GDKTPL 10 Bài 16: Sự khác biệt trong quy định của Hiến pháp giữa quyền con người và quyền công dân

Sự khác biệt trong quy định của Hiến pháp giữa quyền con người và quyền công dân

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định rõ về quyền con người và quyền công dân, đồng thời thể hiện sự phân biệt giữa hai nhóm quyền này trên cơ sở chủ thể được hưởng quyền và tính chất pháp lý của từng loại quyền. Mặc dù cả hai đều hướng đến mục tiêu bảo đảm các quyền và lợi ích chính đáng của cá nhân, quyền con người và quyền công dân vẫn có những điểm khác biệt cơ bản cần được nhận thức rõ.

Trước hết, quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của mỗi con người, được Hiến pháp ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Các quyền này mang tính phổ quát, không phụ thuộc vào quốc tịch, dân tộc, giới tính, tôn giáo hay địa vị xã hội.

Đặc điểm nổi bật của quyền con người là không phụ thuộc vào quốc tịch, dân tộc, giới tính, tôn giáo hay địa vị xã hội của mỗi người. Điều đó có nghĩa là bất kỳ ai đang sinh sống hoặc có mặt trên lãnh thổ Việt Nam, dù là công dân Việt Nam hay người nước ngoài, đều được Nhà nước tôn trọng và bảo vệ các quyền con người theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Việc ghi nhận quyền con người trong Hiến pháp thể hiện sự phù hợp của Việt Nam với các chuẩn mực chung của pháp luật quốc tế về bảo vệ quyền con người.

Trong khi đó, quyền công dân là những quyền chỉ thuộc về người có quốc tịch Việt Nam và được xác lập trên cơ sở mối quan hệ pháp lý giữa công dân với Nhà nước. Khác với quyền con người, quyền công dân không mang tính phổ quát mà chỉ áp dụng đối với một nhóm chủ thể nhất định là công dân Việt Nam. Những quyền này tạo cơ sở để công dân tham gia vào đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội, đồng thời thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình đối với Nhà nước và xã hội.

Bên cạnh việc được hưởng các quyền, công dân cũng phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật, qua đó thể hiện sự gắn bó giữa quyền và nghĩa vụ trong mối quan hệ với Nhà nước.

Như vậy, sự khác biệt giữa quyền con người và quyền công dân trong Hiến pháp chủ yếu nằm ở phạm vi chủ thể được hưởng quyền và cơ sở xác lập quyền. Quyền con người là những quyền vốn có của mọi người, mang tính phổ quát, không phụ thuộc vào quốc tịch. Trong khi đó, quyền công dân chỉ phát sinh đối với người có quốc tịch Việt Nam và phản ánh mối quan hệ pháp lý đặc biệt giữa công dân với Nhà nước.

Việc phân biệt rõ hai nhóm quyền này không chỉ giúp bảo đảm việc áp dụng pháp luật chính xác mà còn góp phần khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trong việc tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm các quyền cơ bản của con người cũng như quyền và nghĩa vụ của công dân theo quy định của Hiến pháp.

GDKTPL 10 Bài 16: Sự khác biệt trong quy định của Hiến pháp giữa quyền con người và quyền công dân (Hình từ Internet)

Quyền con người và quyền công dân có mối quan hệ như thế nào?

Quyền con người và quyền công dân có mối quan hệ chặt chẽ với nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau. Trong Hiến pháp 2013, hai nhóm quyền này được quy định riêng nhằm xác định rõ phạm vi áp dụng và chủ thể được hưởng quyền. Việc phân biệt nhưng đồng thời gắn kết hai nhóm quyền có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân.

Trước hết, quyền con người là cơ sở để ghi nhận và bảo đảm quyền công dân. Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của mỗi con người, được Hiến pháp ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm. Trên cơ sở các quyền con người, Hiến pháp quy định một số quyền chỉ áp dụng đối với người có quốc tịch Việt Nam và được gọi là quyền công dân. Vì vậy, quyền công dân có thể được hiểu là sự cụ thể hóa quyền con người trong mối quan hệ giữa công dân với Nhà nước.

Bên cạnh đó, phạm vi của quyền công dân hẹp hơn quyền con người. Mọi công dân Việt Nam đều được hưởng các quyền con người, đồng thời được hưởng những quyền chỉ dành riêng cho công dân như quyền bầu cử, quyền ứng cử, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Trong khi đó, người nước ngoài hoặc người không quốc tịch đang sinh sống, làm việc hợp pháp tại Việt Nam vẫn được Nhà nước tôn trọng và bảo đảm các quyền con người theo Hiến pháp và pháp luật, nhưng không được hưởng các quyền chỉ dành cho công dân Việt Nam.

Như vậy, quyền con người và quyền công dân có mối quan hệ gắn bó, thống nhất với nhau. Quyền con người là nền tảng để Nhà nước ghi nhận và bảo đảm quyền công dân, còn quyền công dân là những quyền được Hiến pháp quy định dành cho người có quốc tịch Việt Nam trên cơ sở các quyền con người. Việc bảo đảm thực hiện hai nhóm quyền này góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, phát huy dân chủ và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.