Thế nào là dân chủ? Nhân dân thực hiện dân chủ bằng những hình thức nào?

Thế nào là dân chủ?

Hiện nay, Hiến pháp 2013 và các văn bản pháp luật khác chưa có quy định cụ thể về khái niệm dân chủ. Tuy vậy, có thể hiểu một cách khái quát rằng dân chủ là chế độ chính trị mà trong đó quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân.

Tại Điều 2 Hiến pháp 2013 có quy định, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân.

Trên thực tế, quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện thông qua các hình thức như bầu cử đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân, tham gia góp ý xây dựng chính sách, thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo và giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước theo quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, dân chủ còn gắn liền với việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và nguyên tắc mọi cá nhân, tổ chức đều bình đẳng trước pháp luật.

Thế nào là dân chủ? Nhân dân thực hiện dân chủ bằng những hình thức nào? (Hình từ Internet)

Nhân dân thực hiện dân chủ bằng những hình thức nào?

Tại Điều 6 Hiến pháp 2013 có quy định như sau:

Điều 6.

Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước.

Theo Hiến pháp 2013, Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước. Cụ thể:

- Dân chủ trực tiếp: là hình thức Nhân dân trực tiếp tham gia thảo luận và quyết định các vấn đề quan trọng của nhà nước. Việc tham gia này được thực hiện thông qua các hình thức như trưng cầu ý dân, góp ý kiến vào dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, tham gia các cuộc họp ở cơ sở hoặc các hoạt động quản lý cộng đồng theo quy định của pháp luật. Đây là hình thức thể hiện rõ nhất quyền làm chủ trực tiếp của Nhân dân.

Ví dụ, khi cơ quan nhà nước lấy ý kiến nhân dân về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật như dự thảo Luật Đất đai, người dân có thể trực tiếp đóng góp ý kiến thông qua Cổng Thông tin điện tử.

- Dân chủ gián tiếp: là hình thức Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước thông qua các đại biểu do mình bầu ra. Cụ thể, Nhân dân bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân để thay mặt mình quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đồng thời giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Đây là hình thức phổ biến và có vai trò quan trọng trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước hiện đại.

Ví dụ, ngày 15/3/2026 đã diễn ra cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, nhiệm kỳ 2026-2031.

Có thể thấy, việc kết hợp cả hai hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện không chỉ bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành xã hội, phù hợp với quy định của Hiến pháp và thực tiễn quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay.