Giải bài tập

10. Đọc thông tin, liệt kê biểu hiện của lí tưởng sống và những việc thanh niên Việt Nam cần làm để thực hiện lí tưởng sống đó theo gợi ý trong bảng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Thanh niên à những chủ nhân tương lai, là thế hệ trẻ của đất nước, là những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội.”. Người còn căn dặn: “Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế nào cho lợi ích nước nhà nhiều hơn? Mình đã vì lợi ích nước nhà mà hi sinh, phấn đấu chừng nào?”.

Thực hiện lời Bác dạy, có không ít thanh niên ngày đêm miệt mài phấn đấu và đã đạt được nhiều thành tích trên mọi lĩnh vực. Có những việc làm tuy nhỏ nhưng thể hiện tinh thần, lối sống có trách nhiệm của thanh niên như nhặt được của rơi đã đăng tin để tìm người trả lại. Có những thanh niên sẵn sàng từ bỏ nơi làm việc thuận lợi để đến vùng cao với quyết tâm giúp đồng bào khó khăn. Không chỉ sống có trách nhiệm, có tình có nghĩa, một số thanh niên còn anh dũng, sẵn sàng hi sinh tính mạng để cứu người, đầu tranh với cái xấu. Đó là những thanh niên sống đẹp, sống có ích, biết cống hiến cho xã hội, cho đất nước.

(Theo Nguyễn Khoa Huy, Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, số 41,2019, trang 99-102)

14. Phát hiện bạn thân của mình là M sử dụng thuốc lá điện tử, H đã khuyên bạn bỏ thuốc nếu không sẽ báo cho cô giáo chủ nhiệm và bố mẹ của M biết. M xin H bỏ qua cho mình và hứa sẽ từ bỏ ngay. Tuy nhiên, sau đó 2 tuần H đã nhìn thấy M vẫn tiếp tục lén sử dụng thuốc lá điện tử một góc khuất trong vườn trường.

Nếu là H, em sẽ làm gì?

Em có nhận xét gì về việc làm của bạn M?

14. Em hãy sưu tầm, tìm hiểu và kể lại một tấm gương học sinh tích cực tham gia hoạt động cộng đồng theo gợi ý:

- Thông tin cơ bản mà tấm gương em định kể, những hoạt động cộng đồng mà bạn học sinh đó tham gia.

- Chia sẻ ý nghĩa hoạt động đó.

- Điều em học được từ tấm gương đó.

11. Phân tích suy nghĩ, hành động của các nhân vật trong từng trường hợp dưới đây để chứng minh những nhân vật đó sống có lí tưởng.

Trường hợp 1. Anh H còn trẻ nhưng đã đảm đương chức vụ Trưởng phòng kĩ thuật và được giao nhiều trọng trách quan trọng của công ty. Trong công việc và cuộc sống, H luôn đặt mục đích rất rõ ràng. Với H, đứng trước những thách thức, khó khăn, trở ngại nếu không có kế hoạch và lòng quyết tâm cao thì có khi cả cuộc đời không thể bước qua. Song nếu luôn mạnh mẽ, dám tư duy độc lập, dám thay đổi chính bản thân mình thì chắc chắn thành công sẽ đến. H nói với đồng nghiệp: Công ty luôn đặt ra yêu cầu sáng tạo ngày càng cao, nghĩa là càng ngày mục tiêu càng khó, càng có nhiều yêu cầu khắt khe, do đó chúng ta cần phải cố gắng nhiều hơn để thực hiện mục tiêu mà mình theo đuổi, đó là trách nhiệm, đồng thời cũng là lẽ sống của những người trẻ tuổi chúng ta.

Trường hợp 2. Minh Anh, học sinh lớp 9 rất năng động và đam mê công nghệ thông tin. Minh Anh coi học tập là ưu tiên hàng đầu nên luôn cố gắng để đạt kết quả tốt. Yêu thích công nghệ thông tin, Minh Anh đặt mục tiêu sẽ theo đuổi ngành nghề này và luôn tin đây là lĩnh vực sẽ tạo ra sự thay đổi tích cực cho cuộc sống của cá nhân và xã hội. Không chỉ chú trọng vào học tập, Minh Anh nhận thức rằng cuộc sống cần có sự cân bằng giữa học tập và rèn luyện sức khoẻ, rèn luyện các kĩ năng cần thiết. Với Minh Anh, những hành động nhỏ có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong cuộc sống của người khác và làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn, do đó Minh Anh tham gia tích cực vào các hoạt động công đồng, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp và hi vọng mình sẽ trở thành một người có ích cho xã hội.

Trường hợp 3. Từ nhỏ, An mơ ước được làm phi công, khi nghe An say sưa nói về ước mơ của mình, mọi người đều cho rằng đó chỉ là những mơ mộng nhất thời. Riêng Minh (bạn thân của An) thì hiểu, trở thành phi công không những là ước mơ mà còn là mục tiêu mà An không bao giờ từ bỏ. An nói với Minh kế hoạch để thực hiện ước mơ, Minh nêu ra những khó khăn, trở ngại mà An sẽ phải đối mặt. Một ngày, An nói với bố mẹ: Con đã tìm hiểu rất kĩ về nghề phi công, con quyết tâm theo đuổi và mong bố mẹ ủng hộ, giúp đỡ về các khoản chi phí học tập. Sau một thời gian kiên trì, nỗ lực học tập, rèn luyện sức khoẻ, cùng với sự khích lệ, hỗ trợ từ gia đình, An đã chính thức trở thành phi công lái chính khi tròn 24 tuổi.

15. Em sẽ làm gì để thể hiện lòng khoan dung trong từng trường hợp dưới đây:

a. Chứng kiến một số bạn trong lớp có lời nói và hành động thiếu tôn trọng ngoại hình của bạn khác.

b. Thấy bạn nhận xét không đúng về thái độ tham gia làm việc nhóm của ban khác.

c. Thấy hàng xóm xua đuổi cụ già ăn xin ngồi trước cửa.

d. Cuối tuần, bố mẹ có việc bận giao cho em trông em gái nhỏ 3 tuổi. Do mải xem phim không để ý đến em, em gái đã dùng kéo cắt hỏng bộ váy mới mua mà em rất thích.

e. Bạn K vô ý làm gãy chiếc bút máy là kỉ vật bà ngoại tặng em đầu năm học. Bạn K lúng túng xin lỗi và hứa sẽ đền em chiếc bút máy khác.

15. Nêu những việc em có thể làm để thực hiện trách nhiệm của bản thân với hoạt động chung của cộng đồng phù hợp với lứa tuổi do lớp, trường, địa phương tổ chức.

8. Đọc câu chuyện

GA-LI-LÊ VÀ THÍ NGHIỆM RƠI TỰ DO

Ga-li-lê (Galileo Galilei, 1564-1642) sinh ra và lớn lên tại thành phố Pisa, nước Ý. Ga-li-lê luôn nỗ lực tìm tòi, nghiên cứu khoa học, dù là hiện tượng không còn mới lạ ông cũng muốn nghiên cứu đến tận gốc rễ vấn đề. Trước đó, nhà khoa học người Hy Lạp - A-ri-stốt (Aristotle) đã từng cho rằng tốc độ rơi của vật thể là không giống nhau, vật thể càng nặng thì tốc độ rơi càng nhanh. 1 800 năm trước đó, mọi người luôn coi học thuyết này là một chân lí không có) gì phải nghi ngờ. Nhưng Ga-li-lê đã dựa vào kiến thức khoa học của mình để đặt nghi vấn với học thuyết của A-ri-stót. Sau khi suy nghĩ kĩ càng, Ga-li-lê đã lựa chọn một toà tháp chuông để tiến hành thí nghiệm. Ông mang theo hai quả cầu sắt có kích thước giống nhau nhưng trọng lượng khác nhau. Một quả cầu sắt đặc lòng có trọng lượng 100 kilôgam; quả cầu sắt còn lại rỗng bên trong nặng 1 kilôgam.Ông đứng trên tòa tháp nhìn xuống. Bên dưới mọi người bàn tán xôn xao, có người chế giễu: “Ông ta đúng là không biết tự lượng sức mình, làm sao mà học thuyết của A-ri-stốt có thể sai được chứ!”.

Cuộc thí nghiệm bắt đầu, Ga-li-lê hét lớn: “Mọi người hãy nhìn rõ, quả cầu sắt sẽ rơi xuống bây giờ.”. Dứt lời, hai tay ông cùng lúc buông ra, hai quả cầu rơi xuống cùng một lúc, đồng thời gần như cũng chạm đất cùng một lúc. Tất cả mọi người đều kinh ngạc. Thí nghiệm này đã đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển Vật lí học.

