GDKTPL 10 CTST Bài 12: Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hệ thống chính trị Việt Nam được biểu hiện như thế nào?

Nguyên tắc pháp chế là gì?

Nguyên tắc pháp chế (hay nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa) là nguyên tắc yêu cầu mọi cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân phải tôn trọng, tuân thủ, chấp hành nghiêm chỉnh Hiến pháp và pháp luật trong mọi hoạt động của đời sống xã hội.

Theo nguyên tắc này, mọi hoạt động quản lý nhà nước, hoạt động của các tổ chức cũng như hành vi của công dân đều phải được thực hiện trên cơ sở pháp luật và trong khuôn khổ pháp luật. Không ai được đứng trên pháp luật hoặc tự ý thực hiện những hành vi trái với quy định của pháp luật.

Nguyên tắc pháp chế còn thể hiện ở việc pháp luật phải được thực hiện một cách nghiêm minh, thống nhất và công bằng trong phạm vi cả nước. Mọi chủ thể đều bình đẳng trước pháp luật; người có hành vi vi phạm pháp luật phải bị phát hiện và xử lý kịp thời theo quy định.

GDKTPL 10 CTST Bài 12: Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hệ thống chính trị Việt Nam được biểu hiện như thế nào? (Hình từ Internet)

Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hệ thống chính trị Việt Nam được biểu hiện như thế nào?

Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa là sự tôn trọng, tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh Hiến pháp, pháp luật của các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, các tổ chức xã hội và mọi công dân. Nguyên tắc này được ghi nhận trong nhiều quy định của Hiến pháp 2013.

Cụ thể, khoản 3 Điều 4 Hiến pháp 2013 quy định các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Điều này thể hiện dù giữ vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội nhưng Đảng không đứng trên Hiến pháp và pháp luật.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 8 Hiến pháp 2013 quy định Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Theo đó, mọi cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức đều phải thực hiện đúng quy định của pháp luật trong quá trình thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Đồng thời, theo khoản 3 Điều 9 Hiến pháp 2013 được sửa đổi bởi khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 203/2025/QH15 quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các tổ chức xã hội khác hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Nhà nước tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các tổ chức xã hội khác hoạt động. Điều này cho thấy không chỉ các cơ quan nhà nước mà các tổ chức chính trị - xã hội cũng phải tuân thủ pháp luật trong quá trình tổ chức và hoạt động.

Như vậy, nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị Việt Nam được thể hiện ở việc Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các tổ chức xã hội khác đều phải tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật. Điều đó có nghĩa là các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong hệ thống chính trị phải tôn trọng, tuân thủ, chấp hành Hiến pháp, pháp luật; mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị xử lý theo quy định của pháp luật.