Có phải danh lam thắng cảnh nổi tiếng của đất nước được UNESCO công nhận mới được gọi là di sản văn hoá?

Có phải danh lam thắng cảnh nổi tiếng của đất nước được UNESCO công nhận mới được gọi là di sản văn hoá?

Nhận định “Chỉ những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của đất nước được UNESCO công nhận mới được gọi là di sản văn hoá” là sai.

Di sản văn hoá bao gồm những di sản vật thể và phi vật thể có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và có ý nghĩa đối với cộng đồng. Vì vậy, một di sản không nhất thiết phải nổi tiếng hoặc được UNESCO công nhận mới có giá trị và cần được bảo vệ.

- Di sản văn hoá vật thể tồn tại dưới hình thức vật chất cụ thể, như công trình kiến trúc, di tích lịch sử và hiện vật, ví dụ như Thành nhà Hồ, Thánh địa Mỹ Sơn,....

Các công trình này giúp thế hệ sau tìm hiểu lịch sử, trình độ xây dựng, nghệ thuật và đời sống của người xưa. Bên cạnh đó, một ngôi đình cổ tại địa phương cũng có thể là di sản văn hoá nếu chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

- Di sản văn hoá phi vật thể là những sản phẩm tinh thần gắn với đời sống cộng đồng, được bảo tồn thông qua thực hành và truyền dạy.

Chẳng hạn, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thể hiện lòng biết ơn tổ tiên, ý thức hướng về cội nguồn và sự gắn kết cộng đồng. Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ phản ánh tâm hồn, sự sáng tạo và bản sắc văn hoá của người dân Nam Bộ. Những ví dụ này chứng minh rằng di sản văn hoá không chỉ là các địa điểm hay cảnh quan.

UNESCO là tên viết tắt tiếng Anh của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc. Tổ chức này thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giáo dục, khoa học, văn hoá và góp phần bảo vệ di sản. Việc được UNESCO công nhận hoặc ghi danh giúp di sản được biết đến rộng rãi, đồng thời có thể góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy các hoạt động bảo tồn. Tuy nhiên, việc được UNESCO ghi danh không phải là điều kiện để một di sản được xác định và bảo vệ ở Việt Nam.

Như vậy, nhận định trên là sai. Sự ghi danh của UNESCO không phải điều kiện bắt buộc để được gọi là di sản văn hoá. Những di sản có giá trị, dù chưa được UNESCO ghi danh, vẫn có ý nghĩa đối với cộng đồng và cần được trân trọng, bảo vệ, trao truyền.

Có phải danh lam thắng cảnh nổi tiếng của đất nước được UNESCO công nhận mới được gọi là di sản văn hoá? (Hình từ Internet)

Vì sao cần bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hoá?

Việc không bảo vệ và trao truyền di sản văn hoá có thể gây ra những tổn thất lâu dài đối với cộng đồng. Những tổn thất này không chỉ thể hiện ở sự xuống cấp của các công trình hay sự mai một của tập quán, mà còn ảnh hưởng đến tri thức, sự gắn kết cộng đồng và khả năng tiếp nối các giá trị văn hoá.

Trước hết, cộng đồng có nguy cơ đánh mất những tri thức và kỹ năng được tích luỹ qua nhiều thế hệ. Đối với các nghề thủ công truyền thống, kinh nghiệm lựa chọn nguyên liệu, xử lí vật liệu và hoàn thiện sản phẩm thường được truyền dạy thông qua thực hành. Khi nghệ nhân không có người kế tục, nhiều kỹ thuật có thể thất truyền.

Chẳng hạn, việc thiếu người nắm vững kỹ thuật dệt truyền thống có thể khiến các hoa văn đặc trưng dần biến mất, làm giảm tính độc đáo của sản phẩm.

Bên cạnh đó, sự mai một của di sản có thể làm suy giảm sự gắn kết cộng đồng. Những sinh hoạt văn hoá chung tạo điều kiện để các thành viên gặp gỡ, phối hợp và chia sẻ trách nhiệm. Khi các hoạt động này không còn được duy trì, cơ hội giao lưu giữa các thế hệ cũng giảm sút, ảnh hưởng đến quá trình truyền đạt kinh nghiệm và các chuẩn mực ứng xử.

Không chỉ cần bảo vệ, di sản văn hoá còn cần được phát huy giá trị trong đời sống phù hợp với đặc điểm của từng di sản. Việc tiếp tục thực hành, truyền dạy, giới thiệu và khai thác những giá trị phù hợp có thể giúp di sản duy trì sức sống, tạo cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu và góp phần đưa các giá trị văn hoá đến gần hơn với cộng đồng.

Đặc biệt, nhiều tổn thất không thể khắc phục hoàn toàn bằng việc phục dựng. Một công trình có thể được xây dựng lại, nhưng ký ức, kỹ năng và ý nghĩa xã hội gắn với công trình ấy khó được tái tạo đầy đủ. Do đó, công tác bảo vệ và trao truyền di sản cần được thực hiện thường xuyên, nhằm hạn chế nguy cơ những giá trị này bị mai một và tạo điều kiện để di sản tiếp tục được phát huy trong đời sống.