hành phần tiền phạt còn lại.

(Trích Điều 105 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Trường hợp 2.

Anh Y trong thời gian chấp hành án tù đã có nhiều tiến bộ trong học tập và lao động. Anh đã được Trại giam T đề nghị Tòa án xem xét giảm mức hình phạt đã tuyên.

THÔNG TIN 3.

- Tha tù trước hạn có điều kiện.

Tha tù trước thời hạn có điều kiện là biện pháp khoan hồng của Nhà nước, miễn chấp hành có điều kiện đối với phần hình phạt tù chưa chấp hành.

Người dưới 18 tuổi đang chấp hành án phạt tù, nếu không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 66 của Bộ luật này, có thể được tha tù trước hạn khi có đủ các điều kiện sau đây:

+ Phạm tội lần đầu;

+ Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt;

+ Đã chấp hành được một phần ba thời hạn phạt tù;

+ Có nơi cư trú rõ ràng.

Việc tha tù trước thời hạn có điều kiện được thực hiện theo quy định tại các khoản 3, 4 và 5 Điều 66 của Bộ luật này.

(Trích Điều 106 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Trường hợp 3.

Q 17 tuổi là phạm nhân trong Trại giam D. Tại đây, Q cải tạo tốt, có nhiều tiến bộ. Xét thấy Q phạm tội lần đầu, bản thân mong muốn hòa nhập cộng đồng, trở thành người có ích cho xã hội và đã chấp hành hai phần ba án tù nên được Trại giam D đề nghị xét ân xá trước thời hạn.

THÔNG TIN 4.

- Xóa án tích.

Người dưới 18 tuổi bị kết án được coi như là không có án tích, nếu thuộc một trong ba trường hợp sau đây:

+ Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi;

+ Người từ đủ 16 tuổi đến chưa thành niên bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng hoặc tội phạm rất nghiêm trọng do vô ý;

+ Người bị áp dụng biện pháp tư pháp quy định tại Mục 3 Chương XII Bộ luật Hình sự.

Người từ đủ 16 tuổi đến chưa thành niên bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng đương nhiên được xóa án tích nếu, từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo hoặc từ khi hết thời hiệu thi hành bản án, người đó không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn sau đây:

+ 06 tháng trong trường hợp bị phạt cảnh cáo, phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù nhưng được hưởng án treo;

+ 01 năm trong trường hợp bị phạt tù đến 05 năm;

+ 02 năm trong trường hợp bị phạt tù từ trên 05 năm đến 15 năm;

+ 03 năm trong trường hợp bị phạt tù trên 15 năm.

(Trích Điều 107 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Trường hợp 4.

C 15 tuổi bị kết án tù do phạm tội rất nghiêm trọng. Sau khi chấp hành án, C tuân thủ pháp luật, dần trở thành công dân có ích cho xã hội. Trường hợp của C được coi là không có án tích vì khi kết án, C dưới 16 tuổi.

Câu hỏi:

- Trình bày quy định về giảm mức hình phạt đã tuyên và được tha tù trước thời hạn đối với người chưa thành niên phạm tội.

- Trình bày quy định về quyết định hình phạt và tổng hợp hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.

- Cho biết người dưới 18 tuổi có bị coi là có án tích khi phạm tội không. Giải thích nhận định của em về vấn đề này.

Trường hợp 1.

Gần 1 tháng trôi qua nhưng với người dân thôn N, xã C, huyện X, tỉnh H, thì việc N (15 tuổi) phạm tội trộm cắp tài sản vẫn đang là một câu chuyện được mang ra bàn tán nhiều. Trước đó, do thiếu tiền tiêu xài, N đã đột nhập vào nhà hàng xóm trộm đi một số tài sản trị giá 15 triệu đồng. Trong quá trình thực hiện hành vi, N bị bắt quả tang. Phòng Cảnh sát hình sự, Công an huyện X đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam N.

Trường hợp 2.