(Theo Truyện hay mỗi ngày, bồi dưỡng tính cách tốt, NXB Phụ nữ Việt Nam, 2023)

a) Em hãy xác định biểu hiện của khách quan trọng câu chuyện trên và giải thích ý nghīa của những biểu hiện đó.

b) Chi tiết nào trong câu chuyện thể hiện sự thiếu khách quan? Nếu thiếu sự khách quan thì điều gì sẽ xảy ra? Vì sao?

12. Đọc câu chuyện

Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, quê ở huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Anh là một thành viên trong nhóm thiếu niên tiền phong Việt Nam được trang bị kiến thức và huấn luyện về nhiệm vụ cách mạng Việt Nam. Nǎm 1931, trong một cuộc mít tinh, kêu gọi quần chúng đứng lên đánh đổ thực dân Pháp, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn chết tên mật thám để cứu thoát đồng chí diễn thuyết, anh đã bị bắt. Đứng trước tòa án của kẻ thù, Lý Tự Trọng không hề run sợ, anh đã dõng dạc tuyên bố:“Tôi hành động có suy nghĩ, tôi hiểu việc tôi làm, làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi trưởng thành thật, nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng chứ không thể có con đường nào khác.”. Câu nói ấy đã là lời tuyên thệ của thế hệ thanh niên Việt Nam đầu tiên được giác ngộ lí tưởng cộng sản, đã thôi thúc lớp thanh niên lên đường đấu tranh tiếp bước cha anh. Hành động quả cảm và chí khí bất khuất của Lý Tự Trọng đã trở thành biểu tượng thiêng liêng, cao đẹp trong lòng các thế hệ đoàn viên, thanh niên.

(Theo Trần Thông, Tạp chí Thanh niên, số 39, năm 2015)

a) Mục đích tham gia nhóm thiếu niên tiền phong Việt Nam của Lý Tự Trọng là gì? Anh đã hành động như thế nào để thực hiện mục đích đó?

b) Câu nói của Lý Tự Trọng có ý nghĩa như thế đối với các thế hệ thanh niên Việt Nam?

16. Trong lớp 9A5, H và M là đôi bạn thân. Tuần trước, do buồn chuyện gia đình, H đã tin tưởng chia sẻ với M để mong nhận được lời khuyên của bạn giúp mình vượt qua nỗi buồn. Tuy nhiên, ngay sau đó, M đã chia sẻ câu chuyện của H lên một nhóm chat trên mạng xã hội. Khi biết được chuyện này, H rất giận và đã gặp bạn nói rõ, đề nghị bạn cần biết tôn trọng người khác. M giải thích do muốn có được lời khuyên từ nhiều người khi chưa tìm ra cách tốt nhất để có thể giúp bạn vượt qua nỗi buồn đó chứ không có ý gì khác. Khi thấy sự giận dữ và tổn thương của bạn, M hối hận vô cùng, ngay lập tức xin lỗi và hứa sẽ không bao giờ làm như thế nữa.

a) Em có đồng tình với việc làm của bạn M không? Vì sao?

b) Nếu là H, em sẽ có lời nói, việc làm gì để thể hiện lòng khoan dung của mình trong tình huống trên?

16. Từ bảng gợi ý kế hoạch tham gia hoạt động cộng đồng dưới đây, em hãy xây dựng kế hoạch tham gia một hoạt động cộng đồng (ở lớp, trường, địa phương) mà em có thể thực hiện được. Em hãy xác định trách nhiệm của bản thân khi tham gia vào các hoạt động cộng đồng đó.

9. Điều gì sẽ xảy ra nếu cuộc sống thiếu khách quan, công bằng?

- Thiếu khách quan:

- Thiếu công bằng:

13. Buổi học nhóm của các học sinh lớp 9A bỗng nhiên trở nên sôi nổi khi M và H tranh luận với nhau về lí tưởng sống của thanh niên hiện nay. M phát biểu, thanh niên chỉ nên tập trung vào học tập và rèn luyện để có nhiều cơ hội tốt trong tương lai, thành công của mỗi người thể hiện ở danh vọng, tiền bạc và sự tôn vinh của xã hội. H phản đối ý kiến của M, theo H, nếu ai cũng chỉ nghĩ đến sự thành công của riêng mình thì những công việc chung của xã hội sẽ ra sao. Thanh niên cần có tình yêu và trách nhiệm với cộng đồng, cần tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, làm những điều có ý nghĩa, vì lợi ích của mọi người. 

a) Em có nhận xét gì về ý kiến của hai bạn M và H?

b) Nếu tham gia cuộc tranh luận đó, em sẽ phát biểu như thế nào? Giải thích phát biểu đó.

