Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật?
Nội dung chính
Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật?
Tiêu chí | Văn bản quy phạm pháp luật | Văn bản áp dụng pháp luật |
Khái niệm | Điều 2 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 quy định: “Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục theo quy định của Luật này.” | Văn bản áp dụng pháp luật là văn bản chứa đựng các quy tắc xử sự cá biệt, mang tính quyền lực nhà nước do cơ quan, công chức nhà nước có thẩm quyền hoặc cá nhân, tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền ban hành theo trình tự, thủ tục luật định trên cơ sở áp dụng các quy phạm pháp luật đối với những quan hệ cụ thể, cá biệt nhằm xác lập quyền và nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, tổ chức nhất định hoặc xác định trách nhiệm pháp lý đối với chủ thể vi phạm pháp luật. |
Thẩm quyền ban hành | Do cơ quan, người có thẩm quyền quy định tại Chương II Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 ban hành. | Do cơ quan, công chức nhà nước có thẩm quyền hoặc cá nhân, tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền ban hành. |
Nội dung ban hành | Chứa đựng quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong phạm vi cả nước hoặc trong đơn vị hành chính nhất định. | Chứa đựng quy tắc xử sự riêng, có nội dung cụ thể đối với cá nhân, tổ chức xác định, được thực hiện một lần trong thực tiễn. |
Hình thức gọi tên | Các hình thức quy định tại Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 (Hiến pháp, Bộ luật, Lệnh,...). | Chưa được luật hóa về tên gọi và hình thức thể hiện (thường được thể hiện dưới hình thức: Quyết định, Chỉ thị, Thông báo, Công văn,...). |
Phạm vi áp dụng | Rộng. Áp dụng với tất cả các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh trong cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định. | Hẹp. Áp dụng với một hoặc một số đối tượng nhất định được nêu trong văn bản. |
Cơ sở ban hành | Dựa trên Hiến pháp, Luật, các văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao hơn | Thường dựa vào một văn bản quy phạm pháp luật hoặc dựa vào văn bản áp dụng pháp luật của chủ thể có thẩm quyền. |
Giá trị | Văn bản quy phạm pháp luật là nguồn của luật. | Văn bản áp dụng pháp luật hiện tại không là nguồn của luật. |
Trình tự ban hành | Ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục theo quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025. | Luật không quy định trình tự, thủ tục ban hành cụ thể. |
Thời gian có hiệu lực | Lâu dài. Ví dụ: Luật Thương mại 2005 được ban hành ngày 14/06/2005, đến nay vẫn còn hiệu lực. | Thời gian có hiệu lực ngắn, theo vụ việc. |
Tóm lại, văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật khác nhau cơ bản ở chỗ: một bên đặt ra quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung đối với phạm vi rộng; còn một bên vận dụng các quy tắc đó để giải quyết vụ việc cụ thể, áp dụng cho đối tượng xác định và thường có hiệu lực theo vụ việc.
Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật? (Hình từ Internet)
Mối quan hệ giữa văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật?
Văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật có quan hệ chặt chẽ theo hướng “quy định chung - giải quyết cụ thể”. Văn bản quy phạm pháp luật là căn cứ để ban hành văn bản áp dụng pháp luật: mọi quyết định giải quyết vụ việc (như xử phạt, cấp phép, công nhận, giải quyết khiếu nại,...) đều phải dựa trên quy định chung đã được ban hành. Nói cách khác, văn bản quy phạm pháp luật đặt ra “luật chơi”, còn văn bản áp dụng pháp luật vận dụng “luật chơi” để xác định đúng sai, được - không được, quyền - nghĩa vụ, trách nhiệm của chủ thể trong từng tình huống cụ thể.
Văn bản áp dụng pháp luật là cách đưa quy phạm vào đời sống. Quy định chung sẽ khó phát huy tác dụng nếu không được thực hiện thông qua những quyết định cụ thể của cơ quan có thẩm quyền. Nhờ văn bản áp dụng pháp luật, các quy định chung trở nên có hiệu lực trên thực tế: Người vi phạm bị xử lý, người đủ điều kiện được cấp phép, người bị xâm phạm được bảo vệ quyền lợi… Qua đó, pháp luật không chỉ tồn tại trên giấy mà trở thành trật tự trong xã hội.
Đồng thời, văn bản áp dụng pháp luật không được trái văn bản quy phạm pháp luật. Việc áp dụng phải đúng căn cứ, đúng nội dung và đúng phạm vi: không được tự thêm điều kiện, tự tăng/giảm mức xử lý hoặc “vượt rào” so với quy định chung. Nếu áp dụng sai căn cứ, suy diễn quy định hoặc ra quyết định vượt thẩm quyền thì văn bản áp dụng pháp luật có thể bị sửa đổi, hủy bỏ hoặc bị xử lý theo cơ chế kiểm tra, giám sát. Vì vậy, việc ban hành văn bản áp dụng pháp luật đòi hỏi cơ quan có thẩm quyền phải vừa nắm chắc quy định chung, vừa đánh giá đúng tình tiết vụ việc để đảm bảo đúng pháp luật, công bằng và thuyết phục.
Tóm lại, văn bản quy phạm pháp luật là nền tảng quy định chung; văn bản áp dụng pháp luật là công cụ biến quy định chung thành quyết định cụ thể. Việc áp dụng pháp luật phải bám sát quy định chung để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu lực của pháp luật trong đời sống.
Thông tin trong bài viết do hệ thống cung cấp nhằm mục đích tham khảo và hỗ trợ học tập.
Chúng tôi không bảo đảm tính đầy đủ tuyệt đối trong mọi bối cảnh và khuyến nghị người học luôn kiểm tra, đối chiếu với tài liệu chính thức.
Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail: AIGiaoDuc@ThuVienPhapLuat.vn
|