Khoảng 15 giờ 30 phút ngày A, tháng B, năm C, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã tiến hành bắt quả tang 3 đối tượng (16 tuổi) có hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy. Tại hiện trường, lực lượng công an đã thu giữ được 300 gram ma túy. Ba đối tượng khai nhận là do bị dụ dỗ và được hứa hẹn thưởng tiền nên đã nhận vận chuyển thuê cho đối tượng khác. Theo Công an thành phố T, điều đáng tiếc nhất ở vụ án này là 3 nam sinh đều đang là học sinh trung học. Chỉ vì nghe lời đối tượng xấu hứa hẹn, dụ dỗ và thiếu tiền tiêu xài nên đã sa vào con đường lao lý.

Câu hỏi:

- Nêu tác hại, hậu quả cho xã hội từ các hành vi vi phạm pháp luật hình sự ở các vụ án nêu trên.

- Cho biết ý kiến của em về nhận định: Tình hình phạm tội của người chưa thành niên đang ngày càng gia tăng và có xu hướng trẻ hóa.

Em hãy đọc thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi.

Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh N vừa tổ chức Hội thi hùng biện với chủ đề “Câu chuyện tình huống pháp luật cho người chưa đủ 18 tuổi” dành cho học sinh cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông, nhằm phổ biến những quy định cũng như vận động học sinh chấp hành quy định của pháp luật hình sự. Khác với các năm trước, hội thi năm nay đổi mới nội dung, hình thức tổ chức hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật cho học sinh theo hướng khai thác tiếng nói và sự sáng tạo của các em. Hội thi đã thu hút đông đảo học sinh tham gia. Đặc biệt, hầu hết các em đã có sự nghiên cứu, lựa chọn các câu chuyện, nhân vật có thật trong đời sống xã hội nói chung và nhà trường nói riêng để đưa vào bài hùng biện một cách tự nhiên, sinh động. Thông qua bài hùng biện, các em đã biết gắn kết các giá trị đạo đức với vấn đề pháp luật, đồng thời thể hiện tốt việc liên hệ thực tiễn, góp phần quan trọng vào việc giáo dục ý thức chấp hành pháp luật hình sự cho học sinh.

Câu hỏi:

- Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh N phát động Hội thi hùng biện nhằm mục đích gì?

- Theo em, vì sao phải chủ động, vận động học sinh chấp hành các quy định của pháp luật hình sự?

1. Những nhận định dưới đây về nguyên tắc xét xử đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đúng hay sai? Vì sao?

a. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi loại tội phạm.

b. Việc xử lí người dưới 18 tuổi phạm tội chỉ căn cứ vào độ tuổi và năng lực trách nhiệm hình sự.

c. Không áp dụng hình phạt tiền là hình phạt chính đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.

d. Không áp dụng hình phạt tù chung thân đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội.

2. Em hãy đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi.

Trường hợp 1.

Biết T (16 tuổi) rất cần tiền nên chú M nhờ T chuyển gói hàng cho cô Y và hứa trả công cho T. Khi đang chuyển hàng, T bị công an bắt giữ về hành vi vận chuyển trái phép chất cấm. Trong quá trình điều tra, T thành khẩn khai báo, hỗ trợ cơ quan công an phá được một vụ án buôn bán chất cấm số lượng lớn ở địa phương.

Câu hỏi: Tòa án có thể miễn trách nhiệm hình sự và quyết định áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục đối với T hay không?

2. Em hãy đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi.

Trường hợp 2.

N (17 tuổi) bị bắt về hành vi trộm cắp xe đạp điện trị giá 4.000.000 đồng. Xét thấy đây là tội phạm ít nghiêm trọng, phạm tội lần đầu và có đủ điều kiện áp dụng các biện pháp khiển trách (theo Điều 93 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017), cơ quan điều tra ra quyết định áp dụng biện pháp khiển trách đối với N và yêu cầu N phải tuân thủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật trước sự chứng kiến của nhiều người.

Câu hỏi:

- Cơ quan điều tra áp dụng biện pháp khiển trách với N là đúng hay sai? Vì sao?

- Việc áp dụng biện pháp khiển trách có mang lại hiệu quả giáo dục đối với người chưa thành niên phạm tội không? Vì sao?

Trường hợp 3.