17. Giờ ra chơi, do mải chạy theo quả cầu đá trên sân, K vô ý va vào L làm bạn ngã xuống, vỡ chiếc vòng tay đang đeo. K lúng túng xin lỗi và hứa sẽ xin bố mẹ đền cho bạn L chiếc vòng mới. Biết bạn không cố tình nhưng tiếc chiếc vòng là kỉ vật bà ngoại tặng, L đã lớn tiếng quát bạn giữa sân trường và đòi bạn phải đền gấp 2 lần giá trị của chiếc vòng.

Em hãy nhận xét việc làm của bạn L trong tình huống trên. Nếu là L trong tình huống này, em sẽ có lời nói, việc làm gì để thể hiện lòng khoan dung?

14. Bạn P ước mơ trở thành một nhà văn nổi tiếng. Cứ nghĩ đến việc những cuốn sách mang tên mình được đặt trên các kệ sách, được giới thiệu trên chương trình “Sách hay thay đổi cuộc đời” của VTV là P cảm thấy hạnh phúc. P thường nói với K rằng, ước mơ đó chính là mục đích, là lí tưởng sống của mình. Nghe P chia sẻ, K nghĩ, nền tảng ngôn ngữ của P khá tốt nhưng suốt ngày chỉ thấy cậu ấy mải mê với các hoạt động giải trí, thời gian quý báu thì chủ yếu dành vào việc chơi điện tử, lướt web, có mấy khi thấy chú tâm vào học tập, viết lách đâu, không biết cậu ấy sẽ thực hiện ước mơ bằng cách nào?

Em có nhận xét gì về suy nghĩ và hành động của P? Nếu là K, em sẽ nói với P như thế nào?

18. Em hãy cùng bạn thảo luận và chia sẻ về ý nghĩa của câu nói sau:

“Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vai kẻ khác để thoả mãn lòng ích kỉ. Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ kẻ khác trên đôi vai mình.”

(Theo Đời thừa, Nam Cao tác phẩm, tập II, NXB Vǎn học, 1977, trang 69)

15. Tìm hiểu và giới thiệu về một tấm gương thanh niên/ học sinh sống có lí tưởng theo gợi ý:

- Thông tin cá nhân: Họ tên, quê quán,...

- Những biểu hiện cụ thể về lí tưởng sống: Mục đích sống, suy nghĩ, hành động,...

- Những đóng góp đối với cộng đồng, quê hương, đất nước,...

- Điều em học tập được từ tấm gương đó.

19. Em hãy cùng bạn thảo luận và chia sẻ về ý nghĩa của các câu tục ngữ, ca dao sau:

a. Giơ cao đánh khẽ.

b. Hoa thơm ai dễ bỏ rơi

Người khôn ai nỡ nặng lời với ai.

16. Viết một bài luận ngắn thể hiện quan điểm của bản thân về những ý kiến sau:

a. Để đóng góp cho sự phát triển của đất nước, thanh niên Việt Nam hiện nay nên tập trung vào việc học tập và phát triển sự nghiệp. Tuy nhiên, những áp lực trong học tập và công việc có thể làm mất đi sự tự do và niềm vui trong cuộc sống của chính họ.

b. Học sinh hiện nay cần phải có tình yêu và lòng tự hào về dân tộc, hiểu về lịch sử, văn hoá, truyền thống của đất nước và sẵn sàng bảo vệ, gìn giữ những giá trị này, ngay cả khi điều đó đòi hỏi họ phải hi sinh.

17. Nếu chứng kiến người bạn thân của mình có thái độ hững hờ với cuộc sống xung quanh, luôn có suy nghĩ sống ngày nào biết ngày đó, em sẽ làm gì để giúp bạn? Giải thích vì sao em làm như vậy.

18. Hãy nêu lí tưởng sống của bản thân và viết ra những việc đã làm được/ chưa làm được để thực hiện lí tưởng đó. Đề xuất cách khắc phục những việc chưa làm được.