B (14 tuổi) bị cơ quan công an bắt giữ về hành vi phóng xe đạp điện nhanh, vượt ẩu, gây tai nạn giao thông khiến chị K đi đường bị thương (tỷ lệ thương tích 12%), xe bị hỏng. Sau khi gây tai nạn, B và gia đình đưa chị K vào viện điều trị, sửa chữa xe, bồi thường thiệt hại. Trước những việc làm trên, cơ quan điều tra phối hợp với Ủy ban nhân dân xã tổ chức hòa giải tại cộng đồng cho B và chị K.

Câu hỏi:

- Cơ quan điều tra áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng đối với B đúng hay sai? Vì sao?

- Theo em, việc áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng đối với người chưa thành niên phạm tội có tác dụng như thế nào trong giáo dục, cải tạo họ trở thành công dân có ích?

3. Em hãy đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi.

Trường hợp 1.

Q (16 tuổi) phạm tội và Toà án nhân dân ra quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng với thời hạn 2 năm. Sau khi chấp hành xong, Q trở về địa phương tiếp tục học tập và tuân thủ pháp luật nghiêm túc. Khi làm hồ sơ xin việc ở một công ti, phòng nhân sự yêu cầu Q phải có Phiếu lí lịch tư pháp để bổ sung.

Câu hỏi:

Trong phiếu lí lịch tư pháp của Q có được xoá án tích không? Vì sao?

3. Em hãy đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi.

Trường hợp 2.

Tại nơi A (16 tuổi) sinh sống, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức cuộc thi tìm hiểu về quy định của pháp luật hình sự có liên quan đến người dưới 18 tuổi. Các bạn của A có vẻ không hào hứng với cuộc thi, nhưng A đã vận động các bạn tích cực tham gia. Theo A, cuộc thi cung cấp kiến thức giúp các bạn tránh sa vào con đường phạm tội.

Câu hỏi:

Em có nhận xét gì về việc làm của A?

4. Em hãy thực hiện yêu cầu sau:

Xây dựng và diễn cùng các bạn một tình huống ngắn về nội dung vận động người chưa thành niên chấp hành quy định của pháp luật hình sự.

5. Em hãy đóng vai xử lí các tình huống sau và trả lời câu hỏi.

Tình huống 1.

Lớp 10D tổ chức thảo luận với chủ đề “Tội phạm do người chưa thành niên thực hiện”. Có nhiều ý kiến khác nhau liên quan đến chủ đề này, bạn A cho rằng để giảm bớt tình trạng người chưa thành niên phạm tội, Nhà nước nên trừng trị nghiêm khắc, tăng hình phạt vì những hậu quả, tác hại mà loại tội phạm này gây ra. Bạn B không đồng ý vì cho rằng đối với người chưa thành niên phạm tội nên có những biện pháp giáo dục phù hợp như miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt đã tuyên,… để họ có cơ hội cải tạo, trở thành công dân tốt cho xã hội. Đồng thời, gia đình, nhà trường và xã hội cũng phải cùng tham gia giúp đỡ họ. Đặc biệt, người chưa thành niên cần có ý thức tuân thủ quy định của pháp luật hình sự.

- Em có nhận định gì về ý kiến của A và B?

- Theo em, tuân thủ quy định của pháp luật hình sự có phải là cách tốt nhất giảm tình trạng người chưa thành niên phạm tội hay không? Tại sao?

5. Em hãy đóng vai xử lí các tình huống sau và trả lời câu hỏi.

Tình huống 2

M và N cùng 15 tuổi, là bạn thân học chung ở lớp 10A. M kể với N rằng mình có chơi với một nhóm bạn, do cần tiền nên nhóm này rủ M đi trộm cắp tài sản. Nhóm của M dự định rằng sẽ ăn trộm số tài sản khoảng 10 triệu đồng để không vi phạm pháp luật hình sự.

Nếu là N, em sẽ giải thích thế nào để M biết rằng đây là việc làm trái pháp luật và giúp M có ý thức tuân thủ pháp luật hình sự?

1. Em hãy tìm hiểu một vụ án về người dưới 18 tuổi phạm tội và chia sẻ bài học em rút ra từ vụ án đó.

2. Em hãy thiết kế tờ gấp tuyên truyền pháp luật với chủ đề: “Những tác hại, hậu quả của tội phạm do người chưa thành niên gây ra.”